Karea N Nebonebo Aika Kakukureia Nanon Iehova
“Anga rabatami ba te karea ae maiu, ae itiaki, ae kakukureia te Atua.” —I-rom 12:1.
1. Tera ana taeka te Baibara ibukin manenan karea ake a katauaki i aan te Tua Mairoun Mote?
“BA NGKAI iai ana bwai te Tua aika tamneini baika raraoi aika na roko, ma tiaki katotongani baikai ni koaua, ao e bon aki kona ni kakororaoa kaitiakaia akana kaania te Atua ma karea aika ti te arona aika a anganga n te ririki ae koraki n aki toki.” (Ebera 10:1) N taeka aika korakora aikai, te abotoro Bauro e kakoaua bwa karea nako ake a karaoaki i aan te Tua Mairoun Mote, a aki teimatoa manenaia ni kaineti ma kamaiuaia aomata.—I-Korote 2:16, 17.
2. Bukin tera ngkai e manena te kekeiaki ni kan ota n rongorongo ake n te Baibara ibukin bwaai n tituaraoi ao karea ake a katauaki i aan te Tua?
2 E nanonaki iai bwa rongorongon bwaai n tituaraoi ao karea ake a mena inanon bokin te Pentateuch, a aki manena ibukia Kristian n taai aikai? Ni koauana, n te tai ae e a tibwa nako ae e raka teutana maanna nakon teuana te ririki, aomata ake a kaaina Ana Kuura ni Minita te Atua n aia ekaretia Ana Tia Kakoaua Iehova ni katobibia te aonnaba, a wareka moan bokin te Baibara aika nimaua. A kekeiaki mwaaka tabeman ibuakoia ni wareki ma ni karekei otaia i aon rongorongo ni kabane ake a taekinaki iai. E matebuaka aia kekeiaki iai? Bon tiaki ngaia anne ae nanonaki, bwa “bwaai ni kabane ake a koreaki ngkoa ao a koreaki i bukin reireiara, ba ti na karekea te kaantaninga n taotaonan te nano ma te nano ae kabebeteaki n te Baibara.” (I-Rom 15:4) Mangaia are te titiraki ae e na rinanoaki ngkanne e kangai, Tera “reireiara” ao ‘kabebetean te nano’ ae ti kona ni karekea man rongorongon bwaai n tituaraoi ao karea ake a katauaki i aan te Tua?
Ibukin Reireiara ao Kabebetean Nanora
3. Tera te bwai ae ti bane ni kainnanoia?
3 E ngae ngkai ti aki kabaeaki bwa ti na anga karea n aron are e katauaki i aan te Tua, ma ti rangi ni kainnanoa naba are e karekeaki mai iai irouia I-Iteraera rimoa, are kabwaran ara bure ao akoara mairoun te Atua. Kioina ngkai ti aki manga anganga karea ni koaua, ao ti na kanga ni karekea ngkanne kakabwaiara aikai iroura? Ngke e a tia ni katereterea mamaaran karea aika taiani man, e a manga kangai Bauro: “Ma ngaia aei, ngke E roko Kristo i aon te aba, ao E kangai, Ko aki tangiri karea ma karea aika baraua, ma Ko katauraoa rabatau i mwaiu; Ko aki kukurei ni karea aika kabaneaki ni kabuokaki ma karea ni kabara buure. Ao I taku, Norai, I a roko ba N na toua mwin am taeka, te Atua, n ai aron ae e koreaki taekau iai n te nira ni boki.”—Ebera 10:5-7.
