E a tia n Tokanikai te Buakaka?

TE IANGO ibukin te boo ni buaka ae taabangaki i marenan mwaaka aika uoua, ae mwaakan te raoiroi ao te buakaka, e kauekea te iango ae aki-tabwanin raoi irouia taani koro-rongorongo ao taan rabakau ni karekeiango ma rimoa. Ma e ngae n anne, iai te boki ae eti raoi iai rongorongon rimoa ae taekan ana buaka te Atua ma te Riaboro. Te boki anne bon te Baibara. E katereterea taekan kauntaeka ake a irekereke n te boo ni buaka aei ao e kairiia aomata bwa a na ataia bwa antai ae e tokanikai iai.

Imwin karikan te moani mwaane ao te moan aine, ao e waekoa ni kabuakakaa ana kairiri te Atua, te taamnei ae aki-nonoraki are Tatan te Riaboro. Ni kanga? Man ana nanowanawana n taekinna bwa aongkoa e taui baika raraoi te Atua mairouia ana karikibwai, ngaia are a kabwaia riki aomata ngkana a aki tautaekanaki irouna.​—Karikani Bwaai 3:1-5; Te Kaotioti 12:9.

Imwina riki, n ana tai te baatua are Iobi, ao e a manga kauekea naba te kauntaeka teuana Tatan. E karaoa aei Tatan bwa e kan urua ana kakaonimaki Iobi nakon te Atua, ngaia are e taku: “Te kun boona te kun, eng, ane e na kabane ana bwai te aomata n anga ba booni maiuna.” (Iobi 2:4) Ai rabakau ra Tatan ni kaota ae e kangaanga kakewean te iango aei! Ni kamanenan te taeka ae “te aomata” iroun Tatan n onea mwin aran Iobi, e kona iai ni kairii nanoia aomata nako bwa a na nanououa n aron aia kakaonimaki. Ai aron ae kangai: ‘E kona ni karaoa te bwai teuana te aomata ibukin kamaiuana. Anganai au tai, ao N na kona ni katannakoia aomata ni kabane mairoun te Atua.’

E kona n iangoaki bwa antai ae e moanna n te boo ni buaka i marenan te Atua ao te Riaboro, ngkana a kaekaki titiraki aika uoua aikai: E kona n tokanikai te aomata ngkana e bon tautaekanna? E a tia ni kona ni katannakoia aomata nako te Riaboro mairoun te Atua ni koaua?

A Kona n Tokanikai Aomata Ngkana A Bon Tautaekania?

A a tia aomata n rinanoi waaki ni kairiri aika kakaokoro i nanon ririki aika ngaa ma ngaa mwaitiia. Aikai aeka n tautaeka aika kakaokoro; e bwai-n-utuaki, a tautaeka iai bwaanuea, a rinea aia tia tautaeka iai aomata, te tautaeka ae mwaaka iai te aomata ae tii temanna, te tautaeka ae rangi ni kairimatoa iai te tia kairi ao ai te tautaeka ni komuniti. Tiaki te koaua bwa kataakin waaki n tautaeka aika kakaokoro aikai, e oti iai bwa a aki tau aia waaki ni kairiri?

E korea ae kangai H. G. Wells n te boki ae A History of the World, are boretiaki n 1922: “A mimi kaain Rom n ataakin ae e kateaki te tautaeka ae boou i aoia bwa e na noraki aron nakoraoina.” E reitia n taku: “E a boni bibitaki nako naba n aki kona n tiku n arona. N etina e aki nakoraoi te kakatai iai. Ke n taraana e aki kona ni bwai, ma a teimatoa naba aaba aika Eurobe ao Amerika ni boong aikai ni kani kanakoraoa te kangaanga are a kaaitara naba ngkoa ma ngaia kaain Rom.”

