“Rarawa Nakon Te Riaboro”
“Rarawa nakon te riaboro, ao ane e na biri nako mai roumi iai.”—IAKOBO 4:7.
1. Tera ae kona n taekinaki ibukin te aonnaba ae ngkai, ao bukin tera bwa a riai ni kamarurungia n tantani taani kabiraki n ikotaki ma raoia?
“E A MAUNA te Atua, ma e teimatoa n tiku te Riaboro.” Aikai ana taeka te tia koro-rongorongo ae André Malraux mai Buranti, aika a kaineti raoi nakon aroaroia kaain te aonnaba ngkai. E riki aei kioina ngkai aia mwakuri nako aomata, a kakaotiota riki aroaron ana nanowanawana te Riaboro, nakon are a na kaotiota nanon te Atua. E kabetinakoi aia iango aomata Tatan n “taiani kanikina ma kamimi ni kewe, ao n te mamana-te-aba ni kabanea are ana bwai te buakaka i bukiia ake a nangi mate.” (2 I-Tetaronike 2:9, 10) Ma i nanoni “kaitira ni bong” aikai, e kamatairikia riki Tatan nakoia ana toro te Atua aika katabuaki, ni buakania Kristian aika kabiraki, “ake a kakawakin ana tua te Atua, ma n taua kaotiotan Iesu.” (2 Timoteo 3:1; Te Kaotioti 12:9, 17) A riai ni kamarurungia n tantani ana toro te Atua aika kabiraki aikai n ikotaki ma raoia ake iai aia kaantaninga ibukin te maiu n aki toki i aon te aonnaba.
2. E kanga Tatan ni kamwanea Nei Ewa, ao tera are e raraoma iai te abotoro Bauro?
2 E teimatoa Tatan ni mwamwana-te-aba. E kabongana te naeta bwa ana bwai ni kamwane ni mwamwana iai Nei Ewa bwa e na kakoauaa are aongkoa e kona n reke irouna te kakukurei ngkana e aki tauaki taekana iroun te Atua. (Karikani Bwaai 3:1-6) Tao aua tengaa te ririki imwina, ao e kaota raraomana te abotoro Bauro ni kaineti ma Kristian aika kabiraki ake i Korinto, ake tao a kona ni manga mwane n ana nanowanawana Tatan. E korea ae kangai Bauro: “I maku ba a kawa n anaaki nanomi man te raoiroi ma te itiaki are i nanoni Kristo, n ai aron Ewa ngke e burebureia te naeta n ana nanowanawana.” (2 I-Korinto 11:3) E bureburei ao ni kaminoi aia iango aomata Tatan. E kona naba Tatan ni kairiia Kristian n arona ngkoa ni mwamwana Nei Ewa, bwa a na iangoa ae kairua ao n taku bwa e boboto kukureia i aon te bwai ae e aki kariaia Iehova ao Natina.
3. Tera te bwai ae e katauraoia Iehova ibukin kamanoakira mairoun te Riaboro?
3 E kona ni kabotauaki Tatan ma te tia kamwaneia maan are e katauraoa ana bwai ni kamwane ibukia maan aika aki ataa kamwaneakia. Ngkana ti na kararoaa ana bwai ni kamwane Tatan, ao ti riai ni “memena n te tabo ae raba ae ana tabo Teuare Moan te Rietata.” Aei te tabo ae kaikonakaki ibukin kamanoakira, are e katauraoia Iehova ibukia te koraki ake a kaota aia aantaeka nakon mwaakana n tautaeka i aon bwaai ni kabane, ni baike a karaoi. (Taian Areru 91:1-3) Ti boni kainnanoa kamanoakira iroun te Atua, ae e katauraoia rinanon ana Taeka, taamneina are raoiroi, ao ana botaki, bwa ti “aonga ni kona n teimatoa n eki nako ana bwai n nanowanawana te riaboro.” (I-Ebeto 6:11) Te taeka n Erene ibukin “nanowanawana” e kona n rairaki naba bwa “bwaai ni kamwane.” Akea te nanououa bwa e kabonganai bwaai ni kamwane aika bati te Riaboro n ana tai ni kakorakora ni kamwaneia ana toro Iehova.
