Eberi

Ti riai ni kaotiota onimakinan te kaboomwi bwa ti aonga ni kakabwaiaaki man irikon ao raraan Iesu. (Ebt 1:7) A aki riai naake e arania Iesu bwa “tiibu tabemwaang” ni kana te bwerena ao n nima te wain n Ana Katairiki te Uea are kakaraoaki ni katoa ririki. (Io 10:16) Ma a boni kana irikon ao raraan Iesu Kristo n te aro ni kaikonaki. A karaoa anne n aroia ni kaotiota onimakinan ana angakarea ae kakawaki. (Io 6:53) Ni kaitaraan anne, naake a riai ni kanna ao n nimma a kaotia bwa a tia rin i nanon te berita ae boou bwa taani bwaibwai n te Tautaeka n Uea i karawa. Ngaia are e ngae ngke taani kabiraki ke tiibu tabemwaang ngaira, ma ti riai ni kaotiota te onimaki bwa ti aonga ni karekea te maiu are aki toki. w24.12 13 ¶14, 16

E anga Iesu te bwerena ae aki karikaki nakoia abotoro n Ana Katairiki te Uea ao e tuangia ae e tei ibukin rabwatana. Imwina e angania te wain ao e taekinna bwa e tei ibukin “raraan te berita.” (Mrk 14:​22-25; Rk 22:20; 1Ko 11:24) E karaoaki te berita ae boou ma “tibun Iteraera [n taamnei]” ake a na kaaina “ana Tautaeka n Uea te Atua.” (Ebr 8:​6, 10; 9:15) A kaineti ana taeka Iesu ake e taekin n Ana Katairiki te Uea nakon te “nanai ae uarereke.” Bon ana abotoro aika kakaonimaki ake a raonna n te ruu n te tai anne aika a moani kaaina te kurubu ane uarereke anne. Boni ngaiia naba aika a na karekea aia tabo i karawa ma Iesu. w24.12 11 ¶9-10

E kamwaneaki Iesu, e kabureaki, e taetae n aki akaka te aba nakoina, e uaraoaki, e bukinaki, ao e boni kammarakaki naba. A kairia tautia nakon te tabo are e na kamateaki iai ao ni booneraia i aon te kai. Ngke e kekeiaki n rinanon te maraki anne ma te kakaonimaki, bon iai riki Temanna ae rangi ni maraki riki. Bon Iehova ae te Atua. E tautaua mwaakana ae akea n ai arona ao e taotaona nanona bwa e na aki karaoa te bwai teuana. Bukin tera? Ibukin ana tangira. E a riki ana angakarea Iesu aei bwa kakoauaan raoi ae e rangi n tangiriko Iehova. E karaoa ae bati riki, n arona ni kariaia bwa e na rinanon te maraki ae akea n ai arona bwa e aonga ni kamaiuko man te bure ao te mate. (1Io 4:​9, 10) Eng, e kani buokira n tatabemanira nako ni buakana te bure, ao n tokanikai! w24.08 6 ¶13-14

Ti kona n ota riki n tangirara ae korakora iroun Iehova ngkana ti iangoa aron rotakina n te kaboomwi. E bukibuki Tatan bwa akea ana toro te Atua ae e na teimatoa ni kakaonimaki nakoina ngkana e kangaanga karaoana irouna. Ibukini kaekaan te bukibuki anne, e a kariaia Iehova bwa e na kammarakaki Iesu imwaini matena. (Iob 2:​1-5) E mamataku Iehova ngke e kakanikoaki Iesu irouia taani kakaaitara man Aaro, e batiboaki irouia tautia, ao e bobitiaki i aon te kai. Imwina e a nora Natina ae tangiraki irouna Iehova ngke e rinanon te mate ae kammaraki. (Mt 27:​28-31, 39) Iai mwaakan Iehova ni katoki baike a riki akanne. (Mt 27:​42, 43) Ma ngke arona bwa e karaoa anne te Atua, e na akea te kaboomwi ae e na kabwakaaki ao ti na tiku n akea te kantaninga ibukira. Ngaia are e kariaia Iehova bwa e na rinanon te kammarakaki Natina ni karokoa matena. w25.01 22 ¶7

