Te Koaua Bwa E Na Riki te Baretaiti i aon te Aba?
TII tabeman aomata aika a kakoauaa bwa e na manga riki ni baretaiti aon te aba. A mwaiti aika a iangoia bwa e na boni mauna naba te aonnaba. E taekinaki n te boki ae The Sacred Earth, are koreaki iroun Brian Leigh Molyneaux, bwa e riki te aonnaba aei man ‘te rebwetau ae korakora,’ mirion ma mirion te ririki n nako. Ao ngkana e aki kamaunaki te aonnaba aei irouia aomata, a mwaiti aomata aika kakoauaa bwa te aonnaba aei ma bwaai ni kabane, a nang “manga riki n ai aron te booro te ai ae rukurukumaki.”
Akea te aeka n iango anne iroun te tia kario ae John Milton ae kaain Engiran are e maiu n te ka-17 n tienture. N ana kario ae ananau ae atuna Paradise Lost, ao e korea iai taekan te Atua ni karika te aonnaba bwa te mwenga ae te baretaiti ae tau ni maekanaki irouia aomata. Ma, e a tia ni bua te Baretaiti anne. Ma e ngae n anne, ao e kakoauaa Milton bwa e na manga kaokaki, ibukina bwa n te bong teuana, ao te tia kamaiu are Iesu Kristo, e na “karekei kaniwangaia ana aomata aika kakaonimaki, ao ni kakukureiia . . . i Karawa ke i aon te Aba.” E taekina ae kangai Milton n aki raraoma: “Ao ngkanne e nang riki aon te Aba bwa te Baretaiti.”
E na Mena te Baretaiti i Karawa ke i aon te Aba?
A mwaiti kaain Aaro aika bwaina ana iango Milton, are a taku bwa e na reke kaniwangaia ibukin kakamaakakia ao kammarakaia are a a tia n nanomwaaka i aana ni menaia i aon te aba. Ma a na karekea iia te kaniwanga anne? “I Karawa ke i aon te Aba”? Irouia tabeman, e kangaanga rinin te iango ae e na riki ni baretaiti aon te aba. A taekinna bwa e na tii reke te “kakukurei” irouia aomata imwin kitanan te aonnaba, ike a nang maeka iai n te aba n taamnei i karawa.
N te boki ae Heaven—A History, ao a taekinna taani koreia aika Nei C. McDannell ao B. Lang, bwa Irenaeus ae te tia rabakau i aon te Aro are maiu n te kauoua n tienture, e kakoauaa bwa e na aki manga kaokaki te maiu i aon te baretaiti “n te tabo ae raroa nako i karawa, ma e na riki i aon te aba.” Ni kaineti ma te boki anne, ao e ngae ngke a kaantaningaia taani kairiri n te Aro aika John Calvin ao Martin Luther bwa a na nako karawa, ma a kakoauaa naba bwa “te Atua e na manga katamaroai bwain nako te aonnaba aei.” Kaain Aaro riki ake tabeua, titeboo naba aia koaua ma aei. A taku naba McDannell ao Lang bwa I-Iutaia tabeman a kakoauaa bwa n ana tai te Atua are e a tia ni motikia, ao kariri ni kabane ake a kaaitara ma ngaai aomata, a “nang kamaunaki ao e nang kakukurei te maiu i aon te aba.” N aia koaua kaain Botia rimoa, ao “aron aon te aba ngkoa n aki kumekumeaki, e na manga kaokaki ao a nang maiu n rau riki aomata iai,” e taekinna te Encyclopaedia of Middle Eastern Mythology and Religion.
Tera ae e riki nakon te kaantaninga ni kaineti ma te baretaiti i aon te aba? E koaua bwa maekara i aon te aba, bon tii te bwai ae e na aki teimaan? N aron ae e kakoauaa te tia rabakau ae te I-Iutaia ae Philo are e maiu n te moan tienture, ao te koaua bwa e “kimototo, ao e karuanikai [maiura i aon te aba]” ae ti rinanona i aoni kawaira ni kaea te maiu n taamnei? Ke iai riki ana iango te Atua teuana ae okoro ngke e karika te aonnaba ao ni kamaekaia aomata iai n te aro ae kororaoi? E kona te aomata ni kunea raunnanona ni bwaai n taamnei ao ni kukurei ni mena ikai i aon te aba? Bukin tera bwa ko aki nenera ae e taku te Baibara ibukin te iango aei? Ko kona n taekina aron are a a tia naba n taekinna mirion ma mirion aomata, ae te kaantaninga ibukin manga kaokan te baretaiti i aon te aba, bon te bwai ae koaua.
[Taamnei n iteraniba 3]
E kakoauaa te tia kario ae John Milton bwa e na manga kaokaki te Baretaiti
[Picture Credit Lines n iteraniba 3]
Earth: U.S. Fish & Wildlife Service, Washington, D.C./NASA; John Milton: Leslie’s