Bwaini Kamwaneaia Kristian Rimoa Iroun Tatan
4. Tera aroaroia aomata n aia tai ni maiu Kristian rimoa?
4 Kristian ake a maeka n te moan ao te kauoua n tienture C.E., a maeka n te tai are e a korakora iai mwaakan te Embwaea n Rom. Te rau teutana are e reke i aan ana tautaeka te embwaea aei, e karekea te rikirake n te waaki n iokinibwai. Te rikirake aei, e karekea aia tai ni kakibotu ae bati te koraki ake a bubura nakoaia, ao te koraki aei, a a manga karaoi babaire ni kaineti ma kabatiaan aaro ni kakibotu ibukin kakukureiaia te koraki ake a mangori, bwa a aonga n aki karitei nakon te tautaeka. N taai tabetai, a kona ni kamwaitaki boong ni motirawa n aron mwaitin boong ni mwakuri. Taani kairiri iai a kabongana ana mwane te botannaomata ni karekei iai kanaia aomata ibukin kanuaakia, ao ni katei naba waaki ni kakibotu mai iai ibukin atikan nanoia aomata.
5, 6. (a) Bukin tera bwa e aki riai irouia Kristian bwa a na roko n aia tabo ni kamataku ao n takaakaro I-Rom? (b) Tera ana waaki ni kamwane Tatan are e kabongana, ao a na kanga Kristian ni kararoaia mai iai?
5 E karuanikai te aroaro aei nakoia Kristian rimoa? Ngkana a iangoaki kauring ake a koreaki irouia taani koro-rongorongo ake a bungiaki imwia abotoro, n aron Tertullian, ao e oti bwa a mwaiti aaro ni kakibotu n taai akanne aika rangi ni karuanikai nakon aia onimaki ao aroaroia Kristian ni koaua. Te bwai ae karuanikai iai, bwa angiin bobotaki ao takaakaro ake a karaoaki ibukia te botannaomata, a karaoaki ibukin karineaia atua aika beekan. (2 I-Korinto 6:14-18) A bon rangi ni kammaira ke e korakora te katuturaraa, n taiani kaotioti ake a karaoaki n taabo ni kamataku. Imwin tabeua te tai, e a manga bua tangiran takaakaro aikai ao a oneaki mwia ni kamataku aika kaotii aaro aika bwaitingako. E taku te tia korea rongorongon rimoa ae Jérôme Carcopino n ana boki ae Daily Life in Ancient Rome: “A kariaiakaki taani kamataku aika aine bwa a na bebeekan n takaakaro aikai . . . E korakora iai te katuturaraa . . . [Kaotioti] ake a karaoaki, a kaotii bannan mwakuri aika bubuaka ake a kaakaraoaki irouia angiia aomata aika mena n te tabo anne. A aki matauninga taani mataku iai, ibukina bwa a a taneiai ni kabuakakaki aroaroia ao aia kaantaninga ni kamataku aika rangi n tiritiri ao ni katuturaraa aikai.”—Mataio 5:27, 28.
6 A kaunaki ni karokoa mateia taani boo-mwaane n taabo ni kamataku, ke a kona ni boo ma maan aika tiritiri, n te aro are a tiringia maan aikai ke n tiringaki irouia. A karenakoaki nakoia maan aika tiritiri taan iowawa, n ikotaki naba ma Kristian aika mwaiti. N taai akanne, e kamwaneia aomata Tatan rinanon kakerikakan riribaan te wene ni bure ao te tiritiri irouia. Ibukin anne e a taabangaki kaakaraoan mwakuri aikai ao ni kan nonoraki naba irouia aomata. Ma te anga ae tii teuana ibukin kararoaan te bwai ni kamwane aei, bon te aki-roko n taabo n takaakaro ao taabo ni kamataku aikai.—1 I-Korinto 15:32, 33.
7, 8. (a) Bukin tera bwa e aki-wanawana te Kristian ngkana e ira te uaia-aoti? (b) E kanga Tatan ni kona ni kabongana aia tabo n tebotebo I-Rom bwa ana anga ni kamwaneia Kristian?
