Kawakina Nanom

“Kabatia riki kawakinan nanom nakoni kawakinani bwaai ni kabane; ba a oti nako mai nanona bwaai ni kamaiu.”​—TAEKA N RABAKAU 4:23.

1, 2. Bukin tera bwa ti riai ni kawakin nanora?

E OTINAKO man ana auti te unimwaane temanna imwin te angibuaka ae korakora ae taona nako abamwakoron te Caribbean teuana. Ngke e a taraa te urubwai are riki mai iai, ao e a noria bwa e a bua te kai ae abwabwaki are e tei n uakaan ma mataroan ana tabo i nanon ririki aika rangi ni mwaiti. ‘E a kanga n riki anne, ae a aki bwaka kaai tabekai aika uarereke riki?’ e titiraki ma te mimi. E a ota iai ngke e a taraa boton te kai are bwaka arei. E a boni mka nanon te kai ae taraa n rangi ni matoatoa aei, ao e a oti kabina n te angibuaka are roko arei.

² Ai kananokawaki ra ngkana te tia taromauria te Atua ae taraa n nene raoi n te waaki ni Kristian, e a manga bwaka ngkana e kataaki ana onimaki. E eti te Baibara ngke e taekinna bwa “e buakaka iangoan nanon te aomata man ana bong n ataei.” (Karikani Bwaai 8:21) Nanon aei bwa ngkana akea te taratara raoi, ao naano ni kabane a kona ni kairaki nakon te buakaka. Kioina ngkai a kona n iraraang n te buakaka aomata ni kabane aika aki-kororaoi, ti riai ngkanne ni mutiakina raoi te reirei ae kangai: “Kabatia riki kawakinan nanom nakoni kawakinani bwaai ni kabane.” (Taeka N Rabakau 4:23) Ti na kanga ni kawakin nanora?

E Riai ni Waakinaki te Tutuo ni Katoa Tai

3, 4. (a) Baikara titiraki ake ti kona n tabeki ibukin te buroo? (b) Tera ae na buokira n tuoi nanora?

³ Ngkana ko tuoaki iroun te taokita, ao e bae naba n tuoa buroom. E oti man marurungin rabwatam ao buroom bwa e tau kanam ae ko kanna? E uara tokan raraam? E nakoraoi mwakurin buroom? Ko wawaakina te kamarurung? E mamaara buroom?

⁴ Ngkana e riai n tuoaki te buroo ni katoa tai, ao tera ngkanne aron nanora? E na bon tuoaki iroun Iehova. (1 Rongorongo 29:17) Ma ti riai naba ngaira n tuoa. N te aro raa? Ngkana a rinanoaki titiraki n aron aikai: E tau mwaitin te marike n taamnei ae rereke i nanou rinanon te katoa tai n ukeuke n reirei ao kaean taiani bobotaki? (Taian Areru 1:1, 2; Ebera 10:24, 25) E tangira ana taeka Iehova nanou, ao e a tia te taeka anne n riki n ai aron “te ai ae ura ae kainaki i nanon riu,” ae kairai bwa N na tataekina rongorongon te Tautaeka n Uea ao ni kakiritiania aomata? (Ieremia 20:9; Mataio 28:19, 20; I-Rom 1:15, 16) E unga nanou ni kan kakorakorai ma ni karaoa te mwakuri ni minita ni kabwanina au tai ngkana I kona? (Ruka 13:24) Baikara bwaai aika I kariaia bwa a na rota nanou? I tangira te iraorao ma aomata aika a katiteuanaki naba nanoia n te taromauri ni koaua? (Taeka N Rabakau 13:20; 1 I-Korinto 15:33) Ti bia waekoa n nori bwaai aika ti mamaara iai ma ni waekoa naba ni kaetii.

5. Tera manenan kataan ara onimaki?

⁵ A roroko naba kataaki nakon ara onimaki. Kataaki aikai a anganira ara tai n tuoi raoi nanora. E kangai Mote nakoia tibun Iteraera ngke a nang rin nakon te Aba ni Berita: “E kaiririko Iehova ae Atuam iai n ririki aika angaun aikai i nanon te rereua, ba E aonga ni karinanoko, ni kataiko, n ata ae mena i nanon nanom, ba tao ko kani kawakin ana tua nako, ke ko aki.” (Te Tua-Kaua 8:2) Tiaki te koaua bwa ti aki toki ni mimi n ara namakin, ao ni bwaai ake ti tangiri ke aroarora ae ti kakaraoi, ngkana e karina n roko te kangaanga ke te kataaki teuana? Kataaki aika kariaiakaki iroun Iehova a kaotii nakoira bwaai aika ti aki-kororaoi iai, ao ti anganaki ara tai bwa ti na katamaroa riki aroarora iai. (Iakobo 1:2-4) Ti bia teimatoa n tatataro n iangoi aroarora ake ti kaotiotii ni kaineti ma kataakira!

