Karekeani Kabwaiam Man Ana Akoi Iehova Ae Boto I Aon Te Tangira
“Ane rabakau ao e na . . . iangoi ana atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW] Iehova.”—TAIAN ARERU 107:43.
1. Tera kibun te Baibara are e moani kabongana te kibu-n-taeka ae rairaki bwa “te akoi ae boto i aon te tangira,” ao baikara titiraki aika reitaki ma te aroaro aei ae ti na rinanoi ngkai?
AUA tenga tabun te ririki n nako, ao e taekina Iehova Rota ae ai natin Aberaam ni kangai: “Ko kabatia am atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW].” (Karikani Bwaai 19:19) Aio bon te moan tai are e kabongana iai te taeka n Ebera te Baibara, ae rairaki ikai bwa “te akoi ae boto i aon te tangira.” A taekina naba aroaron Iehova aei, Iakobo, Nei Naomi, Tawita, ao ana toro te Atua tabeman riki. (Karikani Bwaai 32:10; Ruta 1:8; 2 Tamuera 2:6) Te taeka anne e kabonganaki n te moani Baibara n Ebera n te mwaiti ae 250 tabun te tai. Ma bon tera raoi ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira? Antai ae e kaotiotaki te aroaro aei nakoia rimoa? Tera buokara mai iai ni boong aikai?
2. Bukin tera bwa e kangaanga kabwarabwaran te taeka n Ebera ae rairaki bwa “te akoi ae boto i aon te tangira,” ao tera riki rairana teuana?
2 N te Baibara, te kibu-n-taeka ae “te akoi ae boto i aon te tangira,” e raira te taeka n Ebera ae rangi n nano. N angiin aia taetae aomata, bon akea te taeka ae tii teuana ae kona n raira te taeka n Ebera aei ma ni kabwarabwaraa raoi nanona. Rairana ae “te tangira,” “te nanoanga,” ao “te kakaonimaki,” a aki kabwarabwaraa raoi nanona ae tabwanin. Ma rairana ae mataata riki ae “te akoi ae boto i aon te tangira” e “aki rangi n raroa ma nanon te taeka anne ae tabwanin raoi,” e taekina anne te Theological Wordbook of the Old Testament. Te Baibara ae te New World Translation of the Holy Scriptures, e raira te taeka n Ebera aei bwa ‘te akoi ae boto i aon te tangira’ ke ‘te tangira ae kona n onimakinaki,’ are e kaota nanona ae rababa riki.—Te Otinako 15:13, NW; Taian Areru 5:7, NW.
E Kaokoro ma te Tangira ao te Kakaonimaki
3. Tera okoron te akoi ae boto i aon te tangira, ma te tangira?
3 Te akoi ae boto i aon te tangira ke te tangira ae kona n onimakinaki, a rangi n irekereke ma te tangira ao te kakaonimaki, ma e kakawaki naba ataakin te kaokoro iai. Iangoa moa te kaokoro i marenan te akoi ae boto i aon te tangira, ao te tangira. N taetae tabeua, a kona naba n tangiraki bwaai ao iango. Te Baibara e taekina te aomata ae “tangira te wain ma te bwa” ao “ane tangira te rabakau.” (Taeka N Rabakau 21:17; 29:3) Ma te akoi ae boto i aon te tangira, e kaineti riki ma aomata, ao tiaki taian iango ke bwaai aika aki-maiu. N aron anne, bon aomata aika a nanonaki n Te Otinako 20:6, are e taekinaki iai bwa Iehova e “akoiia [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW] ngaa.”