7 Bon akea te nanououa bwa a rangi ni karokonano takaakaro n uaia-aoti ake a karaoaki n taabo ni kamataku aika abwabwaki, ma a bon aki riai ibukia Kristian, ibukina bwa a bati taai aika a iowawa iai taani mataku. E ribootinna te tia koro-rongorongo temanna n te katenua n tienture, bwa e kona n riki te un i marenaia tabeman taani mataku, ao e taekinna naba Carcopino bwa “iai aia tabo ni bitineti taani kaiwa ao kabekaau,” n taabo ni kamataku. E mataata ngkanne bwa e bon aki riai ibukia Kristian aia tabo ni kamataku I-Rom.—1 I-Korinto 6:9, 10.
8 Tera aron aia tabo n tebotebo I-Rom are a rangi n tanoata taekaia? E koaua bwa akea kairuan te tebotebo ibukin kateimatoan te itiaki. Ma a mwaiti aia tabo n tebotebo I-Rom aika mena ni kateitei aika bubura, ake a kona ni mena naba iai ruu ibukin te ririing, bwaai ni kamarurung, te takaakaro ma te mwane, ao te amwarake ma te mooi. E ngae ngke e koaua bwa iai te tai are a bon okoro iai n tebotebo mwaane ao aine, ma a bati taai ake a kariaiakaki iai bwa a na kaai n tebotebo. E korea ae kangai Clement mai Alexandria: “Akea tabun taabo n tebotebo aikai nakoia mwaane ao aine; ao ikai are a kona iai ni buuta karabaaia bwa a na katoka nanoia ni karaoi mwakuri aika kammaira.” Mangaia are ana tabo te botannaomata ae taabangaki ataakina aei, e a kona ni kabonganaki iroun Tatan bwa a na anga ni kamwane nakoia Kristian. A wanawana te koraki ake a aki roko iai.
9. Baikara bwaai ni kamwane ake e kabonganai Tatan ake a riai n teiararoa mai iai Kristian rimoa?
9 Te takaakaro ma te mwane, bon te bwai ni kakibotu ae tatangiraki irouia aomata n te tai are e korakora iai mwaakan te Embwaea n Rom. A kona Kristian rimoa n teiararoa man te bwaka-mwane are karaoaki ibukin te uaia-aoti, ngkana a aki roko n taabo aikai. Te takaakaro ma te mwane e karaoaki naba n riaon te tua i nanon ruu aika raba ake a mena n auti ni motirawa ma taiani bwaa. Aei te takaakaro are aia bwaka-mwane iai kaaina, e boto i aon keetinakin mwaitin waaia n takaakaro ake a mena i nanoni baia raoia ake tabeman. E kakukurei te takaakaro ma te mwane irouia aomata, ibukina bwa e karikirakea kaantaningan are e kai reke te mwane iai. (I-Ebeto 5:5) Irarikin anne, taani mwakuri n taabo ni mooi manging bon aine aika kakabooaki, ake a a manga karikirakea riki te kangaanga ni kaineti ma te wene ni bure. Akanne tabeua ana anga ni kamwane Tatan ake e karaoi ibukia Kristian ake a maeka ni kaawa aika bubura i aan te Embwaea n Rom. A kaokoro aroaro akanne ma boong aikai?
Ana Bwai ni Kamwane Tatan ni Boong Aikai
10. E kanga te aroaro ni boong aikai, n titeboo ma are e kaakaraoaki n ana tai te Embwaea Rom?
10 N aron ae e ataaki, a bon aki bibitaki ana bwai ni kamwane Tatan i nanon tienture aika bati. E anga ana kauring ae matoatoa te abotoro Bauro nakoia Kristian ake a maeka ni kaawan Korinto, are te tabo are korakora iai te mangaongao, bwa a aonga n “aki burebureaki iroun Tatan.” E taku: “Ti aki babanga n aron ana kuneman [Tatan].” (2 I-Korinto 2:11) Bon titeboo te aroaro ni boong aikai n aaba aika kaubwai aika mwaiti, ma are taabangaki n te tai are e korakora iai mwaakan te Embwaea n Rom. A mwaiti aomata ake e korakora riki aia tai ni kakibotu nakon are mai mwaina. Waaki n takaakaro ma te mwane n aron kabooakin tiiketi ake a kona naba ni karaoaki irouia tautaeka tabeua, a karekea te kaantaninga ae kakukurei nakoia aomata aika kainnano. A mwaiti kamataku aika a uarereke kanrin iai ibukin atikan nanoia aomata. A aki toki n onrake taabo ake a katauaki ibukin matakuakinan takaakaro, a tatakaakaroakina te mwane aomata, a iowawa n tabetai taani mataku, n ikotaki naba ma taan takaakaro. A aki toki aomata n ongongo anene aika bubuaka, ao kamataku aika bwaitingako a kaotiotaki n taabo ni kamataku, n taiani birim, ao n te TV. E taabangaki n aaba tabeua te kaai n tebotebo ni bebeekan irouia mwaane ma aine n raan aika a abuee, n ikotaki naba ma te bebeekan i aon te bike. E kataia Tatan ni kamwaneia ana toro te Atua rinanon aaro ni kakibotu aika kaakaraoaki irouia kaain te aonnaba, n aron naba are e riiriki n aia tai Kristian ake n te moan tienture.
