A Na Oiko Ana Kakabwaia Iehova?

“A na bane bwaai ni kabaia aikai n roko i roum, ma n oiko, ngkana ko kan ongo bwanan Iehova ae Atuam.”​—TE TUA-KAUA 28:2.

1. E boto i aon tera reken kakabwaia ke rekenikai irouia tibun Iteraera?

NGKE e a kaan tokin mwanangaia tibun Iteraera n te rereua ae maanna 40 te ririki, a boni maeka moa n te Aba ae Aoraoi i Moaba. E a boni mena ngkai imwaiia te Aba ni Berita. Ikai are e a korea iai te boki ae Te Tua-Kaua Mote, are e taekini iai taiani kakabwaia ao rekenikai. Ngkana a na teimatoa kaain Iteraera n “ongo bwanan Iehova” n aroia n ongeaba irouna, ao a na bon ‘ooaki’ n taiani kakabwaia. E tangiriia Iehova ibukina bwa boni ngaiia “ana botanaomata,” ao e kani kaota korakorana ibukiia. Ma ngkana a aki teimatoa n ongo bwanana, ao ngkanne, a na ooaki n taian rekenikai.​—Te Tua-Kaua 8:10-14; 26:18; 28:2, 15.

2. Tera nanon taeka n Ebera aika taian weabe aika a rairaki bwa “kan ongo” ao “oiko” n Te Tua-Kaua 28:2?

² Te taeka n Ebera ae rairaki n Te Tua-Kaua 28:2 ae “ongo bwanan,” e taekina te bwai ae reitaki nako kakaraoana. Ana aomata Iehova a na aki tii ongo bwanana n taai tabetai; ma a riai naba n teimatoa n ongora irouna n anuani maiuiia nako. Te aro anne, ae a na bon ooaki iai ni kakabwaia mairoun te Atua. Te weabe n te taetae n Ebera ae rairaki bwa “oiko” bon te taeka ae reitaki ma te kaeman, ae nanona, “ooia,” ke “karekea.”

3. Ti na kanga ni kona ni katotonga aron Iotua, ao bukin tera bwa moan te kakawaki karaoan aei?

³ Aia tia kairiri Iteraera ae Iotua e kan ongo naba iroun Iehova ao e boni kakabwaiaki iai. E kangai Iotua: “Kam na rinea ae kam na toro i rouna . . . ao ngai ma kaaini batau, ti na toro iroun Iehova.” A kaeka ngkanne aomata: “E na tukira te Atua ba ti kawa ni kitana Iehova, n toro irouia anti tabeman.” (Iotua 24:15, 16) Ibukin raoiroin ana kaantaninga Iotua, e a mena ibuakon nikiraia kaain ana roro ae te koraki ae tii tabeman, ake a kakabwaiaki bwa a na rin i nanon te Aba ni Berita. Ni boong aikai, ti a rangi ni kaan ngkai ma te Aba ni Berita ae moan te raoiroi riki nakon arei​—ae te aonnaba ae te baretaiti are a na reke iai kakabwaia aika bati riki nakon ake a reke irouia ana koraki Iotua, ni kaineti ma ake a akoaki iroun te Atua. Ko na ooaki naba ngkoe ni kakabwaia aikai? A na bon oiko ngkana ko teimatoa n ongo bwanan Iehova. Ibukin kakorakoran nanom nako iai, ao iangoa rongorongon Iteraera rimoa ao reireiara n aia katoto aomata tabeman riki.​—I-Rom 15:4.

Taiani Kakabwaia ke Rekenikai?

4. Ni kaekan ana tataro Toromon, tera are e anganna te Atua, ao tera ae ti riai n iangoia ibukin taiani kakabwaia aikai?

⁴ N angiin te tai n ana tai n tautaeka te Uea ae Toromon, ao e rangi ni bati kakabwaiaia tibun Iteraera mairoun Iehova. A mweeraoi ao a taonako aia bwai aika raraoi. (1 Uea 4:25) E a tanoata naba taekan kaubwain Toromon, e ngae ngke e aki butiia te Atua ibukin kaubwaina. Ma ngke e ataei riki ao e tuai ni wanawana raoi, ao e tataro ni bubutii reken te nano ae ongeaba irouna​—ao e rinanoaki ana bubutii ngke e anganna Iehova te rabakau ao te atatai. E a buokaki iai Toromon bwa e na kona ni motika taekaia raoi aomata, ma n ataa te raoiroi ao te buakaka. Te Atua e anganna naba te kaubwai ao te karineaki, e ngae ngke e ataei, ma Toromon e ataa riki kakawakin te kaubwai n taamnei. (1 Uea 3:9-13) Ngkana ti kaubwai ke ti aki, ma ai kukurei ra ngaira ngkana ti kakabwaiaki iroun Iehova, ao a bati kaubwaira n taamnei!

