Ataa Raoi Kakawakin Te Bwaintangira Ae Ko Anganaki, Ae Maium
“Rarani Kristo . . . E na kaitiaki nanora man ara makuri aika a mate, ba ti aonga n toro iroun te Atua ae e maiu.”—EBERA 9:14, BK.
1. Baikara kakoaua tabeua aika kaotia bwa ti iangoa te maiu bwa te bwai ae rangi ni kakawaki?
NGKANA ko butiaki bwa ko na kataua mwaitin te mwane ae boraoi ma kakawakin maium, ao tera ae ko na taekinna? Ti iangoa maiura ao maiuia aomata bwa a rangi ni kakawaki. Anne bukina ae ti na bae ni kawara te taokita ngkana ti aoraki ke ti tangira tuoakira ni katoa tai. Ti kan teimatoa naba ni maiu ma ni marurung. E ngae naba ngkana a a kara aomata ma ni mwauku, ma a teimatoa naba ni kani maiu.
2, 3. (a) Tera tabera are kateretereaki n Taeka N Rabakau 23:22? (b) Tera irekereken te Atua ma tabera are taekinaki n Taeka N Rabakau 23:22?
2 Aron kakawakin maium nakoim e irekereke naba ma aomata tabemwaang. N aron anne, e taku ana Taeka te Atua: “Ko na ongo iroun tamam ae karikiko, ao tai riba tinam ngkana e a unaine.” (Taeka N Rabakau 23:22) E bati riki ae nanonaki n te “ongo,” nakon ongoraean bwaai aika taekinaki; te taeka n rabakau aei e nanona te ongo, ao imwina te ongeaba iai. (Te Otinako 15:26; Te Tua-Kaua 7:12; 13:18; 15:5; Iotua 22:2; Taian Areru 81:13) Bukin tera ngkai e taekinna te Baibara bwa ko na ongo irouia am karo? Tiaki tii ibukina bwa a ikawai riki nakoim ke a taneiai riki ni waakin te maiu aei, ma ibukina bwa a “karikiko.” A taku rairai tabeua n te Baibara: “Ongo iroun tamam are anganiko maium.” E mataata bwa ngkana ko taku bwa e kakawaki maium, ao ko bae naba iroun te aomata are anganiko maium.
3 Ngkana te Kristian ni koaua ngkoe, ao ko ataia ae Iehova, boni ngaia Nibwan te maiu. Ko “riki” mairouna; ko kona naba ni “kakamakuri irouna,” ao iai naba am namakin; bwa ko “maiu” ngkai ao ko kona naba n iangoa maium nakon taai aika imwaim ao n aki totoki. (Mwakuri 17:28, BK; Taian Areru 36:9; Te Minita 3:11) N aron are taekinaki n Taeka N Rabakau 23:22, e riai ba ti na “ongo” ao n ongeaba iroun te Atua, ma ni kan ota ao ni kakoauaa riki ana kaantaninga ibukin kakawakin maiura, nakon kakoauaan aia kaantaninga aomata.
Karinea te Maiu
4. E kanga ni kateretereaki kakawakin karinean te maiu, tabeua te tai imwin karikaia aomata?
4 E moantaai te Atua imwin karikaia aomata, ni kaotia bwa e aki angania te inaaomata ni kabongana te maiu n aki-akaka. Ngke e onrake ngkoa nanon Kain n te bakantang ao te un, e kabuaa iai maiun tarina are Abera ae e aki bure nakoina. E inaaomata Kain ni bairea maiun te aomata temanna n aron anne? Tiaki anne ae kaantaningaia te Atua, ngaia are e kataetaea Kain ni kangai: “Tera are ko karaoia? E tang bwanan raraan tarim nako Iu mai aontano.” (Karikani Bwaai 4:10) Taraia bwa raraan Abera are mena i aontano e tei ibukin maiuna are e bua imwin tiringakina ao e tang nakon te Atua n tangira irantangakina.—Ebera 12:24.
5. (a) Tera te tua are e kateia te Atua n ana bong Noa, ao e kaineti nakoia antai te tua aei? (b) Bukin tera bwa te tua aei e a riki bwa te mwaneka ae kakawaki?