Tera ae Oti man Ara Taetae Nikawai?

6. Tera ae oti i nanora ni bwaai ake ti maroroakin?

⁶ Ti na kanga n ataia bwa tera ae mena i nanora? E kangai Iesu: “Ngkana e raoiroi te aomata, ao e kaoti baika a raraoi, ba e on nanona ni baika a raraoi. Ngkana e buakaka te aomata, ao e kaoti baika a bubuaka, ba e on nanona ni baika a bubuaka. Ba e taetae te aomata man onraken nanona.” (Ruka 6:45, BK) A ataaki bwaai aika mena i nanora man bwaai ake ti tataekin. Tera ae ti mamaroroakinna riki n angiin te tai? Ara waaki ae irekereke ma te aonnaba aei, ke bwaai n taamnei ake ti kan uaiakin? Ti kaotiota te tangira n rabuni aia kairua raora n aomata, ke ti bon uarongorongoi nakoia tabeman? (Taeka N Rabakau 10:11, 12) Ti kabatiaa riki tataekinan aroia aomata ao bwaai ake a kakaraoi, ao e uarereke iroura maroroakinan reirei ao iango aika manena? E oti n arora anne bwa tao ti rebetungai iai aia bwai aomata?​—1 Betero 4:15.

7. Tera te reirei ni kaineti ma kawakinan nanora ae ti kona ni karekea man rongorongoia tarin Ioteba ake tengaun?

⁷ Iangoa are riki ngkoa n te utu ae bubura teuana. Natin Iakoba aika tengaun aika ikawai riki, “a aki kona n taetae raoi” nakon taria ae uarereke riki nakoia, ae Ioteba. Bukin tera? A bakantang irouna ibukina bwa e akoaki riki iroun tamaia. A manga “ribaia riki” kioina ngkai e kakabwaiaki ni miina aika rereke mairoun te Atua ake a kakoauaa akoana iroun Iehova. (Karikani Bwaai 37:4, 5, 11) A iowawa nakoina n aroia ni kabonakoa taria bwa te kaaunga. Ao a kataia ni karaba aia bure ao a mwamwana tamaia bwa aongkoa e kamateaki Ioteba iroun te man ae tiritiri. Tarina aika tengaun aikai, a bon aki kawakin nanoia n te tai arei. Ngkana aroarora bwa ti kai tiribureia raora n aomata, tiaki te koaua bwa tao e oti iai te nanonibwi ke te bakantang ae e mena i nanora? Ti riai n taratarai raoi bwaai ake ti na taekin, ma ni waekoa naba ni kanakoi iango aika aki riai mai nanora.

8. Tera ae e na buokira n tuoi nanora ngkana arona bwa ti kewe?

⁸ E ngae ngkai “e aki kona te Atua ni kewekewe iai,” ma a boni kona ni kewe aomata aika aki-kororaoi. (Ebera 6:18) “Bon te tia kewe te aomata nako,” anne ana bwaebwaeti te tia areru. (Taian Areru 116:11, BK) Bwa tenua naba ana tai ni kewe te abotoro Betero ngke e kakeaa Iesu. (Mataio 26:69-​75) Maikanne are e a teretere iai bwa ti riai n rarawa ni kewe, bwa Iehova e ribaa “te newe ae kewekewe.” (Taeka N Rabakau 6:16-19) Ngkana ti a tii kairua naba n te taina n taekina te kewe, e riai ngkanne bwa ti na iangoia bwa e a kanga naba n riki anne. E riki ibukina bwa ti maakuia aomata? Ke ibukina bwa ti maaka te katuuaa? Ke tao te maamaa ke te nano ni bangaaomata ae kairira? N aki ongeia bwa tera bukina, ma ai riai ra bwa ti na iaiangoa te bwai are riki, ni kaota ara kairua n te nanorinano, ao ni bubutii nakon Iehova bwa e na kabwara ara bure ma ni buokira bwa ti na tokanikai i aon mamaarara anne! “Unimwanen te ekaretia,” boni ngaiia aika a rabakau riki ni buokira iai.​—Iakobo 5:14.