Te bong aei bon Nitian 16, 33 C.E. A nanokawaki taan rimwin Iesu ao a maaku. Uoman mai buakoia aika kitana Ierutarem ao a nakon te kaawa ae Emmauti. E kawariia te iruwa temanna ao e rianna ma ngaiia. A taekini baike a nanokawaki iai taan rimwina ibukin te bwai ae riki nakon Iesu. Imwina e a moana ana maroro te iruwa aei ni kaineti ma baika aki kona ni mwaninga taekaia. E kabwarabwaraa bukina ngkai e riai n karawawataaki te Mesia ao ni mate, ni “moa mairouni Mote ao aia koroboki Burabeti ni kabane.” Ngke a a roko mwaane aika teniman aikai i Emmauti, ao e a kaotia te mwaane arei bwa bon Iesu ngaia are e a tia ni kautaki! (Rk 24:​13-35) E bati ana tai Iesu ni kaoti nakoia taan rimwina i nanon ana kabanea ni bong aika 40 i aon te aba. N taai akanne are a a bitaki naba iai taan rimwina ake a rawawata ma ni maaku, ao n riki bwa te taanga ae a kimwareirei, e nene aia onimaki, ao a ninikoria n tataekina ao n angareirei taekan te Tautaeka n Uea. w24.10 12 ¶1-3

Ti kona n ririkirake n ikawai n te aro n rabwata i nanoni waakinakon te tai, ma akea temanna ae kona n rikirake bwa te Kristian ae ikawai n te onimaki n akean te bae e na karaoia. N te katoto, a butimwaea te rongorongo ae raoiroi taari ake i Korinto, a bwabetitoaki, a karekea te taamnei ae raoiroi, ao a kakabwaiaaki man reireinakia iroun te abotoro Bauro. (Mwa 18:​8-11) Ma tabeua te ririki imwini bwabetitoaia, ao a bati aika teimatoa n tuai n ikawai n te onimaki. (1Ko 3:2) Ngkana ti kan eweka te mwaneka n ikawai, ti riai moa ni karikirakea i nanora tangiran te kan roko iai. A na bon aki kona n rikirake naake a “tangira te ronnano,” ake a tangiria n tiku ni merimeri. (TNR 1:22) Ti aki kani katotongia naake a a bon ikawai n te aro n rabwata, ma a teimatoa n onimakinia aia karo bwa a na karaoi aia motinnano ibukia. Ngaira ti kan uota oini uotara ni kaineti ma karikirakean ara onimaki. Ngkana ko teimatoa ngkai ni mwakuria ewekan te mwaneka n ikawai, tataro nakon Iehova bwa e na ‘karekea nanom iai ma ni mwakuria.’​—Brb 2:13. w24.04 4 ¶9-10

E kaota nakoira Iehova ana namakin ni kaineti ma arona ni motiki taekaia aomata. (Etk 33:11) E bon aki waekoa ni kamaunaia aomata Iehova ngkana akea bukina ae riai. E on n te nanoanga ao e kaotiotia n taai ake e riai ni kaotiotia iai. Tera ae ti bon ataia ibukia aomata ake a na aki kautaki? E tii mwaneweaki n te Baibara katoto tabeua. E kaotia Iesu ae e na aki kautaki Iuta Itekariota. (Mrk 14:21; nora naba Ioane 17:12) E bon ataia Iuta ae karaoa ae bobuaka ma nanon Iehova ae te Atua ma Natina, ma e boni karaoia naba. (Nora Mareko 3:29) N aron anne, e taekinna Iesu bwa iai tabeman mataniwin Aaro ake a kakaitaraa aika a na mate n akea kantaningaan te mangauti irouia. (Mt 23:33) Ao e kauring te abotoro Bauro ae a na bon aki kautaki taan tannako man te koaua aika a aki rairi nanoia.​—Ebr 6:​4-8; 10:29. w24.05 4 ¶10-11