5. Tera ae riki ngke a kerikaki man te teimatoa n ongo ni bwanan Iehova tibun Iteraera ao Iuta?

⁵ A aki kakaitau tibun Iteraera ibukin kakabwaia ake mairoun Iehova. Ibukina bwa a aki teimatoa n ongo bwanana, a ooaki n rekenikai ake a kaman taekinaki. A kataeaki aia kai irouia aia kairiribai, ao kaain Iteraera ao Iuta a uotaki nako bwa taenikai. (Te Tua-Kaua 28:36; 2 Uea 17:22, 23; 2 Rongorongo 36:17-20) Ma imwin karawawatakiia ana aomata te Atua, e a reke reireiaia ngkanne bwa tii te koraki ake a teimatoa n ongo bwanan Iehova aika a na ooaki n taiani kakabwaia? Nikiraia I-Iutaia ake a okira abaia n 537 B.C.E. a anganaki aia tai ni kaotia bwa e a tia n reke irouia “te nano ae wanawana” ao a ataa riain te teimatoa n ongora iroun te Atua.​—Taian Areru 90:12.

6. (a) Bukin tera Iehova ngkai e kanakoia Akai ao Tekaria bwa a na taetae ni burabeti nakoia ana aomata? (b) Tera te reirei ae kateretereaki n ana rongorongo te Atua are taekinna Akai?

⁶ A katea te baonikarea I-Iutaia ake a okira abaia ao a a moana manga karaoan te tembora i Ierutarem. Ma ngke a a kaitaaraki n te kairiribai ae korakora, e a manga moanna ni kerikaki ingaingan nanoia ao e a toki te mwakuri iai. (Etira 3:1-3, 10; 4:1-4, 23, 24) A a manga moana naba moanibwaian oin mweeraoia. Mangaia are te Atua e kanakoia burabeti aika Tekaria ao Akai bwa a na kaungai riki nanoia aomata nakon te taromauri ae koaua. E kangai Iehova rinanon Akai: “Bon ami tai aei ni maeka i nanon ami auti aika a rainaki nanon rarikiia ma aani boraia, ngkae e kamaroa n uruaki te maneaba [n taromauri] aei? . . . Kam na iangoi aroaromi. Kam ununiki uita aika bati ni kamae, ao kam tai teutana; kam amamarake, ma kam aki rarauaki . . . ao ane kareke boon ana makuri ao e kareke boon ana makuri ni nnei i nanon te bua ae bangabanga.” (Akai 1:4-6) Kakeaan karaoan bwaai n taamnei ibukin iangoan bwain te maiu aei, e aki kona ni karekea te kabwaia mairoun Iehova.​—Ruka 12:15-21.

7. Bukin tera ngkai e kangai Iehova nakoia I-Iutaia: “Iangoi aroaromi”?

⁷ A taonaki I-Iutaia n raraomaeakinan te maiu aei, ao a mwaninga are a na ooaki ni kakabwaia mairoun te Atua n aron te karau ao taai ni mari, tii ngkana a nanomwaaka n ongeaba iroun te Atua, ao a na bon reke bwaai aikai e ngae ngke iai aika kairiribai nakoia. (Akai 1:9-11) Ai raoiroi ra ngkanne taeka ni kaungaunga aikai: “Kam na iangoi aroaromi”! (Akai 1:7) Ai aron ae e tuangia ae kangai Iehova: ‘Iango raoi! Nora irekereken am mwakuri ae akea uaana n ami tawaana ao aron maneabau n taromauri ae tiku n uruaki.’ Imwin tabeua te tai a rotaki nanoia aomata n ana taeka Iehova rinanoia burabeti, ao a a manga reita nako karaoan te tembora, ni karokoa tiana n 515 B.C.E.