4. E a kanga Bauro ni kamanena Taian Areru 40:6-8 nakon Iesu Kristo?
4 E mwanewea Taian Areru 40:6-8 Bauro ni kaotia bwa e aki roko Iesu ibukin kateimatoan “karea ma karea aika baraua” ao “karea ni kabuokaki ma karea ni kabara buure,” ake a bane n tia n aki tangiraki iroun te Atua n te tai are e a koroboki Bauro. Ma e roko Iesu ma te rabwata are e katauraoaki iroun Tamana are i karawa, are te rabwata are boraoi raoi n arona nako ma are e a katauraoaki naba iroun te Atua ngke E karika Atam. (Karikani Bwaai 2:7; Ruka 1:35; 1 I-Korinto 15:22, 45) Kioina ngke Natin te Atua ae kororaoi ngaia, Iesu e a riki bwa ana “kariki” te aine, are e taetae ni burabetinaki ni Karikani Bwaai 3:15. E na karaoi bwaai aika a katauraoa te kawai ibukin ‘kaikoakakin atun Tatan,’ e ngae naba ngke e na boni ‘kaikoakaki bukin waen’ Iesu. N te aro aei, Iesu e a riki bwa te kawai are e a katauraoaki iroun Iehova ibukin kamaiuan te botannaomata, are e a kamani kaantaningaki irouia aomata aika kakaonimaki ake a maiu man ana tai Abera rikaaki.
5, 6. Tera te kawai ae raoiroi riki ibukin kawaran te Atua ae e kona ni kabonganaki irouia Kristian?
5 E taekina ae kangai Bauro n aron te nakoa ae kaokoro are e mwiokoaki Iesu iai: “Teuare babanga te bure, E karaoia te Atua ba kaanga te bure i bukira; ba ti aonga n riki ba ana raoiroi te Atua i nanona.” (2 I-Korinto 5:21) Te kibu n taeka ae “E karaoia. . . ba kaanga te bure,” e kona naba n rairaki bwa ‘e karaoia bwa te karea ibukini buure.’ E kangai te abotoro Ioane: “Boni Ngaia te kareanraoi ni kabara ara bure, ao tiaki ti ara bure, ma aia bure naba kaain aonaba ni kabaneia.” (1 Ioane 2:2) Mangaia are e ngae ngke iai irouia Iteraera te kawai ae e aki teimatoa are rinanon aia karea a kona ni kawara te Atua iai, ma e a reke irouia Kristian te kawai ae raoiroi riki are a na kawara te Atua iai—ae rinanon ana karea Iesu Kristo. (Ioane 14:6; 1 Betero 3:18) Ngkana ti onimakina te karea ni kaboomwi are e katauraoaki iroun te Atua, ao ti ongeaba Irouna, ao a na kona naba ni kabwaraki ara bure ma ni karekea akoakira ao kakabwaiara mairoun te Atua. (Ioane 3:17, 18) Tiaki te koaua bwa a kabebeteaki nanora iai? Ma ti na kanga ngkanne ni kaotia bwa ti onimakina te karea ni kaboomwi?
6 Ngke e a tia ni kabwarabwara bwa iai irouia Kristian te kawai ae rietata riki ibukin kawaran te Atua, te abotoro Bauro e a manga taekini n Ebera 10:22-25, anga aika tenua ake ti kona iai ni kaotiota ara onimaki ao ara kaitau nakon te Atua ibukin ana bwai n tangira aei. E ngae ngke ana kaunga nano Bauro e a kaineti riki nakoia aomata ake a na “rin n te tabo are tabu”—are taekaia Kristian aika kabiraki ake a weteaki nako karawa—ma te koaua naba bwa aomata ni kabaneia a riai ni mutiakini raoi ana taeka Bauro aika kairaki koreaia, ngkana a tangiria ni karekea kakabwaiaia man ana karea Iesu ae karekea te iooki.—Ebera 10:19.
Anga Karea Aika Itiaki ma n Raoiroi
7. (a) E a kanga Ebera 10:22 ni kaota are e karaoaki ngkana e kareanaki te karea? (b) Tera are e riai ni karaoaki ibukin kakoauan ae e butimwaeaki iroun te Atua te karea teuana?