11. Baikara bwaai ni kamwane aika mena imwaia te koraki ake a tangira te kakibotu?
11 E riai karekean te tai ni kakibotu ke kararoaan te kangaanga, n taabo ake e korakora iai te mangaongao ma te tabeaianga. Ma n aron aia tabo n tebotebo I-Rom ake a kaakaraoaki iai mwakuri aika rangi ni karuanikai nakoia Kristian rimoa, tabeua naba auti ni motirawa ao outero, a kakoauaki bwa a kabonganaki naba iroun Tatan ibukin kamwaneakia Kristian ni boong aikai, nakon karaoan te wene ni bure ke te mooi manging n te aro ae riao. E korea ae kangai Bauro nakoia Kristian ake i Korinto: “Kam na tai burebureaki: A uru aaro aika riai taian iraorao aika bubuaka. Kam na uti raoi n arona te aro ae riai, ao tai bure; ba a aki ata te Atua temangina.”—1 I-Korinto 15:33, 34.
12. Baikara bwaai ni kamwane tabeua ake e kabonganai Tatan ni mwamwanaia iai ana toro Iehova ni boong aikai?
12 Ti a tia n nora aron wanawanan Tatan ni bureburea ana iango Nei Ewa. (2 I-Korinto 11:3) Ni boong aikai, teuana mai buakon ana bwai ni kamwane Tatan, boni kairan aia iango Ana Tia Kakoaua Iehova bwa a na kaotiia i mataia aomata ae a aki kaokoro ma aomata nako, bwa aongkoa aroia aei e na kona n tokanikai n atiki nanoia tabeman nakon te koaua ni Kristian. Ma n taai tabetai a kona ni manga riao iai, n te aro are a a bwaka man te onimaki iai. (Akai 2:12-14) Teuana naba ana bwai ni kamwane Tatan, boni kaungakiia Kristian aika a a tia ni katabui maiuia, aika ataei ao ikawai bwa a na maiuakina te maiu ae kiriuoua, n te aro are a baka n raoiroi i mataia aomata, ao ni “karawawata te Tamnei are Raoiroi.” (I-Ebeto 4:30) A a tia tabeman ni mwane n te bwai ni kamwane aei, rinanon aki-kabonganakin raoi te Internet.
13. Tera te bwai ni kamwane ae raba are e riki bwa teuana ana anga ni kamwane te Riaboro, ao tera te reirei ae riai ae kaotaki n Taeka N Rabakau?
13 Teuana naba ana bwai ni kamwane Tatan bon rinanon waaki aika a aki ataia aomata, ae iai irekerekeia ma te tabunea. Akea te Kristian ni koaua ae e na kan irekereke ma te mwakuri n riaboro ke te tabunea. Ma e ngae n anne, iai tabeman aika a aki kabongana raoi aia iango ngkana a taamnei, a matakuakin kaongora ake a kanakoaki i aon te TV, a takaakaro n te kombiuta, ke a wareki aia boki ataei ao rongorongo ni kangare ake a katuruturui taekan mwakuri n iowawa ke mwakuri aika kammaira. A riai ni katinanikuaki bwaai ake iai irekerekeia ma te tabunea. E taku te taeka n rabakau: “A mena kaai aika kateketeke ma ao-ni-katatai i nanoni kawain te aomata ae iowawa: Ane kawakina tamneina ao e na raroa mani baikai.” (Taeka N Rabakau 22:5) Mangaia are te bwai ae tatangiraki, e kona n riki bwa ana anga ni kamwane ae aki-ataaki Tatan, kioina ngkai boni ngaia “atuan aon te aba.”—2 I-Korinto 4:4; 1 Ioane 2:15, 16.