4. Tera okoron te akoi ae boto i aon te tangira, ao te kakaonimaki?
4 E rababa riki nanon te taeka n Ebera ae rairaki bwa “te akoi ae boto i aon te tangira,” nakon te taeka ae “kakaonimaki.” N taetae tabeua, “te kakaonimaki” e kabwarabwaraa anuan te aomata ae mangori ae e riai ni kaotiotia nakon te aomata ae kakannato. Ma n aron ae e kaotia te tia kakaae temanna, n angiin te tai, te akoi ae boto i aon te tangira ae nanonaki n te Baibara, “e taekina ae te aomata ae korakora e na kakaonimaki nakon te aomata ae mamaara, e kainnano, ke e mangori.” E kona ngkanne te Uea ae Tawita ni bubutiia Iehova ni kangai: “Ko na kaoota matam nako aon am toro: ko na kamaiuai n am atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW].” (Taian Areru 31:16) E butiaki ikai Iehova ae te Atua ae mwaaka, bwa e na kaota te akoi ae boto i aon te tangira ke te tangira ae kona n onimakinaki, nakon te aomata ae kainnano ae Tawita. Kioina ngkai akea mwaakaia aomata aika kainnano i aoia aomata aika korakora, te akoi ae boto i aon te tangira ngkanne e kaotiotaki ni bon oin nanon te aomata are e kaotia, ao e aki kairoroaki iai.
5. (a) Tera aron ana akoi te Atua ae boto i aon te tangira, ae kateretereaki n ana Taeka? (b) Baikara mwakuri aika a kaotiota ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira, ake ti nang rinanoi ngkai?
5 E titiraki ni kangai te tia areru, ‘Antai ae wanawana?’ E “na iangoi ana atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW] Iehova.” (Taian Areru 107:43) Ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira e kona ni kamaiuiia ma ni kamanoia aomata. (Taian Areru 6:4; 119:88, 159) Bon te bwai ni kamanomano ao e kabebetei rawawataia aomata. (Taian Areru 31:16, 21; 40:11; 143:12) A kona naba ni kamaiuaki man aia bure, ibukin aroaron te Atua aei. (Taian Areru 25:7) Ngkana ti neneri rongorongon bwaai tabeua aika karakinaki n te Baibara, ma n nori kiibu tabeua riki mai iai, ti na ataia iai bwa ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira (1) e kaotiotaki ni mwakuri aika kakaokoro, ao e (2) namakinaki irouia ana toro aika kakaonimaki.
Kaotiotan te Akoi ae Boto i aon te Tangira Rinanon Kamaiuaia Aomata
6, 7. (a) E a kanga Iehova ni kabatiaa ana akoi ae boto i aon te tangira ni kaineti ma Rota? (b) E taekina n ningai ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira Rota??
6 Te anga ae te kabanea n raoiroi ae ti kona n nora iai korakoran ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira, boni man neneran rongorongon te Baibara ake a irekereke ma te aroaro aei. Ti noria ni Karikani Bwaai 14:1-16, bwa Rota ae natin tarin Aberaam, e kairaki nako irouia aia kairiribai aika taani buaka. Ma e kamaiuaki Rota iroun Aberaam. E a manga kuri kangaa naba maiun Rota ngke e baireia Iehova bwa e na kamaunai kaawan Totom ake a buakaka kaaina, are e maeka iai Rota ma ana utu.—Karikani Bwaai 18:20-22; 19:12, 13.
7 Bon imwain raoi kamaunan Totom, are a a kaira nako iai Rota ma ana utu ana anera Iehova, man te kaawa anne. E taekina ae kangai Rota n te tai anne: “E a reke te akoaki iroun am toro i matam, ao Ko kabatia am atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW], ae Ko kaotia nako iu ngkai Ko kamaiuai.” (Karikani Bwaai 19:16, 19) E kaotia Rota n taeka aikai bwa e rangi ni bati te akoi ae boto i aon te tangira, are e kaotiotia Iehova nakoina, ngke e kamaiua. E kaotiotaki ana akoi te Atua ae boto i aon te tangira n arona ni kamaiuiia ma ni kamanoia aomata.—2 Betero 2:7.