Ngkana ti teimatoa ni kaan ma Iehova, e na bon aki kona Tatan ni karaoa te bwai teuana ae ti na ruanikai iai n aki toki. (1Io 3:8) E na teimatoa Iehova n te aonnaba ae boou ni kamanoia raoraona aika kakaonimaki, tiaki tii man ruanikain aia onimaki ma man te mate naba. (Kao 21:4) Bon te kakabwaia ae rianako te riki bwa te iruwa n ana umwanrianna Iehova, bwa ti a karekea iai ara reitaki ae kaan ma ngaia ao ae teimatoa. (Etk 37:27) Tera ae ti riai ni karaoia ngkana ti kan teimatoa n riki bwa ana iruwa? Ngkana ko kaoaki iroun temanna nakoni mwengana, ko na bae ni kan ataia bwa tera ae kantaningaia mairoum. N aron anne, ti kan ataia naba bwa tera ae e tangiria Iehova mairouia akana kan teimatoa n riki bwa iruwa. Ti kairaki n tangiran Iehova bwa ti na kabanea ara konaa ‘ni kakukureia ni bwaai ni kabane.’ (Kor 1:10) Ti aki riai ni mwaninga anne ao e riai ni korakora iroura karineana. Ti buokaki n te aeka ni karinerine anne bwa ti na rarawa nakon aroaro aika a na kaunna. Ti bon tangiria n “nakonako ma [Atuara] ma te nanorinano.”​—Mi 6:8. w24.06 4 ¶8-9

E tuangaki Aberaam iroun Iehova, bwa e na kareana natina ae Itaaka. E boni bae n rangi n rawawata nanon Aberaam n te baei. Ma e ngae n anne, e bon tauraoi ni karaoia. Ma ngke e nang boni kamatea raoi natina Aberaam ao e a katokia naba te Atua. Man te katoto aei are a reiakina iai te koaua ae rangi ni kakawaki aomata aika taan onimaki. E na bon tauraoi Iehova n anga oin Natina ae tangiraki irouna bwa te karea. E rangi n tangiriia aomata Iehova. (KB 22:​1-18) Irabubua te ririki imwina, ao a karekea te Tua te natannaomata ae Iteraera ni kaineti ma te angakarea ae bati ibukini kabwaraan aia bure ana aomata te Atua. (NI 4:​27-29; 17:11) A tei angakarea aikai ibukin te angakarea teuana ae rianako riki, ae e na kona ni kamaiuia aomata nako man te bure. A kairaki ana burabeti te Atua bwa a na kabwarabwaraa ae e na boni karawawataaki ao ni kamateaki te kariki are beritanaki, ae taekan Natin te Atua, ibukini kamaiuaia aomata nako n ikotaki naba ma ngkoe, man te bure ao te mate!​—It 53:​1-12. w24.08 4 ¶7-8

Ngkana ko wareka te Baibara taraia raoi bwa ko na maiuakini baike ko wareki. Ngkana ko wareka mwakoron Ana Taeka te Atua teuana, ao titirakiniko aei, ‘N na kangaa ni maiuakina te reirei aei ngkai ke n te tai ae imwaira?’ N te katoto, iangoia ae tao ko wareka 1 I-Tetaronike 5:​17, 18. Imwini warekani kiibu aika uoua aikai, ko kona n toki moa ao n iangoia bwa mwaitira am tai n tatataro, ao tera arom n tataro. Ko kona naba n iaiangoi baika ko kakaitau iai. Tao ko motinnanoia bwa ko na kaitaua Iehova ibukini baika kakawaki aika tenua. E ngae ngkana tii tabeua am miniti ni kaatuua am iango, ma imwina riki ane ko na riki bwa te tia ongora ao te tia toua naba mwin Ana Taeka te Atua. Iangoa aroni kakabwaiaam ngkana ko okioki ni kakaraoa aron anne ni katoabong ma mwakoron nako te Baibara aika ko wareki! Eng ane ko na rikirake bwa te tia toua mwin Ana Taeka te Atua. w24.09 4-5 ¶9-10