8. Tera ana kaungaunga Iehova nakoia I-Iutaia n ana bong Maraki, ao bukin tera?

⁸ Imwina riki n ana bong Maraki, e a manga kerikaki naba ingaingan nanoia I-Iutaia ni bwaai n taamnei, ao a a moana aia anga karea aika aki tau nakon te Atua. (Maraki 1:6-8) N te aro aei, Iehova e kaungai nanoia bwa a na uota aia kabwianibwai nakon ana auti ni kaikobwai, bwa a na kataa arona iai, n noria bwa e na kauka nakoia mataroan nako karawa n nurakina kakabwaiaia aika taonako. (Maraki 3:10) Ma ai nanobaba ra I-Iutaia bwa a aki onimakina te taeka anne, ao a kabanea aia tai ni mwakuri ni karekei oin aia bwai ake a taku bwa a na boni kona ni kabwaia iai!​—2 Rongorongo 31:10.

9. Antai aomata aika teniman ake ti nang rinanon taekaia ngkai man te Baibara?

⁹ Irarikin karakinan rongorongoia Iteraera, te Baibara e taekin naba maiuia aomata aika mwaiti ake a kakabwaiaki ao ake a karekeaki kaiia ngke a teimatoa n ongo bwanan Iehova, ao ngke a aki. Ti na noria bwa tera reireiara mairouia aomata aika teniman​—aika Boati, Nabara ao Nei Anna. Ni kaineti ma aei, ko riai ni wareka te boki ae Ruta ae bwanin, ao 1 Tamuera 1:1​–​2:21 ao 1 Tamuera 25:2-42.

E Ongo Iroun te Atua Boati

10. Tera aron Boati ae titeboo ma aron Nabara?

¹⁰ E ngae ngke e kaokoro aia tai ni maiu Boati ma Nabara, ma iai naba aroia tabeua ake a titeboo iai. N aron anne, a uaia ni maeka n aban Iuta. Taan ababa aika kaubwai ngaiia, ao a uaia ni bwaina kaotakin te atataiaomata nakoia aomata aika kainnano. Bon tii ngaia anne aroia ae a titeboo iai.

11. E a kanga ni kaotia Boati bwa e teimatoa n ongo ni bwanan Iehova?

¹¹ E maiu Boati n aia tai taani motikitaeka i Iteraera. E karineia aomata nako, ao e rangi n tatangiraki irouia taan tai ake a mwakuri irouna. (Ruta 2:4) Ibukin ongeaban Boati n te Tua, e a katikui uaanikai tabeua n ana tawaana bwa a na taiaki irouia aomata aika kainnano. (Nakoaia Ibonga 19:9, 10) Tera are e karaoia Boati ngke e a ataa taekan Nei Ruta ma Nei Naomi, ao ngke e nora naba marurungin Nei Ruta ni karekea maiun tinani buna ae e a kara? E karaoi babaire aika kaokoro ibukin Nei Ruta ao e tuatua nakoia ana tia mwakuri bwa a na kariaia bwa Nei Ruta e na karemrem n uaan ana tawaana. N ana taeka ao n ana mwakuri n tangira, Boati e kaotia bwa e tangiri bwaai n taamnei ao e ongo ni bwanan Iehova. Ngaia are e a akoaki iai ma ni kakabwaiaki iroun te Atua.​—Nakoaia Ibonga 19:18; Ruta 2:5-16.

12, 13. (a) E a kanga Boati ni kaota korakoran karinean ana tua Iehova ni kaineti ma te iein ma buun ana koraki ae e a tia ni mate? (b) Baikara kakabwaia mairoun te Atua ake e a ooaki iai Boati?