Ana Akoi Iehova ae Boto i aon te Tangira, ao Ana Kairiri
8, 9. (a) Tera are e mwiokoaki iai ana toro Aberaam? (b) Bukin tera ngke e tataro ni bubutii te toro arei nakon te Atua, bwa e na kaota te akoi ae boto i aon te tangira nakoina, ao tera ae riki ngke e tabe n tataro?
8 Ni Karikani Bwaai mwakorona 24, ti wareka riki te tai teuana are e kaotaki iai te akoi ae boto i aon te tangira, ke te tangira ae kona n onimakinaki. E karakinaki iai bwa Aberaam e mwiokoa ana toro bwa e na nakoia ana koraki Aberaam i abaia, ni kakaaea iai buun natina ae Itaaka. (Kibuna 2-4) E kangaanga katiaan te mwioko aei, ma e kaongoaki te toro aei bwa e na kairaki iroun ana anera Iehova. (Kibuna 7) Imwin tabeua te tai, ao e a roko te toro aei n te manibwa ae mena i tinanikun “ana kawa Naora” (ae Aran, ke te kaawa riki teuana ae uakaan) n te tai are a roko naba iai aine ikekei bwa a na itiran. (Kibuna 10, 11) Ngke a a roko aine irouna, ao e a ataia ngkanne teuaei bwa e nang koro bukin te bwai are e mwiokoaki iai ae kakawaki. Ma e na kanga ni kona n rinea te aine ae riai?
9 E ataia ana toro Aberaam bwa e kainnanoa buokana mai eta, ai ngaia are e a tataro ni kangai: “Iehova, ae Atuan au toka are Aberaam, I butiko ba Ko na kakabaiaai n te bong aei, ao Ko na kaota te atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW] nakon au toka are Aberaam.” (Kibuna 12) E kanga Iehova ni kaotiota ana akoi ae boto i aon te tangira? E boni bubutii te toro anne bwa e na anganaki te kanikina are e na kinaa iai te ataeinnaine are e rineia te Atua. (Kibuna 13, 14) N tokina temanna te aine mai buakoia e a karaoa ae boraoi ma ana bubutii teuaei nakon Iehova. Tiiteboo ma e ongora neiei n ana tataro! (Kibuna 15-20) E kubanrou te toro aei, ao e a kamataua ‘tarataraan neiei’ ma te mimi. Ma e ngae n anne, iai riki bwaai tabeua aika kakawaki aika riai moa n ataaki. Ana buu Aberaam te aine ae tamaroa arei? E a tia n iein ke e tuai? Ai ngaia are te toro aei e a “kainababu, ba e na ataa nakonakona ba tao e mate raoi mairoun Iehova ke e aki.”—Kibuna 16, 21.
10. Bukin tera ngkai e kakoauaa ana toro Aberaam, bwa Iehova e kaota te akoi ae boto i aon te tangira, nakon ana toka?
10 Tabeua te tai imwin anne, ao e a kaotia te ataeinaine arei bwa boni ngaia “natin Betuera . . . are natin Mireka, are e bungia nakon Naora [tarin Aberaam].” (Karikani Bwaai 11:26; 24:24) N te tai anne, ao e ataia te toro aei bwa e a kaekaki ana tataro iroun Iehova. Ibukin korakoran rotakin nanona, e a bobaraki ni kangai: “E na karaoiroaki Iehova, ae Atuan au toka are Aberaam, ae aki katoka ana atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW] ma ana koaua nakon au toka: ao ngai, E kairai Iehova i nanon te kawai nakon aia auti tarin au toka.” (Kibuna 27) Ngke e anga te kairiri te Atua, e kaotiota iai te akoi ae boto i aon te tangira, nakon Aberaam are ana toka te toro arei.
Ana Akoi te Atua ae Boto i aon te Tangira E Kabebeteia Aomata ao E Kamanoia
11, 12. (a) Baikara kataaki ake a roko iroun Ioteba are e namakina iai ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira? (b) Tera ana akoi te Atua ae boto i aon te tangira are e kaotia nakon Ioteba?