9. Tera ae e kona n oti i nanora man ara tataro?

⁹ E kaeka ni kangai Iehova ngke e butiaki iroun te Uea ae te ataei ae Toromon, bwa E na anganna te wanawana ao te atatai: “Ngkai bon anne am bubuti, ao ko aki bubuti te kaubai ma baika a kakawaki, ke te kakanato . . . ao ko na anganaki te wanawana ma te ataibai. Ao I anganiko naba te kaubai ni bai nako, ao te kakanato.” (2 Rongorongo 1:11, 12, BK) E nora nanon Toromon Iehova, bwa e oti ni bwaai ake e bubutii ao ni bwaai ake e aki. Tera nanora ae oti man ara tataro nakon te Atua? E oti iai bwa ti tangira te atatai, te wanawana, ao te ataibwai? (Taeka N Rabakau 2:1-6; Mataio 5:3) E memena i nanora tangiran bwaai aika reitaki ma te Tautaeka n Uea? (Mataio 6:9, 10) Ngkana ti a tii kakabwara bae naba n tataro, e kona n oti ngkanne bwa ti kainnanoa riki karekean ara tai n iaiangoa ana mwakuri nako Iehova. (Taian Areru 103:2) Kristian ni kabane a riai n iaiangoia bwa tera ae oti i nanoia man aia tataro.

Tera ae E Kaotaki n Ara Mwakuri?

10, 11. (a) A riki man tera taiani wene ni bure ao taian wene ni kimoa? (b) Tera ae e na buokira bwa ti na aki ‘wene ni kimoa i nanora’?

¹⁰ E bati riki ae kaotaki n ara mwakuri, nakon ae kaotaki n ara taeka. Ara mwakuri ake ti karaoi, a kaotii bwaai aika mwaiti aika mena i nanora. N aron anne, kawakinan te nano i nanon te aroaro ni maiu ae riai, e nanona ae bati riki nakon te rawa ni karaoa te wene ni bure ke te wene ni kimoa n tii ngaia. E kangai Iesu n Ana Kabwarabwara i aon te Maunga: “Ane tarataraa te aine ba e na kaitaataan nako ina, ao e a tia ni wene ni bure ma ngaia i nanona.” (Mataio 5:28) Ti na kanga ni kararoa karaoan te wene ni kimoa i nanora?

¹¹ Te aomata ae kakaonimaki ae Iobi e karaoa te banna ni katoto nakoia mwaane ao aine ni Kristian ake a a tia ni mareaki. E boni mwamwakuri ma aine aika ataei riki nakoina ao e boni buokiia naba ngkana a kainnanoa buokaia. Ma te mwaane ae onimaki aei e bon aki kona n iangoa ae e na kareketangira ma ngaiia. Bukin tera? Bwa e a tia ni motika nanona bwa e na aki taraia aine n iangoa te kaibwabwaru ma ngaiia. E taku, “I karaoa te berita ma matau; ao N na iranna iai n tarataraa te ateiaine?” (Iobi 31:1) Ti bia naba berita ma matara n aron anne, ma ni kawakin nanora iai.

12. Ko na kanga ni kamanena Ruka 16:10 ni kaineti ma kawakinan nanom?

¹² “Ane kakaonimaki nakon ane moan te uarereke ao e kakaonimaki naba nakon ane ababaki: ao ane babakanikawai nakon ane moan te uarereke ao e babakanikawai naba nakon ane ababaki,” e taekina anne Natin te Atua. (Ruka 16:10) Eng, ti riai n tuoi naba aroarora ni kaineti ma bwaai aika aki rangi ni kakawaki, n ikotaki naba ma bwaai ake ti karaoi ni mwengara ngkana tii ngaira. (Taian Areru 101:2) Ngkana ti tekateka ni mwengara, ke ti mataku n te TV ke ti kabongana te Internet, te koaua bwa ti boni kakaonimaki naba n aantaeka n ana reirei te Baibara ae kangai: “E na aki tataekinaki i buakomi te wenenibure, te kamara n aekana nako, ao te mataai, ba bon ana aomata te Atua ngkami. E aki riai ba kam na atong taeka aika kamaira ma taian taetaebuaka ma taiani manikangarebuaka”? (I-Ebeto 5:3, 4, BK) Ao tera aron te tiritiri ae nonoraki n te TV ao ni viteo keim? “[Iehova] e kaninganinga ane e raoiroi ma ane e buakaka,” e taku te tia areru, ao “e riribaa te tia tiritiri.”​—Taian Areru 11:5, BK.