¹² Ana mwakuri Boati ae te kabanea n raoiroi ae e kaotia iai bwa e teimatoa n ongo ni bwanan Iehova, bon arona n aki kakaomataa ni kaineti ma ana tua te Atua ae e riai n iein te aomata ma bun ana koraki are mate. E kabanea korakorana Boati n taraia bwa aban ana koraki​—are buun Nei Naomi are Erimereka are e a tia ni mate​—e na bon tikun ana utu Erimereka. N ana babaire te Atua, te aine are e mate buna e na iein ma tarin buna ke ana koraki ae kaan riki, bwa e aonga n reke natina ae e na ababa n aban teuare mate. (Te Tua-Kaua 25:5-10; Nakoaia Ibonga 25:47-49) E anga nanona Nei Ruta bwa e na iein, n onea mwin Nei Naomi, are e a aki kona ni kariki bwa e a tia ni mwakoro. Ngke e rawa ni buoka Nei Naomi ana koraki Erimereka temanna ae kaan riki, ao Boati e a anaa Nei Ruta bwa buuna. Natia ae Obeta e taekinaki bwa natin Naomi, ao e a bwaibwai n aban Erimereka.​—Ruta 2:19, 20; 4:1, 6, 9, 13-16.

¹³ E a ooaki Boati ni kakabwaia aika mwaiti, ibukin arona n aki kakaomataa ma n ongotaeka naba n ana tua te Atua. Rinanon natia ae Obeta, ngaia ma Ruta a uaia ni kakabwaiaki ngke a a riki naba bwa ana bakatibu Iesu Kristo. (Ruta 2:12; 4:13, 21, 22; Mataio 1:1, 5, 6) Ti reireiaki man ana mwakuri n aki kakaomataa Boati, bwa aomata aika itangitangiri nakoia aomata tabemwaang ao a karaoa ae boraoi ma ana kaetieti te Atua, a na ooaki n taiani kakabwaia.

E Aki Ongo Nabara

14. Te aekaki n aomata raa te mwaane ae Nabara?

¹⁴ Ni kaaitaran aroaron Boati, e rawa Nabara n ongo ni bwanan Iehova, ao e urua naba ana tua te Atua ae kangai: “Ko na tangira raom n ai aron tangiram i bon i roum.” (Nakoaia Ibonga 19:18) E aki tangiri bwaai n taamnei Nabara; e “bwabwananun . . . ao a bubuaka ana makuri nako.” Ana toro naba a iangoia bwa e “nanobaba.” E a koro raoi ngkanne nanon aran Nabara ae te ‘aki wanawana,’ ke te “nanobaba.” (1 Tamuera 25:3, 17, 25) Tera ae karaoia Nabara ngke e a anganaki ana tai bwa e na akoa te aomata ae kainnano​—ae taekan Tawita are te kabiraki iroun Iehova?​—1 Tamuera 16:13.

15. Tera aron Nabara nakon Tawita, ao tera kaokoron aroaron Nei Abikaira ma buuna n te aro aei?

¹⁵ Ngke e mena Tawita n uakaan ma ana nanai ni man Nabara, e kukurei nanona ma ana aomata ni kawakina ana nanai Nabara bwa a na aki kuriaki irouia taani kamwarua, e ngae ngke a aki kaboaki iai. “Ara nono ngaiia ni bong ao ni ngaina,” e taku te tia kawakina ana man Nabara temanna. Ma ngke a manga bubutii te amwarake ana aomata Tawita, Nabara e ‘takarua n taetaebuakaiia’ ao akea ana bwai are e angania. (1 Tamuera 25:2-16) Buun Nabara ae Abikaira e waekoa n uota te amwarake nakon Tawita. E un Tawita ao e a iangoa mwananga bwa e nang kamauna Nabara ma ana toro. Ana biririmoa ni mwakuri Abikaira e kamaiuia aomata aika mwaiti, ao e tuka Tawita man te bure n tiriaomata. Ma e bon rangi n riao aron Nabara ni mataai ni kanibwaibwai ao ni bangaaomata. Tao tebwina te bong imwin anne ao “E orea Nabara Iehova, ao e mate.”​—1 Tamuera 25:18-38.