11 Ti na iangoa ngkai Karikani Bwaai mwakorona 39. E taekinaki iai Ioteba ae ana tibutoru Aberaam, are e kabooaki nako Aikubita ngkoa bwa te kaaunga. Ma e ngae n anne, “E memena Iehova iroun Ioteba.” (Kibuna 1, 2) Ana toka Ioteba ae te I-Aikubita ae Botiba e kakoauaa naba ae e memena Iehova i roun Ioteba. (Kibuna 3) Ma Ioteba e kaaitara ma te kataaki ae korakora. E kabureaki ibukin te bukibuki ae kewe are aongkoa e taua buuni Botiba. (Kibuna 7-20) Ngke e mena n “te auti ni kaikain,” a “kamaraki waena n te bwaai ni kabae wae” ao “e kabaeaki n te taurekereke ae te biti.”—Karikani Bwaai 40:15; Taian Areru 105:18.
12 Tera ae riki ngke e a rinanon te kataaki are korakora arei? “E memena Iehova iroun Ioteba, ao E kaota te atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW]” nakoina. (Kibuna 21a) Iai te mwakuri n akoi ae boto i aon te tangira, ae karaoaki iai, are e kariki mwakuri tabeua aika a kamaiua Ioteba man ana kangaanga. Iehova e angan Ioteba te “akoaki i matan te tia kawakina te auti ni kaikain.” (Kibuna 21b) Mataniwin te tabo anne e mwiokoa Ioteba n te nakoa ae kakawaki. (Kibuna 22) Imwin anne, ao e a kaitiboo Ioteba ma te aomata are e a kairia nakon Barao are uean Aikubita. (Karikani Bwaai 40:1-4, 9-15; 41:9-14) Ao te uea aei e a karikirakea Ioteba nakon te nakoa ae te kauoman n uea i aon Aikubita. N nakoana anne, e karaoa te mwakuri ni kakamaiu Ioteba n te aba ae Aikubita ngke e a rotaki n te rongo. (Karikani Bwaai 41:37-55) E moan rinanon te karawawataki Ioteba ngke ai tibwa 17 ana ririki ni maiu, ao e a waakinako i nanon 12 tabun te ririki! (Karikani Bwaai 37:2, 4; 41:46) Ma i nanon ririki ake e karawawataki ma ni kammarakaki iai, e bon teimatoa Iehova ae te Atua ni kaotiota te akoi ae boto i aon te tangira nakon Ioteba. E kamanoa bwa e na aki kabuanibwai maiuna, ao e kawakinna bwa e na teimatoa ni karaoa te mwakuri ae kakawaki ni kaineti ma ana kaantaninga te Atua.
E Aki Kona ni Bwaka Ana Akoi te Atua ae Boto i aon te Tangira
13. (a) Tera aron kaotiotan ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira, n te Areru 136? (b) Tera raoi te akoi ae boto i aon te tangira?
13 E kaokioka kaotakin ana akoi ae boto i aon te tangira Iehova, nakoia tibun Iteraera. E karakinna te Areru 136 bwa e kaotiota te akoi ae boto i aon te tangira nakoia ngke e kamaiuiia, (Kibuna 10-15), e kaiririia (Kibuna 16), ao e kamanoia. (Kibuna 17-20) E a tia naba te Atua ni kaotiota ana akoi ae boto i aon te tangira nakoia tabeman. Te aomata ae kaotiota te akoi ae boto i aon te tangira nakoia raona n aomata, e karaoa anne ngkana e anga nanona nakoni karaoani mwakuri n ibuobuoki aika rangi ni kainnanoaki. Te boki teuana ae kabwarabwaraa te Baibara e taekina te akoi ae boto i aon te tangira, ni kangai: “Bon te mwakuri ae e kawakina maiuia aomata ao e kanakoraoia naba. Boni buokan te aomata ae rotaki n te kabuanibwai ke e rawawata.” Te tia rabakau temanna e kabwarabwaraa taekana bwa “te tangira ae kaotaki n te mwakuri.”