E Rawa Iesu Nakon te Riaboro
14. E kanga Iesu n rawa nakon ana moani kariri te Riaboro?
14 E katauraoa te katoto ae raoiroi Iesu ibukin te rarawa nakon te Riaboro n ikotaki ma aron kabirinakoana. E kaririaki Iesu iroun Tatan imwin bwabetitoakina n ana tai n aki mamatam i nanon 40 te bong. (Mataio 4:1-11) E kainetaki te moan kariri ma namakinan te bora ni baki iroun Iesu imwin ana aki-mamatam. E tuangaki Iesu iroun Tatan bwa e na karaoa ana moani kakai ni kaineti ma katokan namakinan te baki irouna. E mwanewea Te Tua-Kaua 8:3 Iesu ni kaota iai rawana ni kabongana mwaakana n te aro ae aki-riai. E moanibwaia iai te amwarake n taamnei nakon te amwarake n rabwata.
15. (a) Tangiran tera are e kabongana Tatan ni kariria iai Iesu? (b) Tera teuana mai buakon oin ana bwai ni kamwane te Riaboro, ae e kabongana ni kaaitaraia iai ana toro te Atua ni boong aikai, ma ti na kanga ni kona n rarawa nakoina?
15 Te bwai teuana ae kamimi ni kaineti ma te kariri aei, bwa te Riaboro, e aki ukoukora kabwakaan Iesu nakon te wene ni bure. Te bora ni baki are e rikirake mai iai tangiran te amwarake, e taraa n ae ngaia te bwai ae riai ni kabonganaki ibukin kabwakaan Iesu n te tai anne. Baikara kariri aika e kabonganai te Riaboro ni kamwaneia iai ana aomata te Atua ni boong aikai? A mwaiti kariri ao a kakaokoro naba, ma e kabongana te kariri ibukin te wene ni bure bwa oin ana mwakuri ni kamwane ibukin uruakan aia kakaonimaki ana aomata Iehova. Ti kona n rarawa nakon te Riaboro ao n totokoi ana kariri nako, ngkana ti katotonga Iesu. Ti boni kona n iaiangoi kiibu n aron Karikani Bwaai 39:9 ao te 1 I-Korinto 6:18 ngkana ti kaririaki, n aron naba Iesu ni mwanewei kiibu aika raraoi ni kakerikaka iai korakoran ana bwai ni kamwane nako Tatan.
16. (a) E kanga Tatan ni kariria Iesu n te kauatai? (b) N aaro raa are e na kataia iai Tatan, ni kariri nanora bwa ti na kataa Iehova?
16 Imwina, e tuangaki Iesu iroun te Riaboro bwa e na ewenako man oon te tembora, ao aei are e kataaki iai ana konabwai te Atua ni kamanoa Iesu rinanoia Ana anera. E mwanewea Te Tua-Kaua 6:16 Iesu, ao e rawa ni kataa Tamana. Tao ti aki kona ni kaririaki iroun Tatan bwa ti na ewenako man oon te tembora, ma e kona ni kariri nanora bwa ti na kataa Iehova. Ti kaririaki bwa ti na kataia ni katotonga tein oneaia kaain te aonnaba ae bibitaki ni katoa ririki ao aroia naba ni katikiraoiia? Ti kaririaki ni kamataku aika aki rangi n raraoi? Arora anne e kona ngkanne ni kataa Iehova. Ngkana ti aki kaaki tangiran bwaai akanne mai nanora, ma ti teimatoa n iaiangoi, ao e kona n titiku iroura Tatan ni kataia ni kamwaneira bwa ti na tei n ana itera.
17. (a) E kanga Tatan ni kaririia Iesu n te katentai? (b) E kanga ni kona n oti koauan Iakobo 4:7 nakoira?