7 Te moani bwai, Bauro e kaungai nanoia Kristian ni kangai: “Ti na kaania te Atua ma nanora ni koaua n atakiraoin te onimaki ma nanora aika katimtimaki ni kaitiakaki mai mataniwin te nano ae buakaka: ao rabatara aika tebokaki n te ran ae itiaki.” (Ebera 10:22) Taeka aika kabonganaki ikai a katereterea raoi ae karaoaki ngke e anga karea te aba, i aan te Tua. E riai aei ibukina bwa ngkana e na kona ni butimwaeaki te karea, ao e riai n raonaki ma te nano ae riai, ao e riai n itiaki ma n raoiroi. Te man are e kareanaki, e rineaki mai buakon te nanai ni man, are nanona bwa mai buakoia maan aika itiaki, ae e na riai ni “moan te raoiroi,” n akea buakakana teutana. Ngkana e kareanaki te mannikiba, ao e na anaaki mai buakoia taobe aika turukon ke bitian aika ataei. Ngkana a iraki nanon kaetieti aikai, “ao e na mutiakinaki i bukina ba e na karaoaki kabaran ana bure iai.” (Nakoaia Ibonga 1:2-4, 10, 14; 22:19-25) Akea te bwai ni kariki, are e tei ibukin te buakaka, ae e na renganaki ma te karea ni baraua; akea naba iai aia karewe manibeeru, are tao e nanonaki iai ranin te uanikai are e kona ni karika te kamanging. Ngke karea aikai—aika taiani man ke taiani baraua—a kareanaki i aon te bao ni karea, a manga renganaki ma te taoro, ae te bwai ae kawakini bwaai bwa a na aki buakaka.—Nakoaia Ibonga 2:11-13.
8. (a) Tera moa are e kaantaningaki iroun te tia uota ana karea? (b) Ti na kanga ni kakoaua bwa e butimwaeaki ara taromauri iroun Iehova?
8 Tera aron te aomata are e uota ana karea? E taekinaki n te Tua bwa a riai n itiaki ma n raoiroi, aomata ake a kaoti imatan Iehova. Te aomata are e kabuakakaki n te bwai teuana e riai moa n anga te karea ni kabwarai buure ke ni kabwara buakaka bwa e aonga ni manga taraki bwa e itiaki imatan Iehova. Ngkana e karaoa aei ao e a tibwa kona ni butimwaeaki ana karea ni kabuokaki ke ana karea ni kan raoi Irouna. (Nakoaia Ibonga 5:1-6, 15, 17) Ti kona ngkanne n noria iai bwa e kakawaki kateimatoan tarakira ae itiaki iroun Iehova? Ngkana ti tangiria bwa e na butimwaeaki ara taromauri iroun te Atua, ao ti riai ni waekoa ni kaeta uruan ana tua te Atua iroura. Ti riai ni waekoa ni kabongana buokara are e katauraoaki mairoun te Atua—ae “unimwaanen te ekaretia” ao te ‘karea n raoi ibukin ara bure’ ae Iesu Kristo.—Iakobo 5:14; 1 Ioane 2:1, 2.
9. Tera te kaokoro ae kakawaki imarenan karea ake a kareanaki nakon Iehova, ao ake a anganaki atua aika kewe?
9 Katuruturuan ae e aki riai n noraki te bareka teutana iroun te aomata, bon te kaokoro ae korakora imarenan karea ake a karaoaki nakon Iehova, ao karea ake a karaoaki nakoia atua aika kewe irouia aomata ake a mena irarikiia tibun Iteraera. E taekina ae kangai te boki teuana n taekan te kaokoro ae kakawaki aei ae reitaki ma karea ake a katauaki i aan te Tua Mairoun Mote: “Ti noria ae akea irekerekena ma te kaiwa; katein te Aro aika karangirangia aomata, ikoakiia aomata ibon irouia ao te wene ni bure ae aongkoa e tabu, ao a tabuaki katei aika kamwara ike a botaki aomata iai ni waakina kaibwabwarun te rabwata; akea te aomata ae kareanaki; a aki anganaki karea ibukia maate.” Bwaai aikai ni kabane a katuua te koaua ae tii teuana: E tabu Iehova, ao e aki kariaia ma ni kukurei n te bure ke te buakaka ni kabane. (Abakuka 1:13) E riai n itiaki ma n raoiroi, te taromauri ao karea nako ake a kareanaki nakoina—n te aro n rabwata, n te aroaro ni maiu, ao n te aro n taamnei.—Nakoaia Ibonga 19:2; 1 Betero 1:14-16.