14, 15. Bukin tera bwa ti kona ni kakoauaa bwa Rota bon ana toro te Atua ae e akoaki irouna?
14 Rongorongo ake ni Karikani Bwaai ake ti a tia n neneri a kaotia nakoira bwa e bon aki bwaka Iehova ni kaineti ma kaotiotan te akoi ae boto i aon te tangira, nakoia aomata ake a tangiria. A kakaokoro nako maiuia Rota, Aberaam, ao Ioteba, ao a kakaokoro naba kataakiia. E ngae ngke a aki-kororaoi, ma bon tooro ngaiia aika akoaki iroun Iehova, aika kainnanoa naba buokaia mairouna. Ti kona ni karaui nanora n te koaua ae Tamara are i karawa ae tatangira, e kaotiota te akoi ae boto i aon te tangira nakoia aeka n aomata aikai.
15 A aki raraoi ana babaire Rota tabeua ake e karaoi, bwa iai kangaanga tabeua ake a riki mai iai. (Karikani Bwaai 13:12, 13; 14:11, 12) Ma e ngae n anne, e kaotiotii naba aroaro aika raraoi. E akoiia ana anera te Atua ake uoman ake a roko i Totom. (Karikani Bwaai 19:1-3) Ni kaineti ma ana onimaki, e kauringia buuia natina ake aine taekan te kamaunanakoaki are e nang roko i aon Totom. (Karikani Bwaai 19:14) E kaotaki ana kaantaninga te Atua ibukin Rota n te 2 Betero 2:7-9, ike ti wareka iai ae kangai: “[Iehova] E kamaiua Rota are raoiroi, are e karawawataki nanona irouia ake a buakaka ake aroia te tamare (ba teuare raoiroi, ngke e maeka i buakoia, ao e kamaraka nanona ae raoiroi n te bong ae koraki n aia makuri aika bubuaka, ngke e noriia ma n ongo i rouia); ao ngkanne e ataki iroun te Uea te aro ae E na kamaiuia man te kaririaki akana tangiria.” Eng, e raoiroi Rota, ao taeka aikai a kaotia bwa e tangira te Atua. N ai aron Rota, ti namakina ana akoi te Atua ae boto i aon te tangira, ngkana ti karaoi mwakuri aika ‘itiaki ni maiura ao ngkana ti kaotiota naba tangiran te Atua iroura.’—2 Betero 3:11, 12.
16. Tera taekaia Aberaam ao Ioteba aika raraoi, n te Baibara?
16 Karikani Bwaai mwakorona 24 e kaotia n akea te nanououa bwa e rangi n iraorao Aberaam ma Iehova. E taekinaki n te moani kibu bwa “E kakabaia Aberaam Iehova ni bwaai ni kabane.” Ana toro Aberaam e arana Iehova ni kangai: “Atuan au toka are Aberaam.” (Kibuna 12, 27) Ao Iakobo e taekinna bwa Aberaam “e atongaki iai ba e raoiroi, ao e aranaki iai ba ‘raraon te Atua.’ ” (Iakobo 2:21-23, BK) Bon aron naba anne Ioteba. E kateretereaki ana iraorao Ioteba ma Iehova ni Karikani Bwaai mwakorona 39. (Kibuna 2, 3, 21, 23) E kangai Tetebano ni kaineti ma Ioteba: “E memena te Atua” irouna.—Mwakuri 7:9, BK.