E waaki nako te kakatai ni kaineti ma te tautaeka i nanon te ka 20 n tienture. N tokin te tienture anne ao e a korakora tangiran te tautaeka are a rinea aia tia tautaeka iai aomata, nakon tautaeka ake mai mwaina. Te aeka n tautaeka aei e karekea aia tai aomata nako bwa a na irekereke naba iai. Ma e a tia te aeka n tautaeka aei ni kaotia bwa e kona n nakoraoi aia kairiri aomata n akea ana ibuobuoki te Atua? E taekinna te tia kairiri mai Inria ae Jawaharlal Nehru, bwa e raoiroi te aeka n tautaeka aei ma e a manga reitia ni kangai: “I taekina aei ibukina bwa waaki n tautaeka ake tabeua riki a a bon rangi ni buakaka.” E taku naba te beretitenti ae Valéry Giscard d’Estaing: “Ti a kakoauaa bwa e karuanikai kaainakin te tautaeka are a rinea aia tia tautaeka iai aomata.”

E raka i aon 2,400 te ririki n nako ao e ataia te tia rabakau ni karekeiango mai Erene ae Plato, bwa iai mamaaran te waaki ni kairiri are a rinea aia tia tautaeka iai aomata. Ni kaineti ma te boki ae A History of Political Theory, e kabuakakaa iai “aia aki-ataibwai ao aia aki-konabwai taan tautaeka are e a katekebuakaki iai te tautaeka aei.” A mwaiti taan tautaeka ni boong aikai aika a bwaebwaeti ibukin kangaangan rekeia taani kairiri aika konabwai ni beku n te tautaeka. E taku te beeba ni kaongora mai Amerika ae The Wall Street Journal bwa “a un aomata irouia taani kairiri aika bangabwai ni kaaitarai kangaanga aika bubura.” E reitia ni kangai: “A bwara nanoia aomata irouia aia mataniwi aika a nanokokoraki ao a babakanikawai.”

Iangoa aron ana tautaeka te Uea ae Toromon i aoia kaain Iteraera ngkoa. E anga te rabakau ae bati Iehova ae te Atua nakon Toromon. (1 Uea 4:29-​34) Tera aroia kaain te baronga ae Iteraera n ana tai n uea Toromon i nanon 40 te ririki? E kaeka ni kangai te Baibara: “A bati I-Iuta ma Iteraera, kaanga ai aron te tano are i aoni biken taari ngkai a bati, ao a amamarake ma ni momoi ma ni kimareirei.” E a manga taku riki te Baibara: “I-Iuta ma Iteraera a maeka n rau, temanna i aan ana kurebe ao i aan ana biku, ao temanna i aan arokana, mai Tan n toki i Beerateba, ni kabane ana bong Toromon.” (1 Uea 4:20, 25) E reke iroun te botannaomata aei te tautaeka ae aki-bibitaki n ikotaki ma te kaubwai ao te kimwareirei, ibukina bwa e tautaekania te uea ae wanawana are e tei ibukin te tia Tautaeka ae aki kona n noraki ae Moan te Rietata ae Iehova ae te Atua.

Ai boni kamaaku ra te kaokoro i marenan aia tautaeka aomata ao ana tautaeka te Atua! A kona ni bon taekinna raoi aomata bwa e a tia n tokanikai Tatan n te kauntaeka ae e irekereke ma te waaki ni kairiri? A aki, bwa e taekina ae boni koaua te burabeti ae Ieremia ni kangai: “Iehova, I ata kawain te aomata ba e aki mena i nanona: tiaki ana bwai te aomata ae nakonako te kaeti eueutakina.”​—Ieremia 10:23.

E Kona ni Katannakoia Aomata Nako Tatan Mairoun te Atua?

E a tia Tatan n tokanikai n ana bukibuki are e kona ni katannakoia aomata nako mairoun te Atua? Ni bokin te Baibara ae Ebera mwakoro 11, ao te abotoro Bauro e korei araia mwaane ma aine ake a rangi n onimaki ake a maiu imwain aia tai Kristian. E a manga taku: “E na bane au tai ngkana tao I taekina Kiteon, ma Baraka, ma Tamton, ma Iebeta, ma Tawita, ma Tamuera, ma taiani burabeti.” (Ebera 11:32) E arania ana toro te Atua aika kakaonimaki aikai Bauro bwa ‘taani kaotioti aika uanao n aron te nang.’ (Ebera 12:1) Te taeka n Erene ae kabonganaki ikai bwa “nang” e aki nanona te nang are maenako ke te nang are otara raoi taraana ma teina, ma e nanona te nang ae bubura ae kiribobotaki. E eti aei ibukina bwa a rangi ni bati ana toro te Atua rimoa, are a a katotonga te nang ae bubura ae kiribobotaki. Eng, i nanon tienture aika bati, aomata aika bure warekaia a a tia ni kabonganai inaaomataia ni motiki nanoia ao n rineia bwa a na ongeaba riki iroun Iehova ae te Atua.​—Iotua 24:15.