17 E a manga rawa naba Iesu nakon Tatan ngke e anganna tautaekan te aonnaba ibukin taromauriana. E karaoa aei Iesu rinanon mwanewean kibun te Baibara, ao e tei n nene ibukin taromauriakin Tamana. (Te Tua-Kaua 5:9; 6:13; 10:20) Tao e na aki anganira tautaekan te aonnaba aei Tatan, ma e kona n teimatoa ni kariri nanora bwa ti na onimakini rawatan ara bwai bwa aongkoa a reke iai buokara. Ti karaoa aron are e karaoia Iesu, n taromauria Iehova n tii ngaia? Ngkana ngaia anne, ao te bwai are e riki nakon Iesu e na riki naba nakoira. E taekinaki aei ni Mataio: “E kitanna te riaboro.” (Mataio 4:11, BK) E na kitanira Tatan ngkana ti teimatoa n nene ni kaitaraa rinanon ururingan ana kaetieti te Baibara aika riai, ao ni maiuakin nanoia. E korea ae kangai te tia rimwin Iesu ae Iakobo: “Rarawa nakon te riaboro, ao ane e na biri nako mai roumi iai.” (Iakobo 4:7) E korea ae kangai nakon mwangan aia aobiti Ana Tia Kakoaua Iehova i Buranti, temanna te Kristian: “E boni koaua bwa e wanawana Tatan, bwa e ngae ngke I kabanea korakorau, ma I kunea naba bwa e rangi ni kangaanga tuukan au namakin ma kaibwabwarun nanou. Ma e ngae n anne, I a tia ni kona n teimatoa ni kakaonimaki ao n nene n te koaua, man arou ni kakorakora, au taotaonakinnano, ao riki ana ibuobuoki Iehova.”
Taubobonga Ibukin te Rarawa Nakon te Riaboro
18. Baikara bwaai ni buaka n taamnei aika kataubobongaira ibukin te rarawa nakon te Riaboro?
18 E a tia Iehova ni katauraoira ma bwaai ni buaka n taamnei aika bati, bwa ti aonga n “teimatoa n eki nako ana bwai n nanowanawana te riaboro.” (I-Ebeto 6:11-18) Tangiran te koaua iroura e na kabaea nukara, ke ni katauraoira ibukin te mwakuri ni Kristian. Nanomwaakara ni kateimatoai ana kaetieti Iehova ibukin te eti, e na riki n ai aron te otanga are e kamanoi nanora. Ngkana a nangoaki waera n te rongorongo ae raoiroi, ao ti na aki toki ni kaakaraoa te mwakuri n uarongorongo, ao n te aro aei ti na kakorakoraki iai ma ni kamanoaki n te itera n taamnei. Ara onimaki ae korakora e na riki n ai aron te otanga ae kamanoira man “ana kai ni bakarere teuare buakaka aika uramwaka,” ae taekan ana bwai ni kamwane ao ana kariri. Ara kaantaninga ae teimatoa ibukin kakororaoan ana berita nako Iehova, e na riki bwa ai aron te bwara are e kamanoi ara iango ao e anganira te raunnano. (I-Biribi 4:7) Ngkana ti a mwaatai ni kabongana ana Taeka te Atua, ao e na riki bwa ai aron te kabaang are ti kona ni kabongana ni kainaaomataira iai man tautoronakira iroun Tatan. Ti kona naba n uouotia ni kamanoira iai, n aron naba are e karaoia Iesu ngke e kaririaki.
19. Tera riki te bwai ae kakawaki irarikin te “rarawa nakon te Riaboro?”
19 Ngkana ti kawakin ara “bwai ni buaka nako ake mairoun te Atua,” ma n tataro n taai nako, ao ti na kona ni kakoauaa raoi ana kamanomano Iehova ngkana ti kaririaki iroun Tatan. (Ioane 17:15; 1 I-Korinto 10:13) Ma e kaotia Iakobo bwa e aki tau tii te “rarawa nakon te riaboro.” Ma ae kakawaki riki, ti bon riai n “irira nanon te Atua,” are e mwamwannanoira. (Iakobo 4:7, 8) E na maroroakinaki aron karaoan aei n te kaongora are imwina.
Ko na Kanga ni Kaeka?
• Baikara ana bwai ni kamwane Tatan ake a riai ni kararoaia mai iai Kristian rimoa?
• Baikara bwaai ni kamwane ake e kabonganai Tatan ni boong aikai ni kataia ni kamwaneia iai ana toro Iehova?
• E kanga Iesu n rarawa nakon ana kariri te Riaboro?
• Baikara bwaai ni buaka n taamnei aika a kataubobongaira ibukin te rarawa nakon te Riaboro?
[Taamnei n iteraniba 19]
E kakorakoraa Iesu n rarawa nakon te Riaboro