13. Tera ae e riai n taraaki ngkana ti iangoi bwaai aika otinako mai nanora?

¹³ “Moan te mamamana riki te aba te nano nakoni bwai ni kabane, ao e kakaiaki aorakina,” e taetae ni kauring Ieremia. (Ieremia 17:9) Aroaron te nano ae karuanikai aei, e oti ngkana ti kataia ni kauarerekea bukinara n taiani kairua ke buure ake ti karaoi, ngkana ti baka n aki nori aroarora aika ti rangi ni mamaara iai, ke ti karakarakaa taekan ara konabwai. E kona naba te nano ae e kakaiaki aorakina, ni kaotiotii aroaro aika uoua aika kauntaba. E kona ni kairia aomata bwa a na wii karewe n taekina te bwai teuana, ma a karaoa ae bobuaka ma aia taeka. (Taian Areru 12:2; Taeka N Rabakau 23:7) Moan te kakawaki ngkanne bwa ti na aki karaba te koaua ngkana ti tuoi bwaai aika a otinako mai nanora!

A Raoiroi Matara?

14, 15. (a) Tera te mata ae “raoiroi”? (b) E a kanga te mata ae raoiroi ni buokira bwa ti na kawakin nanora?

¹⁴ “Te mata, kanga te taura i bukin te rabata,” e taku Iesu, ao e a manga reitia riki ni kangai: “Ngkana a raraoi matam, ao e ota rabatam ni kabanea.” (Mataio 6:22, BK) Te mata ae raoiroi e kaatuua iangoan te tia ae tii teuana, ao e rawa bwa e na katabetabeaki ni bwaai aika mwaiti aika a kona ni katannakoa man tiana. Ti riai ni kaatuua matara i aon ukeran “moa Uean te Atua ma te raoiroi ae e tangiria.” (Mataio 6:33, BK) Tera ae kona n riki nakon nanora ngkana e aki raoiroi matara?

¹⁵ Iangoa taekan te waaki ni kareketianti ibukin maiura. A riai Kristian ni karekei bwaai aika kainnanoaki irouia kaain aia utu. (1 Timoteo 5:8) Ma tera arora ngkana a anaaki nanora nakon tangiran bwaai aika boou riki, a raoiroi ao a tangiraki, n aron te amwarake, te kunnikai, te mwenga, ao bwaai riki tabeua? Tiaki te koaua bwa a kona n tautoronaki nanora ao ara iango iai, ma ni kamamaraa aron ara taromauri? (Taian Areru 119:113; I-Rom 16:18) Te koaua bwa ti riai n rangi n tabe ma karekean bwain te maiu aei n te aro are ti a kabanea maiura tii ibukin ara utu, ara bitineti, ao bwaikorakin te maiu aei? Uringa te reirei mairoun te Atua aei: “Kam na kawakiningkami, ba a kawa n taonaki ami iango n te buabeka, ma te mamanging, ma taian iango n raraomaeakini bwain te maiu aei, ao ba e rina n roko te bong arei i roumi n ai aron te ao-ni-katatai: ba ane e na roko n te aro anne i aoia aomata ni kabaneia aika maeka i aonaba ni bane.”​—Ruka 21:34, 35.

16. Tera ana reirei Iesu are e anga ni kaineti ma te mata, ao bukin tera bwa e anga?

¹⁶ E rangi n rorotaki te iango ao te nano ni bwaai aika noraki n te mata. Bwaai aika kaatuuaki n te mata a kona ni kaira ara iango, ara namakin, ao ai ara mwakuri. E taetae ni kaikonaki Iesu ni kaota mwaakan te kariri ae nonoraki, ao e kangai: “Ao ngkana tao e kabwakako matam ane mai ataim, ao ko na autia, ao tewea nako mai roum: ba ko a tau ngkana e uruaki bwain rabatam teuana n aki teweaki nako rabatam ni kabaneaki nako Keenna.” (Mataio 5:29) E riai n tukaki te mata bwa e na aki katuui taraan bwaai aika aki riai. N te katoto, e aki riai ni kariaiakaki bwa e na mataku ni bwaai aika kaungaa tangiran te kaibwabwaru.

