Bukin Tera Ngkai E Maakaki Rokon te Kabuanibwai ae Taabangaki?
“INANON ririki aika a mwaiti, Kristian ake a tautaui boto n reirei n te Baibara, a taetae ni burabetinna bwa e na iai te [aeka ni] kabuanibwai teuana ae e nang riki nakon te natannaomata,” e taekinna Damian Thompson, ae te tia koro rongorongo n te taekan te Aro, n te maekatin ae te Time. “Ao a mimi ngkai a aki tii mutiakinaki raoi rongorongo aikai, ma a tabe naba ni kabutaki irouia aomata ake a kakanikoia rimoa: n aroia taian computer programer, taani bitineti aika a bwakuaku, ao taan tei n te tautaeka.” E taekinna bwa maakan uruakin taiani kombiuta n te ririki 2000, e a “karikia aomata aika a aki tabe ma te Aro rimoa, bwa taani kaantaninga rokon te bitaki n te ngaa n ririki ae boou,” aika a maakui rikin kabauanibwai na aron “te maaku ae korakora irouia angiia aomata, totokoan waakinan ana mwakuri te tautaeka, te kiriwe irouia aomata aika uanao ibukin taren te amwarake, ao wanikiba aika a na boo ma auti aika ririeta.”
Irarikin te raraoma i aon bwaai aikai, iai naba mwakuri aika a aki karaui nanoia aomata, aika a waakinaki irouia koraki n Aro aika uarereke mwaitiia aika a atongaki n taai tabetai bwa Aaro aika a “kariaa rokon te kabuanibwai ae taabangaki, ke te apocalypse.” N Tianuare 1999, e taekinaki ae kangai n te kaongora ae e boreetiaki n te nuutibeba ni Buranti ae te Le Figaro, ae atunaki n ae “Ierutarem, ao Tangin te Bu Imwain Kamaunanakoan Bwaai ni Kabane”: “Botaki [i Iteraera] aika a tabe ma tararuan te rau, a katautaua bwa e a raka riki nakon tebubua ngkai, mwaitiia ‘taani kaantaninga rokon te bitaki n te ngaa n ririki ae boou,’ aika a mena i aon ke irarikin te Maunga are Oriweta, n tataninga rokon te parousia ke te kabuanibwai ae taabangaki.”
Iai inanon te 1998 Britannica Book of the Year, te ribooti teuana ae taekaia “Koraki n Aro Aika A Kariaa te Kabanea ni Motikitaeka ae Kakamaaku.” Tabeua mai buakoia aika a taekinaki iai, bon koraki aika a bakaburei maiuiia, n aron te Heaven’s Gate, te People’s Temple, te Order of the Solar Temple, ao Aum Shinrikyo (Te Koaua ae te Kabaneani Kakawaki), ae boni ngaia are e bairea katiinakoan te kaeti ae kamamate i Tokyo n 1995, inanon te kawai are a buti iai turein, are a kamateaki iai aomata aika 12 mwaitiia, ao ngaa ma ngaa riki ake a ikoaki. E korea ae kangai Martin E. Marty, ae te professor ibukin te Aro n te University of Chicago, ngke e kabwarabwara taekan te ribooti anne: “Rairan te karenta nakon te ririki 2000, bon te bwai ae kaungaunga—ao e na bae ni kaira aron tataekinan taetae ni burabeti, ao waaki aika a kakaokoro nako. Tabeua mai buakoia, a kona naba n riki bwa waaki aika a kakamaaku. Bon te tai ae aki riai ni butimwaeaki ma te nano a akibwerengaki iai.”
Rongorongon Rimon ni Kaineti ma Maakakin Rokon te Kabuanibwai ae Taabangaki
Te Kaotioti, are e aranaki ni Baibara tabeua bwa Apocalypse, bon aran kabanea ni bokin te Baibara, ao e koreaki ngke e a kaan tokin te moan tienture C.E. Ibukin bwa kanoan te boki ae Te Kaotioti bon taian taetae ni burabeti ao banna, koroboki tabeua riki aika a kamani koreaki imwain bokin te Baibara ae Te Kaotioti, a riki n aranaki naba bwa koroboki aika “apocalyptic” ke koroboki aika a taekina rokon te kabuanibwai ae taabangaki. Taetae ni kaikonaki aika a kabonganaki n aeka ni koroboki aikai, a kaman kabonganaki i Botia rimoa, ao mai imwaina naba. Managaia are te Jewish Encyclopedia e taekinna bwa “angiin koroboki [n I-Iutaia aika a taekina rokon te kabuanibwai ae taabangaki] a kaotia n tein taetae ni kaikonaki ake a kabonganaki iai, aron rootakiia n te katei ni Baburon.”