Tera ae ti noria n taai aikai? E a raka ngkai i aon onoua te mirion mwaitiia Ana Tia Kakoaua Iehova ni katobibia te aonnaba, e ngae ngke e korakora bwainikirinaia ao kaitaraaia i nanon te ka 20 n tienture. A bobotaki naakai ma raoia aika ruaiua te mirion mwaitiia, ao a bati mai buakoia raoia aikai aika a toui mwaneka ake a na kaan riki iai aia itoman ma te Atua.

Te kaeka ae rangi ni kakawaki ibukin kaekaan ana bukibuki Tatan are e kona ni katannakoia aomata nako mairoun Iehova, e reke mairoun Iesu Kristo are Natin te Atua. Bwa e ngae ngke e a kammarakaki n tauraki Iesu i aon te kai ma e bon aki naba uruaki iai ana kakaonimaki. Ni kabanean ikena, ao e a takarua ni kangai: “Tamau, I kaki tamneiu i nanoni baim.”​—Ruka 23:46.

E kabonganai bwaai ni kabane Tatan ni mwaakana, ni moa man te kariri ni karokoa te bwainikirinaki ae aki-raba, bwa e na kataia n tauia aomata i aani mwaakana. E kariri nanoia aomata n “ana kaibabaru te rabata, ma aia kaibabaru maata, ma kainikatongan te maiu aei” ao e ukoukora tauaia ke katikan nanoia mairoun Iehova. (1 Ioane 2:16) E a tia naba Tatan ni ‘kamataki nanoia ake a aki onimaki ba e aonga n aki oti i aoia ootan euangkerion mimitongin Kristo.’ (2 I-Korinto 4:4) E aki tabwarabwara Tatan ni kakamaakuia aomata ao ni kabongana naba maakakia aomata irouia Kristian ibukin karokoana n tiana are uaiakinna.​—Mwakuri 5:40.

E aki tokanikai te Riaboro i aoia te koraki ake a mena n ana itera te Atua. A a tia ni kinaa Iehova ae te Atua ao ‘a a tangiria ma nanoia ni kabane, taamneia ni kabane ao wanawanaia ni kabane.’ (Mataio 22:37) Eng, ana kakaonimaki Iesu Kristo ae rangi ni korakora ao aomata aika a aikoa kona ni warekaki ngkai, a kakoauaa bwa e a boni kakaiaki konaakin Tatan te Riaboro.

Tera ae na Riki Nakon Taai Aika a na Roko?

E na teimatoa ni waaki nako te kakatai i aon aeka n tautaeka nako? E a kaman taekina ae kangai te burabeti ae Taniera: “N aia bong uea akanne ao E na katea ueana Atuani karawa, ae na bon aki uruaki n aki toki, ao e na aki katukaki tauan taekana nakon te botanaomata teuana, ma e na ururu ma ni kamaunai uea akanne ni kabane, ao e na tei matoa n aki toki.” (Taniera 2:44) Te Tautaeka are e na kateia Atuani karawa bon te tautaeka mai karawa are e na kairaki iroun Iesu Kristo. Boni ngaia te Tautaeka are e reireinia taan rimwina Iesu bwa a na tataroia. (Mataio 6:9, 10) E na kamaunai aia tautaeka nako aomata te Tautaeka anne, n “te buaka [ae e a kaan rokona] n te bong are kakanato are ana bongi te Atua, ae Moan te Mwaka” ike e nang rotaki iai te aonnaba ni kabuta.​—Te Kaotioti 16:14, 16.