16. Ti na kanga ni katotonga aroaron Boati, ma n rarawa nakon aroaron Nabara?

¹⁶ Ai korakora ra te kaokoro i marenan Boati ao Nabara! Ti riai n rawa ni katotonga aroaron Nabara ae te bangaaomata ao te ribuaka, ma ti riai ni kekeiaki ni katotonga ana akoi ao ana tangira Boati. (Ebera 13:16) Ti kona ni karaoa aei n te aro ae ti kamanena ana reirei Bauro aei: “Ma ngaia ae ti na kakaraoa ae e raoiroi nakoia aomata ni kabaneia, ngkai ti anganaki ara tai, ao riki nakoia tarira n te onimaki.” (I-Karatia 6:10, BK) Ni boong aikai, ana “tiibu tabemang” Iesu aika Kristian aika a na maiu i aon te aonnaba, a kona ni karaoa ae raoiroi nakoia aomata ake a kabiraki iroun Iehova, ae taekaia nikiraia te koraki aika 144,000 mwaitiia ake a na anganaki te aki-mamate i karawa. (Ioane 10:16; 1 I-Korinto 15:50-53; Te Kaotioti 14:1, 4) Iesu e iangoi mwakuri n tangira aikai bwa aongkoa a karaoaki ni bon nakoina, ao karaoan mwakuri aika raraoi aikai e a karekea te kabwaia ae taonako mairoun Iehova.​—Mataio 25:34-40; 1 Ioane 3:18.

Rawawatan Nei Anna ao Kakabwaiana

17. Baikara kataaki ake e kaaitara ma ngaai Nei Anna, ao tera aroarona are e kaotiotia?

¹⁷ E ooaki naba n ana kakabwaia Iehova te aine ae e tangira te Atua, ae Nei Anna. E maeka n te aba ae tabukibuki ae Eberaim ma buna ae te I-Rewi ae arana Erekana. N aron ae baireaki ma ni katauaki i aan te Tua, bon iai naba buun teuaei temanna ae arana Nei Beninna. E kanoabo Nei Anna, ae te bwai ni kamaamaa irouia ainen Iteraera, ma bon iai natin Nei Beninna tabeman. (1 Tamuera 1:1-3; 1 Rongorongo 6:16, 33, 34) E aki kabebetea nanon Nei Anna Nei Beninna, ma e ribuaka nakoina ni kamaraka nanona ni karokoa tangina ma aki rinin kanana. Ma ae buakaka riki nakon anne, e riiriki aei “n te ririki ae koraki,” ngkana e aeaerake te utu nakon ana auti Iehova are mena i Tiro. (1 Tamuera 1:4-8) Ai ribuaka ra ana mwakuri Nei Beninna aei, ao ai rawawata ra kataakin Nei Anna iai! Ma e aki bukina Iehova iai Nei Anna; ao e aki tiku naba ngke buna e nako Tiro. Ma imwin tabeua te tai, e na boni bae n ooaki n te kakabwaia ae taonako.

18. Tera te katoto are e karaoia Nei Anna?

¹⁸ E karaoa te katoto ae raoiroi Nei Anna nakoia ana aomata Iehova ni boong aikai, ao e a moamoa riki nakoia aomata ake a kammarakaki n aia taetae n aki akaka tabeman. Ma e aki raoiroi te tiku n tii ngkoe ngkana e riki anne. (Taeka N Rabakau 18:1) Nei Anna e aki kariaia kataakina bwa e na kamamaara nanona ni kani mena n te tabo are e na reiakinaki iai ana Taeka te Atua, ao are a bobotaki iai ana aomata n taromauriia. Boni ngaia anne ae e kateimatoaki iai bwa e na korakora ni bwaai n taamnei. Korakoran tangiran bwaai n taamnei irouna e kaotaki n ana tataro ae tamaroa ae e koreaki n 1 Tamuera 2:1-10.a

19. Ti na kanga ni kaotiota tangiran bwaai n taamnei iroura?

¹⁹ Ana toro Iehova n taai aikai a aki taromauri n te umwanrianna ae tabu. Ma e ngae n anne, ti kona naba ni kaotia bwa ti tangiri bwaai n taamnei, n aron Nei Anna. N aron anne, ti kona ni kaota korakoran tangiran bwaai n taamnei iroura ngkana ti kakaonimaki ni kaakaei bobotaki ni Kristian, taian runga, ao bwabwaro. Ti bia kabonganai taai aikai ni kaungai nanora temanna nakon temanna, nakon taromaurian Iehova n te aro ni koaua, bwa ngaia are e anganira te kona n “toro i Rouna n aki maku, n te itiaki ma te raoiroi i matana.”​—Ruka 1:74, 75; Ebera 10:24, 25.

20, 21. E a kanga ni kakabwaiaki Nei Anna ibukin tangiran te Atua irouna?