10. N aron are kaotaki n ana reirei Bauro n I-Rom 12:1, 2, tera te tutuo ae ti riai ni karaoia ni bon nakoira?
10 Ibukin anne, ti riai n tuoi anuara ni kabane, ni kakoaua iai bwa e boni butimwaeaki ara beku iroun Iehova. Ti aki riai n taku bwa ngkana ti kakaei botaki ni Kristian tabeua ao ti kakaraoa te mwakuri ni minita, ao e aki akaka naba ngkanne bwa tera ae ti na karaoia n anuani maiura itinanikun ara beku aikai. Ti aki riai naba n taku bwa karaoan mwakuri ni Kristian iroura e na kainaaomataira man riain irakin nanon ana tua te Atua n iterani maiura tabeua. (I-Rom 2:21, 22) Ti aki kona ni kaantaninga kakabwaiara ao akoakira mairoun te Atua, ngkana ti kariaia te bwai ae aki itiaki ma ni buakaka imatana, bwa e na kabareka ara iango ao ara mwakuri. Ururinga ana taeka Bauro ae kangai: “I butingkami, tariu, i bukin ana nanoanga te Atua, ba kam na anga rabatami ba te karea ae maiu, ae itiaki, ae kakukureia te Atua, ae ami taromauri ae bwain te nano. Ao tai katotonga aron aon te aba: ma kam na onikaki n onean nanomi, ba kam na riki n ata Nanon te Atua, are raoiroi, are kakukurei, are koro-raoi.”—I-Rom 12:1, 2.
Anga Karea n Nebonebo ma Nanom ni Kabanea
11. Tera naba ae nanonaki n te taeka ae “kaotiota ara kaantaninga,” are taekinaki n Ebera 10:23,BK?
11 Ngke e kororeta nakoia I-Ebera, Bauro e kaira aia iango nakon mwakoron te taromauri ae kakawaki riki teuana: “Ti na teimatoa ni kaotiota ara kantaninga, ba e kakaonimaki te Atua ni kakoroa bukin ana motintaeka.” (Ebera 10:23, BK) Te kibu n taeka ae “kaotiota ara kantaninga” e nanona te “kaoti nano,” ao Bauro e taekina naba te “karea n nebonebo.” (Ebera 13:15, BK) Ti a kauringaki iai aeka ni karea ake a anganga aomata rimoa n ai aron Abera, Noa, ao Aberaam.
12, 13. Tera are e kaotia te I-Iteraera temanna ngke e uota ana karea ni kabuokaki, ao tera arora ae ti kona naba ni kaotiota te aeka n nano anne?
12 Ngke te I-Iteraera e anga te karea ni kabuokaki, e anga ma ‘kukurein nanona imatan Iehova.’ (Nakoaia Ibonga 1:3) N te karea aei, e kaotiotia imataia aomata n oin nanona, ana kaitau ibukin ana kakabwaia Iehova aika taonako ake a a tia n reke irouna, ao ana akoi ae tatangira nakoia ana aomata. Uringnga bwa te bwai teuana ae e kaokoro n te karea ni kabuokaki, bwa te karea anne ni kabane e kabuekaki i aon te bao ni karea—ae te banna ae kaota raoi katabuan maiun te aomata ni kabanea ao tangiran te Atua ae korakora irouna. N aron anne, ti kaotiota onimakinan te karea ni kaboomwi iroura ao ara kaitau ibukin te bwai n ibuobuoki aei ngkana ti kukurei n anga ara “karea n nebonebo” ae “uaani matanriara” nakon Iehova, ma nanora ni kabane.
13 E ngae ngkai Kristian a aki anga karea aika taiani man ke uanikai, ma bon iai mwiokoaia ni kaotiotan euangkerion te Tautaeka n Uea, ao ni kairia aomata bwa a na riki bwa taan rimwin Iesu Kristo. (Mataio 24:14; 28:19, 20) Ko boni kareke tai ibukin kaotiotan euangkerion ana Tautaeka n Uea te Atua imataia aomata, bwa a aonga ni bati riki aomata aika a kona n atai bwaai aika kamimi aika a katauraoaki iroun te Atua ibukia aika ongeaba? Ko kukurei ni kabongana am tai ao korakoram n reireinia aomata aika a kan ongora, ma ni buokia bwa a na riki bwa taan rimwin Iesu Kristo? Ingaingan nanora n iriri n te mwakuri ni minita e kakukureia nanon te Atua, n aron naba te boiarara ae nako man te karea ni kabuokaki.—1 I-Korinto 15:58.