17. E a kanga kamanenan I-Korote 3:5 ni buokira bwa ti na kawakin nanora?

¹⁷ Tiaki tii te mata ae e kona n rota aron te nano. Aron rabwatara tabeua n aron te namakin ao te kakauongo, a ibuobuoki naba iai, ngaia are ti riai n taua aron bwain rabwatara aika irekereke iai. E kaungaunga ni kangai te abotoro Bauro: “Ma ngaia ae kam na kamate bwain rabatami akana bwain aon te aba, aika te wene ni bure, te kamaira, te kaibabaru, te tangira ae buakaka, ao te mataai ni kanibwaibwai, ae bon taromauriani boua.”​—I-Korote 3:5.

18. Tera ae ti riai ni karaoia ni kaineti ma iango aika aki-riai?

¹⁸ Tangiran ae aki riai e kona n rikirake n ara iango. Kaatuuan iaiangoan anne e kona ni kakorakora riki tangiran te bwai ae buakaka, ao e kona n rotaki te nano iai. “Ngkana e kariki te kaibabaru, ao e bungia te bure.” (Iakobo 1:14, 15, BK) A mwaiti aomata aika a taku bwa anne bukin rikin te mwaan irouia ae a kumekumei bwain rabwataia ibon irouia. Ai kakawaki ra ngkanne bwa ti na kaakaona ara iango ni bwaai n taamnei! (I-Biribi 4:8) Ao ngkana iai te iango ae aki riai ae roko iroura, ti riai ni kekeiaki mwaaka ni kanakoa.

‘Beku Iroun Iehova ma Nanom ni Kabane’

19, 20. Ti na kanga n tokanikai ni beku iroun Iehova ma nanora ni kabane?

¹⁹ Ngke e a kara te Uea ae Tawita, ao e a tuanga Natina ni kangai: “Toromon ae natiu, ko na ata Atuan tamam, ao ko na toro i Rouna n te nano ae moan te raoiroi ao n te tamnei ae kan toro i Rouna: ba E ukeuke n naano ni kabane Iehova, ao E atai reken naano ni kabane.” (1 Rongorongo 28:9) E bon tataro Toromon ni bubutii reken “te nano ae ongeaba.” (1 Uea 3:9, NW) Ma e boni kangaanga irouna kateimatoan te nano anne n uaa tokini maiuna.

²⁰ Ngkana ti na tokanikai ni karaoan anne, ti na aki tii karekea te nano ae tangiraki iroun Iehova, ma ti riai naba ni kawakinna. Ti kona ni kawakinna ngkana ti karini reirei ake n ana Taeka te Atua ‘i nanora.’ (Taeka N Rabakau 4:20-​22) Ti riai ni katoa tai n tuoi nanora, ma n tataro ao n iangoia bwa tera ae oti i nanora man bwaai ake ti karaoi ao ake ti taekin. Ma tera uaan te tutuo aei ngkana ti aki butiia Iehova bwa e na buokira ni kaetii mamaarara ake ti kunei i nanora? Ai kakawaki ra te taratara raoi ni kaineti ma bwaai aika ti karini i nanora rinanon bwain rabwatara aika reitaki ma te namakin! Ngkana ti karaoa aei ao ti kona n onimakina ae “te rau are mairoun te Atua, are te rau are aki konaki n ataki teutana, e na kawakin [nanora] ao aia iango [nanora] i nanoni Kristo Iesu.” (I-Biribi 4:6, 7) Eng, ti bia kakorakoraira ni kawakin riki nanora nakon bwaai nako, ma ni beku iroun Iehova ma nanora ni kabane.

Ko Uringnga?

• Bukin tera ngkai moan te kakawaki bwa ti na kawakin nanora?

• Bukin tera bwa ti kawakin nanora ngkana ti taratarai raoi bwaai aika ti mamaroroakin?

• Bukin tera bwa ti riai ni kawakina matara bwa e na “raoiroi”?

[Taamnei n iteraniba 29]

Tera ae ti mamaroroakinna n angiin te tai ngkana ti ira tataekinan te rongorongo, ti kaei botaki, ke ti mena ni mwengara?

[Taamnei n iteraniba 31]

Te mata ae raoiroi e aki katabetabeaki ni bwaai aika mwaiti