Tera ae na riki nakon Tatan? E kabwarabwaraa te Baibara bwa aio te bwai ae na riki n te tai ae na roko: “[Ana anera Iehova] e taua te rakon, are te naeta nikawai, are te Riaboro are Tatan, ao e kabaea, ao tenga ana ririki ni bae, ao e tewea nako nanon te rua arei, ao e kainna, ao e kanikinaea aona, ba e aonga n aki mamanaiia riki botanaomata, ni kakoro ririki ake tenga.” (Te Kaotioti 20:1-3) E na moana ana Tautaeka Iesu Kristo ae Maanna Tengaa te Ririki imwin karenakoan Tatan nako nanon te rua.

Ai boni kamaiumata ra ngkanne te aonnaba aei n te tai anne! E nang kamaunaki te buakaka n ikotaki ma te koraki ake a kakariki. E berita ni kangai te Baibara: “A na teweaki nako taani kakaraoa ae buakaka . . . Ma a na abana te aba akana nimamanei; ao a na kukurei ni kabatian te raoi.” (Taian Areru 37:9-​11) E nang aki manga kona ni kakiriweaki aroia ni maeka n rau, irouia aomata ke maan. (Itaia 11:6-9) Iai naba aomata aika mirion ma mirion mwaitiia, aika a na manga kautaki nakon te maiu ao n anganaki te reireiaki mairoun te Atua. Aomata aikai a a tia ngkoa n tei n ana itera te Riaboro n taai aika bwakanako, ibukina bwa e tuai n reke irouia te ota ao e aki reke naba aia tai ni kinaa Iehova.​—Mwakuri 24:15.

N tokin te Tautaeka ae Maanna Tengaa te Ririki, ao e nang kaokaki aron te aonnaba aei nakon te baretaiti, ao a nang bane ni kororaoi aomata. Imwina e na kabwaraki Tatan ma “ni kamaanaki teutana,” ike e nang boni kamaunaki iai n aki toki n ikotaki ma taani kaitaraa ana tautaeka te Atua ni kabane.​—Te Kaotioti 20:3, 7-​10.

Ko na Tei n Ana Itera Antai?

E rangi ni korakora ana urubwai Tatan nakon te aonnaba n te ka 20 n tienture aei. E ngae ngke tao taraana e a tia n tokanikai Tatan, ma aroaro aika nonoraki aikai a kaota kanikinaean ae ti a mena ngkai ni kabaneani bongin te aonnaba ae buakaka aei. (Mataio 24:3-​14; Te Kaotioti 6:1-8) Tiaki korakoran te buakaka i aon te aba ke te bwai ae iangoaki irouia angiia aomata ae e na kaotinakoa bwa antai ae e a tia n tokanikai. Ma te bwai ae riai n iangoaki bwa antai ae te kabanea n tamaroa ana kairiri, ao tao iai ke akea ae e a tia ni beku ma tangiran te Atua irouna. Ni kaineti ma itera aikai, ao e oti iai bwa e bon tokanikai Iehova.

Ngkana ngaia bwa e a tia n otara Tatan ae bon te tia bure n te tai are e kariaiakaki bwa e na taraaki iai, ao bukin tera bwa e boni kariaia naba te Atua bwa e na waaki nako te buakaka? Ibukina bwa e taotaona nanona Iehova ao e “aki tangira maten temanna, ma a na bane aomata n rairi nanoia.” (2 Betero 3:9) Nanon te Atua bwa e “tangiriia aomata ni kabaneia ba a na kamaiuaki, ma ni karekea atakin te koaua.” (1 Timoteo 2:4) Ko riai ni kabongana raoi nikiran am tai n reiakina iai te Baibara ao ‘ni karekea te atatai i aon taekan te Atua ae ti temanna ae koaua ao Iesu Kristo are e kanakomaia.’ (Ioane 17:3) A na rangi ni kukurei Ana Tia Kakoaua Iehova ni buokiko ni karekea te atatai aei bwa ko aonga naba ngkoe n ira buakoia te koraki aika mirion ma mirion mwaitiia aika teimatoa n tei n te itera are tokanikai.

[Taamnei n iteraniba 5]

A a tia ni kaota kakoauan konaakin Tatan Ana Tia Kakoaua Iehova, n aroia n teimatoa ni kakaonimaki

[Taamnei n iteraniba 7]

A bati ana aomata Iehova aika kakaonimaki aika a tei n ana itera