Kimwareirei n te Iraorao ma te Atua ao Aomata
14. A kanga ana taeka Bauro n Ebera 10:24, 25 ni kaotii iango aika boraoi ma are e nanonaki n te karea ni kan raoi?
14 N tokina, Bauro e kaira ara iango nakon ara iraorao ma Kristian ngkana ti uaia n taromauria te Atua. “Ti na i taratara n iangoi arora ba ti aonga ni keiakinira ni karika te tangira ma makuri aika raraoi. Ao ti na tai kaki te bobotira, n ai aroia tabemang, ma ti na taetae n i kaungaira i roura; ni kakorakoraira riki iai n te aro ane kam nora te Bong arei ba e a kan roko.” (Ebera 10:24, 25) Kiibu n taeka aika “karika te tangira ma makuri aika raraoi,” “te bobotira,” ao te “taetae n i kaungaira i roura,” a bane ni kauringira taekan are e a karekeaki ibukia ana aomata te Atua rinanon te karea ni kan raoi ngke e kabonganaki i Iteraera.
15. Tera aron boraoin te karea ni kan raoi ao bobotaki ni Kristian?
15 Te taeka ae “karea ni kan raoi” e rairaki n taai tabetai bwa “karea n raoi.” Te taeka n Ebera ae nanona “raoi” e a berurare n te kibu aei, ao tao e kaotia n anne bwa te ibuokanibwai ni karea aikai e karika te raoi ma te Atua ao te raoi naba ma raao n taromauri. E taekina ae kangai te tia rabakau temanna ni kaineti ma te karea ni kan raoi: “Aio bon te tai n iraorao ae kakukurei, ma te Atua are e karaoi Berita, are E kariaia Kairuwaeana irouia Iteraera n te amwarake ae te karea aei, n arona naba Ngaia ae te tia Kairuwaeiia n taai nako.” Ti a kauringaki iai taekan ana berita Iesu ae kangai: “Ike a botaki iai uoman ke teniman n arau, ao Ngai I mena naba iai i buakoia.” (Mataio 18:20) Ni katoa tai are ti kaea te botaki ni Kristian, ao ti a kakabwaiaki man te iraorao ae kateimatoaira, reirei aika kaungai nanora, ao iangoan ae e memena ibuakora Iesu Kristo. Bwaai aikai a karika te botaki ni Kristian bwa te tai ae kakimwareirei ni koaua, ae e kakorakora riki ara onimaki.
16. Ngkana ti iaiangoi aron karea ni kan raoi, ao tera ae kariki bobotaki ni Kristian bwa taai aika a rangi ni kakimwareirei?
16 N te karea ni kan raoi, te nenea ni kabane—ae rabunan te kanoannano, taian kirine, te kaore ane i aon te ato, rarikin te man, ao bukin te tiibu ae nenea—e kareanaki nakon Iehova n te aro are e kabuokaki ao te bubu mai iai e aetorake man te bao ni karea. (Nakoaia Ibonga 3:3-16) Nenean te man e iangoaki bwa tii ngaia ae te kabanea n raoiroi. Kareanakina i aon te bao ni karea e tei ibukin anganakin Iehova te kabanea n raoiroi. Bobotaki ni Kristian bon taai aika kakimwareirei, tiaki tii ibukina bwa ti reireinaki iai, ma ibukin naba te nebonebo are ti anga nakon Iehova. Ti karaoa aei n arora n anga ara ibuobuoki iai—ma te nanorinano ao ara kabanea n raoiroi—ngkana ti anene ma ingaingan nanora, ngkana ti kakauongo raoi, ao ngkana ti kaekai titiraki ngkana ti kona. “Kam na kamoamoa Iehova!” e kakatonga te tia areru. “Anenea te anene nabangkai nakon Iehova, ma kamoamoana n aia botaki ana aomata aika itiaki.”—Taian Areru 149:1.