5 Imwin te Ieka, e a manga rikirake te botannaomata mairouia aomata ake waniman ake a kamaiuaki mai iai. E kamatataaki riki ana kaantaninga te Atua ibukin kakawakin te maiu ao te raraa, n ana katanoata nakon te botannaomata. E taku bwa a kona ni kana irikon te man aomata, ma e katea te tua aei: “Boni kanami maan aika mwamwae aika maiu ni kabaneia; I anganingkami aikai ni kabaneia n ai aron aroka aika mawawa ake I anganingkami rimoa. Ma kam na tai kana te iriko ma maiuna, are raraana.” (Karikani Bwaai 9:3, 4) I-Iutaia tabeman a taku bwa nanon te kibu aua, bwa aomata a na aki kana irikon ke raraan te man ae tuai ni mate. Ma imwina riki, e a teretere bwa te Atua e tabua iai kanakin te raraa ibukin kateimatoan te maiu. Irarikin anne, ana katanoata te Atua rinanon Noa, bon te mwaneka ae kakawaki ibukin kakororaoan ana kaantaninga are irekereke ma te raraa, are e na karekea naba te maiu are aki toki nakoia aomata.
6. E a kanga te Atua ni katereterea ana kaantaninga ibukin kakawakin te maiu, rinanon Noa?
6 E reitia ni kangai te Atua: “N na bon iri tangami, ni kaea boon raraami, ake raraan oini maiumi; N na kaea boona mairouia maan ni kabaneia: ao N na kaea booni maiun te aomata mairoun te aomata, eng, mairouia taria aomata ni kabaneia. Ane katutua raraan te aomata, ao e na manga katutuaki raraana iroun te aomata; ba E karaoa te aomata te Atua ba katotongana.” (Karikani Bwaai 9:5, 6) E teretere man te katanoata aei nakon te botannaomata, bwa n ana iango te Atua, raraan te aomata e tei ibukin maiuna. Te tia Karikiriki e angan te aomata maiuna, ao akea ae riai n anaa maiun te aomata anne, are kaikonakaki n raraana. Ngkana e katotonga Kain te aomata n tiritiri, e riai ngkanne bwa te tia Karikiriki e na manga anaa maiun te tia tiriaomata.
7. Bukin tera ngkai ti riai ni kan ataa taekan ana katanoata te Atua nakon Noa ni kaineti ma te raraa?
7 N ana katanoata te Atua anne, e tuatua nakoia aomata bwa a na aki kabongana-buaka te raraa. Ko a tia n iangoia bwa bukin tera? Ao bukin tera naba bwa e bwaina te aeka n iango anne te Atua ni kaineti ma te raraa? Kaekaan te titiraki aei e irekereke ma te reirei teuana ae rangi ni kakawaki ae taekinaki n te Baibara. E ngae ngke e kakeaaki bongan te reirei aei irouia Aaro aika mwaiti, ma e bon aana te euangkerio ae uouotaki irouia Kristian. Tera te reirei anne, ao tera irekerekena ma maium, am motinnano, ao bwaai aika ko karaoi?
Tera Aroni Kabonganan te Raraa ae Kariaiakaki?
8. Tera te kaetieti are e karinna Iehova ibuakon te Tua Mairoun Mote ae kaineti ma kabonganan te raraa?
8 E kaotii rongorongo tabeua riki Iehova ni kaineti ma te maiu ao te raraa ngke e angan Iteraera te Tua Mairoun Mote. Ngke e karaoa anne ao e a waakina iai kakoroan bukin ana kaantaninga. Tao ko bon ataia ae te Tua e kataui angakarea nakon te Atua n aron te uita, te oera, ao te wain. (Nakoaia Ibonga 2:1-4; 23:13; Warekaia Iteraera 15:1-5) Bon iai naba karea aika maan. E taekin karea aikai te Atua ni kangai: “Boni maiun te rabata te rara. I a tia n anganingkami te rara anne ba kam na kabonganaa i aon te baonikarea ba te bai ni kabarabure i bukini maiumi. E kabara te bure te rara, ba bon te maiu te rara. Ai ngaia ae e na aki kana te rara temanna i buakoia Iteraera.” E reitia man taku Iehova bwa ngkana e kamatea te man te tia kaeman ke te tia ununiki, e riai ni kabwaroa raraana i aontano ma n rabunna n te tano. Te aonnaba boni kaintokani waen te Atua, ao ngkana e kabwaroa te raraa i aontano te aomata, e kaotia bwa e kaokaki maiun te man arei nakon Teuare aan te maiu.—Nakoaia Ibonga 17:11-13, BK; Itaia 66:1.