A mwaiti koroboki n Iutaia aika a taekina rokon te kabuanibwai ae taabangaki, aika a kabutaki mai moan te kauoua n tienture B.C.E., ni karokoa tokin te kauoua n tienture C.E. E korea ae kangai te tia rabakau i aon te Baibara temanna, ngke e kabwarabwara bukin korean koroboki, aikai: “I-Iutaia, a kaokoroa te tai nakon maanin taai aika uoua. Bon iai maanin te tai ae ngkai, ae e koro aron buakakana . . . Mangaia are I-Iutaia, a kariaa tokin waakinan maanin te tai ae ngkai. Bon iai naba irouia maanin te tai teuana, ae maanin te tai ae e na roko ae e koro aron raoiroina, ae ana tai te Atua ae maonibaan te raoiroi, ae e na reke iai te rau, te toronibwai, ao te raoiroi . . . E na kanga maanin te tai ae ngkai, n riki bwa maanin te tai teuana, are maanin te tai ae e na roko? I-Iutaia a kakoaua bwa te bitaki aei e aki kona ni karokoaki irouia aomata, mangaia are a kaantaningaia bwa e na iai ana mwakuri te Atua iai . . . Te bong are e na roko te Atua iai e aranaki bwa Ana Bong te Uea, ao bon te tai ae kakamaaku ae e na waakinaki te kamaunanakoaki ma te motikitaeka ao e na karika maanin te tai ae boou. Koroboki ni kabane aika a apocalyptic, a taekin rikin bwaai aikai.”
E Riai Ngkai Maakakin Rokon te Kabuanibwai ae Taabangaki?
Bokin te Baibara ae Te Kaotioti, e taekina “te buaka n te bong are ana bong te Atua, ae Moan te Mwaka,” ke Aremaketon, are a kamaunanakoaki iai aomata aika a buakaka ni kabaneia. Ao imwina, e na iai te tai ae maanna tenga te ririki (are e atongaki n taai tabetai bwa Tenga te Ririki), ike e na kainaki iai Tatan n te kinono, ao Kristo e na motika taekan te botonnaomata. (Revelation 16:14, 16; 20:1-4) N te tai are e atongaki bwa te Middle Ages, e kairua aia koaua aomata i aon taetae ni burabeti aikai, ibukina bwa teuare kaain te Aro ni Katorika ae “Sainto” Augustine (354-430 C.E.), e taekinna bwa e a moanaki Tenga te Ririki ngke e bungiaki Kristo, ao e na rimwiaki n te Kabanea ni Motikitaeka. Kaanga, akea ana iango Augustine i aon ae n ningai raoi te tae ae e na waakinaki maanin te tai are e taekinna, ma e ngae n anne, e a rikirake te kararaoma ngke e a kaan te ririki ae 1000. A aki boraoi nanoia taani koroi rongorongon rimoa ngkai, i aon aron tabangakin maakakin rokon te kabuanibwai ae taabangaki ngkekei. Ma ngakana e taabangaki ke e aki, ma akea bongan maakakin, bwa ake te bwai are e a riki iai.
N aron naba anne, ibukin aia koaua iai Aaro, ao aia koaua botaki tabeau riki, aomata a maaka rokon te bong ae kakamaaku ike e na iai te kabuanibwai ae taabangaki, n te ririki 2000 ke 2001. Ma e riai ni maakaki anne? Ao te koaua bwa e riai ni maakaki te rongorongo ae e taekinaki ni bokin te Baibara ae Te Kaotioti ke Apocalypse ni Baibara tabeua, ke bon te bwai ae e riai ni kariariaaki iroura? Taiaoka n reita nako am wareware ngkai.
[Taamnei n iteraniba 4]
Medieval fears of the Apocalypse proved to be unjustified
[Te Kabwarabwaraan te Taamnei]
© Cliché Bibliothèque Nationale de France, Paris
[Picture Credit Line n iteraniba 3]
Maya/Sipa Press