²⁰ Iehova e nora aron tangirana iroun Nei Anna, ao e kabatiaa kakabwaiana. N te ririki teuana ngke e aerake te utu aei nako Tiro, e kakorakora n tataro Nei Anna ma te tang nakon te Atua ni kangai: “Iehova Tabaota, ngkana tao Ko kan taratara rawawatan am toro te aine, ma n uringai, ma n aki manuoka am toro te aine, ma n angan am toro te aine natina ae te mwane, ao N na angan Iehova ni kabane ana bongi ni maiu.” (1 Tamuera 1:9-11) E ongo te Atua n ana bubutii Nei Anna ao e kakabwaiaa n anganna natina, ao e arana natina Neiei bwa Tamuera. Ngke e a tia ni karaureaki, ao e a uotaki te tei aei nako Tiro bwa e na beku n te umwanrianna are e mena iai.​—1 Tamuera 1:20, 24-28.

²¹ E boni kaotiota tangiran te Atua Nei Anna, ao e kakoroa naba bukin ana taeka ni bau are e taekinna ibukin Tamuera. Iangoa te kakabwaia ae moan te raoiroi are e a reke iroun Neiei ma Erekana, ngkai e a beku natia n ana umwanrianna ae tabu Iehova! A mwaiti naba kaaro aika Kristian ake a a tia n namakina te kimwareirei ao te kakabwaia n aron anne, ngkai natiia aine ma mwaane a a beku bwa minita aika kabwanina aia tai n te mwakuri ni bwaiania, a a riki bwa kaain te utu ni Beta-era, ke aaro riki tabeua aika karekea te neboaki nakon Iehova.

Teimatoa n Ongo ni Bwanan Iehova!

22, 23. (a) Tera ae ti kona ni kakoaua raoi ngkana ti teimatoa n ongo ni bwanan Iehova? (b) Tera ae e na rinanonaki n te kaongora are imwin aei?

²² Tera ae ti kona ni koaua raoi iai ngkana ti teimatoa n ongo ni bwanan Iehova? A na kabatiaki kaubwaira n te itera n taamnei ngkana ti kaotiota aron korakoran tangiran te Atua iroura, ao ngkana ti kakoroa bukin katabuani maiura nakoina. E ngae ngkana karaoan anne e nanonna bwa e na korakora te kataaki ae na reke iroura iai, ma n tokina ti na boni bae n ooaki n ana kakabwaia Iehova​—n aaro aika a riaon ara konaa iaiangoakiia.​—Taian Areru 37:4; Ebera 6:10.

²³ A mwaiti kakabwaia aika a na karokoaki nakoia ana aomata te Atua n taai aika imwaira. Ibukina bwa a ongeaba “te koraki ae uanao” ni bwanan Iehova, a na boni kamaiuaki rinanon “te rawawata are korakora,” ao a na kimwareirei ni maiu n ana aonnaba ae boou te Atua. (Te Kaotioti 7:9-14; 2 Betero 3:13) N te tai anne, Iehova e nang angania ana aomata bwaai ni kabane aika raoiroi ake a bati n tatangiraki irouia. (Taian Areru 145:16) Ma n aron ae e kaotaki n te kaongora are imwin aei, a na boni kakabwaiaki naba ngkai aomata aika a teimatoa n ongora ni bwanan Iehova, n anganaki ‘bwaai n tituaraoi aika raraoi mai eta.’​—Iakobo 1:17.

[Kabwarabwara ae nano]

Ko Uringnga?

• Tera reireiara man rongorongoia Iteraera ni kaineti ma kakabwaia mairoun te Atua?

• Tera kaokoron aroaron Boati ma Nabara?

• Ti na kanga ni katotonga aron Nei Anna?

• Bukin tera ngkai ti riai n teimatoa n ongo ni bwanan Iehova?

[Taamnei n iteraniba 22]

Te Uea ae Toromon e tataro ni bubutii reken te nano ae ongeaba irouna, ao Iehova e kakabwaiaa n anganna te wanawana

[Taamnei n iteraniba 24]

E akoia aomata tabeman Boati ma ni karineia

[Taamnei n iteraniba 27]

E a taonako kakabwaian Nei Anna ngke e onimakina Iehova