9. Tera bukina ae tii teuana, are e kariaiakaki iai kabonganan te raraa n te Tua, ao tera bukin kabonganana?
9 Te tua anne bon tiaki te waaki ae akea nanona ibukira n taai aikai. Ko noria bwa bukin tera tibun Iteraera ngke a katabuaki ni kana te raraa? E kangai te Atua: “Ai ngaia ae e na aki kana te rara temanna i buakoia Iteraera.” Tera bukina? “I a tia n anganingkami te rara anne ba kam na kabonganaa i aon te baonikarea ba te bai ni kabarabure i bukini maiumi.” Ko nora ae e kateretereaki iai bwa bukin tera te Atua ngke e tuanga Noa bwa a na aki kana te raraa aomata? E baireia te tia Karikiriki bwa e na iangoa te raraa bwa te bwai ae raka kakawakina, ma ni kawakinna ibukin te bwai ae okoro manenana bwa e kona ni kamaiuia aomata aika bati. E rangi ni kakawaki te raraa ni kaineti ma kabwaran buure. Ngaia anne bukina ae te Tua mairoun te Atua e kariaia kabonganan te raraa tii ibukin kamaiuaia tibun Iteraera ake a kakaaea kabwaran aia bure mairoun Iehova.
10. Bukin tera bwa raraaia maan e aki kona ni kamaunai raoi aia bure aomata, ma tera te kauring ae reke man karea aika katauaki i aan te Tua?
10 Kabonganan te raraa ibukin kabwaran buure e boraoi naba ma te waaki ni Kristian. Ni kaineti ma ana babaire te Atua aei, e korea ae kangai te abotoro Bauro: “I kuri n taku ba a bane bwaai ni kaitiakaki n te raraa, n ai aron taekana n te Tua; ao ngkana akea katutuan te raraa, ao akea naba kabarani buure.” (Ebera 9:22) E katereterea Bauro bwa karea aika katauaki ibukia tibun Iteraera, a aki karikiia bwa aomata aika kororaoi ae akea aia bure. E korea ae kangai: “Iai manga uringani buure n te ririki ae koraki ni karea akanne. Ba a bon aki kona te uoti nako buure raraia kao-mwaane ma kooti.” (Ebera 10:1-4) E ngae n anne, ma bon iai manenan karea akanne. A kauringia tibun Iteraera bwa taani bure ngaiia aika a kainnanoa riki te ibuobuoki bwa e aonga ni kamaunaki raoi aia bure. Ma ngkana e aki kona ni kamaunai raoi aia bure aomata raraaia maan ae kaikonakan maiuia, iai riki te aeka n raraa ae kona ni karaoa anne?
Te Ibuobuoki Mairoun Teuare Aan te Maiu
11. Ti kanga n ataia bwa kareanakin raraaia maan a kotea te bwai teuana ae e na roko?
11 E kotea te bwai ae moan te rangi ni manena riki te Tua, ni kaineti ma kakororaoan ana kaantaninga te Atua. E titirakinna i bon irouna Bauro ao e a manga kaekaa ni kangai: “Tera ngkanne bongan te Tua? Bon te bai n raka, ae e roko ba a aonga ni kaotaki taiani bure, ni karokoa kaotin Teuare ana kariki Aberaam, are e karaoaki te motintaeka i bukina. E katanoataki te Tua irouia anera n ana ibuobuoki temanna te tia raoi.” (I-Karatia 3:19, BK) N aron naba anne e korea ae kangai Bauro: “Te tua, bon ti kaikonakani baika a na roko, ao bon tiaki rabataia ni koaua.”—Ebera 10:1, BK.
12. Ni kaineti ma te raraa, tera otara ni kaotiotan ana kaantaninga te Atua iai?
12 Ti a tia n reiakinna n te kaongora aei, bwa n ana bong Noa, te Atua e kariaia aomata bwa a na kang irikoia maan ibukin kateimatoan maiuiia, ma a katabuaki ni kana te raraa. Imwin tabeua te tai, e taku te Atua bwa “boni maiun te rabata te rara.” Eng, e baireia bwa te raraa e tei ibukin te maiu, ao e taku: “I a tia n anganingkami te rara anne ba kam na kabonganaa i aon te baonikarea ba te bai ni kabarabure i bukini maiumi.” Ma iai riki te kaotioti ae kamimi ae na karaoaki ni kaineti ma kamatataan ana kaantaninga te Atua. Te Tua boni bannan baika raraoi aika nang roko. Baikara bwaai akanne?