Kakabwaia Aika Mwaiti Mairoun Iehova A Mena Imwaira
17, 18. (a) Tera te angakarea ae abwabwaki are e karaoia Toromon ngke e katabuaki te tembora i Ierutarem? (b) Baikara kakabwaia ake a reke irouia aomata man te botaki are e waakinaki ngke e katabuaki te tembora?
17 Ngke e katabuaki te tembora i Ierutarem n te kaitiua n namwakaina n te ririki are 1026 B.C.E., te Uea are Toromon e “kareani karea i matan Iehova,” aika “te karea ni kabuokaki, ma te karea are te baraua, ma nenean angabwai ni kan raoi.” Irarikin karea aika baraua, iai naba kaao aika 22,000 mwaitiia ao tiibu n te mwaiti ae 120,000, ake a kareanaki n te tai anne.—1 Uea 8:62-65.
18 Ko kona n iangoa mwaitin te kabane mwane ao korakoran te mwakuri are e kainnanoaki ibukin te botaki ae bubura aei? Ma e ngae n anne, e teretere bwa kakabwaia ake a reke irouia Iteraera a kakawaki riki nakon mwaitin te mwane are e kabaneaki iai. Ni motin te botaki ni kakukurei anne, Toromon e “kanakoia aomata. . . ao a taetae ni kakabaia te uea, ao a nako n umaia nako ni kimareirei ma ni kukurei i nanoia i bukin te raoiroi ni kabanea are E kaotia Iehova nakon Tawita are ana toro, ao nakoia Iteraera aika ana aomata.” (1 Uea 8:66) Te koaua bwa n aron are e taekinna Toromon, bwa “kakabaian te aba iroun Iehova, e kabatia kaubwain te aba, ao E aki raonna n te rawawata teuana.”—Taeka N Rabakau 10:22.
19. Tera ae ti kona ni karaoia bwa ti aonga n anganaki kakabwaia aika taonako mairoun Iehova n te tai aei, ao n aki totoki?
19 Ti a maiu n te tai are “tamneini baika raraoi aika na roko” e a tia n oneaki mwina ni ‘baika koaua.’ (Ebera 10:1) Iesu Kristo n arona ae te Ibonga ae Rietata ni koaua, e a tia n rin nako karawa ma ni kaota manenan oin raraana bwa e na raoiakinia aomata ni kabaneia ake a kakoaua onimakinan ana karea irouia n aia mwakuri. (Ebera 9:10, 11, 24-26) Ibukin te karea ae kakawaki aei ao n arora n angan te Atua ara karea ma nanora ni kabane, aika karea n nebonebo aika itiaki ma n raraoi, ti kona naba ni waaki nako ni ‘kimwareirei ma ni kukurei inanora,’ ni kakaantaningai kakabwaia aika a na taonako mairoun Iehova.—Maraki 3:10.
Tera Am Kaeka?
• Tera reireiara ao kabebetean nanora ae ti kona ni karekea man te rongorongo n te Tua ibukin bwaai n tituaraoi ao karea?
• Tera te moani bwai ae riai ni karaoaki bwa e aonga ni butimwaeaki te karea, ao tera nanon anne ibukira?
• Tera ae ti kona n anga ae e kona ni kabotauaki ma te karea ni kabuokaki are e karaoia te aomata n oin nanona?
• Baikara aaro aika a kona ni kabotauaki iai bobotaki ni Kristian ma te karea ni kan raoi?
[Taamnei n iteraniba 18]
Ana Karea ni kaboomwi Iesu e katauraoaki mairoun Iehova ibukin kamaiuan te botannaomata
[Taamnei n iteraniba 20]
Ngkana e na butimwaeaki ara beku iroun Iehova, ti riai n kainaaomataira man te buakaka ni kabanea
[Taamnei n iteraniba 21]
Ti kaotiota aron raoiroin Iehova imataia aomata ngkana ti ira te mwakuri ni minita