17. Baikara reireiara man aia katoto Rota, Aberaam, ao Ioteba?
17 Aomata aikai aika a namakina ana akoi te Atua ae boto i aon te tangira, a itoman raoi ma Iehova ae te Atua, ao a karaoa ae boraoi ma ana kaantaninga n aaro aika kakaokoro nako. A kaaitara ma kangaanga aika a aki kona n tokanikai iai n oin korakoraia. Bwaai aika irekereke iai boni maiun Rota, teimatoan ana kariki Aberaam, ao kateimatoan ana mwakuri Ioteba. Bon tii Iehova ae e kona ni buokia mwaane aika raoiroi aikai, ao e buokia rinanon mwakuri n akoi aika boto i aon te tangira. Ngkana ti kan namakina ana akoi Iehova ae te Atua ae boto i aon te tangira n aki toki, ti riai ni karekea ara iraorao ae korakora ma ngaia, ma ni kakaraoa nanona.—Etira 7:28; Taian Areru 18:50.
A Akoaki Ana Toro te Atua
18. Tera ae kaotaki ni kibun te Baibara tabeua ni kaineti ma ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira?
18 E “on aonaba” n ana akoi Iehova ae boto i aon te tangira, ao ai kakaitau ra ngaira ibukin aroarona aei! (Taian Areru 119:64) Ti butimwaea ana taeka te tia areru aei ma nanora ni koaua: “A bia karaoiroa Iehova aomata i bukin ana atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW], ma ana makuri aika kamimi nakoia natiia aomata.” (Taian Areru 107:8, 15, 21, 31) Ti kimwareirei ngkai Iehova e kaotiota te akoi ae boto i aon te tangira, nakon te botaki ae kaainaki irouia ana toro, ao bon nakoia naba n tatabemania nako. N ana tataro, te burabeti ae Taniera e taekina Iehova bwa “te Atua ae Ko ababaki ae Ko kakamaku, ae Ko kakawakina te berita ma te atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW] nakoia akana tangiriko ma ni kakawakin am tua.” (Taniera 9:4) E tataro ni kangai te Uea ae Tawita: “Ko na kamaana am atataiaomata [“te akoi ae boto i aon te tangira,” NW] nakoia akana ataiko.” (Taian Areru 36:10) Ai kukurei ra ngaira ngkai Iehova e kaotiota te akoi ae boto i aon te tangira, nakoia ana toro!—1 Uea 8:23; 1 Rongorongo 17:13.
19. Baikara titiraki ake ti na rinanoi n te kaongora are imwin aei?
19 Ni koauana ti rangi n akoaki ngkai ana aomata Iehova ngaira! Irarikin kakabwaia aika rereke man ana tangira te Atua are e kaotiotia nakon te botannaomata, ti anganaki naba kakabwaia aika kaokoro aika a nako man ana akoi Tamara are i karawa ae boto i aon te tangira, ke ana tangira ae teimatoa. (Ioane 3:16) Ti na rangi ni kainnanoa riki te ibuobuoki aei ae reke mairoun Iehova, ngkana a kai nanora. (Taian Areru 36:7) Ma ti na kanga ni katotonga aron ana akoi ae boto i aon te tangira, Iehova ae te Atua? Ti kaotiota te aroaro ae moan te raoiroi aei? Titiraki aikai ao ake tabeua ake a irekereke iai a na rinanoaki n te kaongora are imwin aei.
Ko Uringnga?
• Tera reireiara ibukin te taeka n Ebera ae rairaki bwa “te akoi ae boto i aon te tangira”?
• Tera okoron te akoi ae boto i aon te tangira, ma te tangira ao te kakaonimaki?
• Baikara aaro tabeua ake Iehova e kaotiota iai te akoi ae boto i aon te tangira, nakon Rota, Aberaam, ao Ioteba?
• A kanga n rauaki nanora n iangoan aron Iehova rimoa ni kaotiota te akoi ae boto i aon te tangira?
[Taamnei n iteraniba 26]
Iehova e kaotiota te akoi ae boto i aon te tangira, ngke e kawakina Ioteba