13. Bukin tera ngkai e kakawaki maten Iesu?
13 Baika nang roko a boto i aon maten Iesu Kristo. Ko ataia bwa e kammarakaki ma n tauraki i aon te kai Iesu. Matena, ai aron maten te tia kakeru. E korea ae kangai Bauro: “Ngke ti boni mamara, ao e mate Kristo i bukia akana a buakaka, n te tai are e baireaki. Ma e kakoauaki ana tangira te Atua i bukira n aei: ba e mate Kristo i bukira ngke bon tani bure ngaira.” (I-Rom 5:6, 8, BK) Ngke e mate Iesu ibukira, e karaoa iai te kaboomwi ibukin kabwarakin ara bure. Te kaboomwi anne, boni ngaia nibwan te euangkerio ni Kristian. (Mataio 20:28; Ioane 3:16; 1 I-Korinto 15:3; 1 Timoteo 2:6) Tera irekereken te kaboomwi ma te raraa ao te maiu, ao tera irekereken maium ma ngaia?
14, 15. (a) A kanga rairai tabeua n I-Ebeto 1:7, ni kaatuua taekan maten Iesu? (b) Tera te koaua ibukin I-Ebeto 1:7 ae kona n tarariaoaki?
14 Aaro tabeua a kaatuua taekan maten Iesu, ao a kona n taekina ae kangai kaaina, “e mate ibukiu Iesu.” Iangoa aron rairan te kibu ae I-Ebeto 1:7 ni Baibara tabeua. “Bon i nanona ao rinanon matena ae ti a kamaiuaki iai, are a a mauna iai ara kairua.” (The American Bible, iroun Frank Scheil Ballentine, 1902) “Ti a kainaaomataki rinanon maten Kristo ao a a bwara ara bure.” (Today’s English Version, 1966) “Bon i nanon ao rinanon Kristo ae te karea ae maiuna are ti a tia ni kainaaomataki iai, are nanona kabwaran ara bure.” (The New Testament, iroun William Barclay, 1969) “Bon rinanon maten Kristo are a kabwaraki ara bure iai ao ti a kainaaomataki.” (The Translator’s New Testament, 1973) Ko kona n noria n rairai aikai bwa a kaatuua taekan maten Iesu. Tao a na kangai tabeman, ‘Ma e bon rangi ni kakawaki maten Iesu. Tera ae aki rangi n teretere n rairai aikai?’
15 Rinanoakin rairai aikai n tii ngaia, e na aki buokiko bwa ko na ota n te koaua teuana ae rangi ni kakawaki, ao e kona naba n tuka karekean otam ae tabwanin raoi i aon te rongorongo aei n te Baibara. Rairai aikai a karabaa te koaua are te moan Baibara e kabongana te taeka n Erene n I-Ebeto 1:7 are nanona, “raraa.” A eti riki rairai ni Baibara tabeua n aron te New World Translation, aika raira te kibu aei ni kangai: “Ti a kainaaomataki iroun teuarei n te kaboomwi ae reke man raraana, eng, ae kabwaran ara bure n ana akoi ae aki kaantaningaki ae moan te bati.”
16. Te taeka ae “raraana,” e riai ni kauringira taekan tera?
16 E bati nanon taeka aika “raraana,” ao a bati bwaai aika ti riai ni kauringaki iai n taekan te raraa. E bati riki ae kainnanoaki nakon maten te aomata ae kororaoi ae Iesu. E boni kakoroi bukin baika kaikonakaki n te Tua, ao e a moamoa riki n ae nanonaki n te Bong ni Kabwara Bure. N te bong ane okoro anne, a kareanaki tabeman maan aika katauaki n te Tua. Imwin anne, e uotii raraaia te ibonga ae rietata nakon te Ruu ae Moan te Tabu ae mena n te umwa-n-rianna ae tabu ke te tembora, ao e angan te Atua, bwa aongkoa e a roko i matana.—Te Otinako 25:22; Nakoaia Ibonga 16:2-19.
17. E a kanga Iesu ni kakoroa bukin ae kaikonakaki n te Bong ni Kabwara Bure?
17 E kakoroa bukin ae kaikonakaki Iesu n te Bong ni Kabwara Bure, n aron are e kabwarabwaraa Bauro. E moan taekinna bwa te ibonga ae rietata i Iteraera e rinnako n te Ruu ae Moan te Tabu teuana te tai ni katoa ririki ao e “kareana te rara i bukin oin ana bure, ao i bukin naba bure ake a karaoi te koraki n aki ataia.” (Ebera 9:6, 7, BK) Ni kaineti ma bannan are riki n te Bong ni Kabwara Bure, ngke e uti man te mate Iesu ao e waerake nako karawa. Kioina ngke bon te taamnei ngaia ao tiaki te iriko-ma-te-raraa, e kona ni “kaoti i matan te Atua i bukira.” Tera are e angan te Atua? Tiaki te bwai ae iai rabwatana, ma e anganna te bwai ae e rangi ni kakawaki nanona. E reitia ni kangai Bauro: “Ma ngke E roko Kristo ba mataniwiia ibonga . . . E aki rin naba iai n raraia kooti ma bunia kao, ma E rin iai n oin raraana, ao E karekea kamaiuara ae aki totoki. Ba ngkana a kaitiaka te aba raraia kooti ma kao-mwaane . . . ba e aonga n itiaki te iriko; ao ai bati ra riki kaitiakani mataniwin nanora mani makuri aika mate n raraani Kristo are anga Ngaia iroun te Tamnei are aki totoki ba karean te Atua ae akea buakakana, ba kam aonga n toro iroun te Atua ae maiu?” Eng, e angan te Atua Iesu te bwai ae kakawaki ae nanonaki n raraana.—Ebera 9:11-14, 24, 28; 10:11-14; 1 Betero 3:18.
18. Bukin tera bwa e kakawaki ana kaetieti te Baibara ibukin te raraa nakoia Kristian ngkai?
18 Te koaua mairoun te Atua aei e buokira n ota raoi n ana taeka te Baibara ni kaineti ma te raraa. Ti a ota bwa bukin tera ngkai te Atua e iangoa te raraa bwa te bwai ae kakawaki, ti a ataa te kaantaninga ae ti riai ni bwainna ni kaineti ma te raraa, ao ti a ataia naba bwa bukin tera ngkai ti riai n ongeaba n ana kaetieti te Atua ibukin kabonganan te raraa. Ngkana ko wareware n te Baibara n Erene ni Kristian, ao ko na nori kiibu aika mwaiti aika taekina raraan Kristo. (Nora te bwaoki.) Kiibu aikai a katereterea bwa Kristian ni kabane a riai n onimakina ‘raraan Iesu.’ (I-Rom 3:25) Kabwaran ara bure ao raoiakinara ma te Atua e reke tii rinanon ‘raraana are e katutua.’ (I-Korote 1:20) E koaua aei ni kaineti ma te koraki ake a mena n te berita ma Iesu ae okoro, are taekan ae a na uea ma ngaia i karawa. (Ruka 22:20, 28-30; 1 I-Korinto 11:25; Ebera 13:20) E boni koaua naba ni kaineti ma te “koraki ae uanao” ae maiu ngkai, ao a na kamaiuaki n rokon “te rawawata are korakora” bwa a na maiu n aki toki n te aonnaba ae te baretaiti. N te aro ni kaikonaki, a ‘teboki niniraia n raraan te Tiibu-te-tei.’—Te Kaotioti 7:9, 14.
19, 20. (a) Bukin tera te Atua ngke e katautaua aron kabonganan te raraa, ao tera ae ti riai n iangoia iai? (b) Tera ae ti riai ni kan ataia ngkai?
19 E teretere bwa e rangi ni kakawaki ae nanonaki n te raraa iroun te Atua. Ti riai naba n iango n aron anne. Iai inaaomatan te tia Karikiriki ae e tabe ma maiuia aomata, ni katautaua aron kabonganan te raraa irouia aomata. Ibukina bwa e mutiakina maiura, e baireia bwa e na kabonganaki te raraa n te aro ae tii teuana ae rangi ni kakawaki, are e kaukaki nakoira iai te maiu are aki toki. Te aro aei e irekereke ma raraan Iesu ae kakawaki. Ai kakaitau ra ngaira nakon Iehova ae te Atua ngkai e karaoa ae raoiroi nakoira rinanon kabonganan raraan Iesu n te aro ae kakamaiu aei! Ao ai riai ra naba kukureira iroun Iesu ngkai e a tia ni kareana raraana ibukira! Ti kona n ota raoi n ana kaantaninga te abotoro Ioane ae kangai: “Ana bwai Teuare tangirira, are tebokira man ara bure n raraana; are karaoira ba ueana, ma ana ibonga Atuana ae Tamana; ana bwai te neboaki ma te tau-taeka n aki toki. Amene.”—Te Kaotioti 1:5, 6.
20 E a kaman iangoa te mwakuri ni kakamaiu aei, Atuara ae moan te wanawana ae Aan te maiu. Ti kona ngkanne n titirakinira bwa ‘Tera aron rotakira ni kaineti ma motinnano ao bwaai ake ti karaoi ni maiura?’ Te kaongora ae imwin aei e na kaekaa te titiraki aei.
Ko na Kanga ni Kaeka?
• Tera reireiara ibukin ana iango te Atua ibukin te raraa, man rongorongon Abera ao Noa?
• Tera te kaetieti ibukin kabonganan te raraa are katauaki iroun te Atua n te Tua, ao bukin tera bwa e karaoa anne?
• E kanga Iesu ni kakoroa bukin are kaikonakaki n te Bong ni Kabwara Bure?
• E na kanga raraan Iesu ni kamaiura?
[Te Bwaoki n te iteraniba 12]
ANTAI RARAANA AE KAMAIUA TE ABA?
“Kam na tarataraingkami ma te nanai ni kabanea, bwa e a tia ni kateingkami te taamnei ae raoiroi bwa mataniwi aika a riai ni kawakina ana ekaretia te Atua, are e kabooa n raraan Natina.”—Mwakuri 20:28, NW.
“Ma ngaia aei, ngkai ti karaoiroaki n raraana, ao a na kabatiaki riki iai kamaiuara i Rouna man te Kai ae na roko.”—I-Rom 5:9.
“Akea [ngkoa] ami kaantaninga, ao akea Atuami i aon te aba. Ma i nanoni Kristo Iesu ngkai, ngkami aika kam mena i kiraroa ngkoa, kam riki ni kaan i nanon raraani Kristo.”—I-Ebeto 2:12, 13.
‘Ba nanon te Atua ba e na maeka i nanona te onrake ni kabanea; ao ba E na raoiakini bwaai ni kabane nako Ina i Rouna, ngkae E a tia n raoiakina te aba n raraana.’—I-Korote 1:19, 20.
“Ma ngaia aei, tari, ngkai iai ara aki-mamaku n rin n te tabo are tabu n raraan Iesu.”—Ebera 10:19.
“Kam aki kabooaki ni baika nangi mka, . . . man aromi nikawai ae akea manena, ae kam anganaki mairouia ami bakatibu n te taeka nikawai; ma kam kabooaki n te raraa ae kakawaki, ae kaanga ae ai aron raraan te tiibutetei ae akea buakakana ao akea baarekana, ae raraani Kristo.”—1 Betero 1:18, 19.
“Ngkana ti nakonako n te oota n ai arona ngkae E mena n te oota, ao ti i raorao i roura, ao e kaitiakira raraan Iesu are Natina man te buakaka ni kabanea.”—1 Ioane 1:7.
“Ko riai n anaa te boki, ma ni kabara kabaeana ake kanikinaeana: ba Ko kamateaki, ao Ko kabooia aomata n raraam ba ana bwai te Atua mai buakoia baronga nako, ma taetae, ma natanaomata, ma botanaomata.”—Te Kaotioti 5:9.
“E teweaki rio te tia bukinia tarira, . . . Ao a kataea ana kai n raraan te Tiibutetei ao n aia taeka are a kaotiotia.”—Te Kaotioti 12:10, 11.
[Taamnei n iteraniba 10]
Rinanon te Tua, e katereterea te Atua bwa te raraa e kona ni kabonganaki ibukin kabwaran buure
[Taamnei n iteraniba 11]
A mwaiti aomata aika kona ni kamaiuaki n raraan Iesu