E karikira Iehova ma te konabwai teuana ae okoro. E ngae ngke ti kukurei ngkana ti anganaki, ma e a bati riki kukureira ngkana ti anga nakoia tabemwaang. Ti kukurei ngkana ti kona ni buokiia raora n te onimaki. Ao ti kukurei naba ngkana a kaotiota aia kakaitau iai. Ma ngkana e kakaitau ke e aki te aomata, ti boni kona ni kimwareirei ngkai ti karaoa te bwai ae riai. Tai mwaninga ae ngkana ko anga, “e kona Iehova n anganiko ae bati riki nakon anne.” (2Ro 25:9) Ti bon aki kona n anga ae riao riki nakon ae kona Iehova n anganira! Ao bon akea te bae kakimwareirei riki nakoni kabooani mwin ara mwakuri iroun Iehova. Ti bia motinnanoia bwa ti na teimatoa ni katotonga Tamara are i karawa ae tituaraoi. w24.09 31 ¶20-21

E nanoanga Iehova. (TA 103:13; It 49:15) E ataa marakira ngkana ti maraki. (Tek 2:8) E buokira bwa ti na kaan ma ngaia ao n riki bwa Raoraona. (TA 25:14; Mwa 17:27) Ao e nanorinano; “e bwatiku rikaaki bwa e na taraa karawa ma aonnaba, e kateirakea ane e mangori man te tano.” (TA 113:​6, 7) E na kangaa ngkanne te aomata n aki kan neboa Atuara ae kakannato aei? Ti neboa Iehova ibukina bwa ti tangiriia tabemwaang bwa a na kinaa. A bati aika a aki ataa te koaua ibukin Iehova. Bukin tera? Ibukina bwa e kamataki nanoia Tatan n arona ni kabutiinako rongorongo aika kewe Ibukina. (2Ko 4:4) E kairiia aomata Tatan bwa a na kakoauaa ae e unun Iehova, e aki mwamwannano, ao boni ngaia ae karikii rawawata n te aonnaba. Ma ti ataa te koaua ibukin Atuara! E reke ara tai ni kaota te koaua ao n neboia.​—It 43:10. w25.01 3 ¶6-7

E ngae ngke e kororaoi Natin te Atua ae Iesu ao e karaoi kakai aika kamimi, ma Tatan e kamanenaia tabeman aomata ni kabutiinako keewe ibukin Iesu. N te katoto, a tuangia aomata mataniwin Aaro ae e reke mwaakan Iesu ni kanakoia taimonio mairoun “aia tia tautaeka taimonio.” (Mrk 3:22) Ngke e a kaboowiaki Iesu, ao a bukinna mataniwin Aaro bwa e bakannatua ao a anai nanoia te koraki aika bati bwa a na tua kamatean Iesu. (Mt 27:20) Imwina, ngke a tataekina te rongorongo ae raoiroi taan rimwini Kristo, ao naake a kakaaitaraia “a kakiriwei nanoia aomata . . . ma ni kananobuakaia” bwa a na bwainikirinia Kristian akanne. (Mwa 14:​2, 19) Ni kaineti ma Mwakuri 14:​2, ao e kabwarabwaraaki ae kangai n Te Taua-n-Tantani ae bwain Ritembwa 1, 1998, n te taetae n Ingiriti: “A aki rauaki nanoia taani kakaaitaraia I-Iutaia ngke a ribaa te rongorongo, ma a mwananga naba ni kabuakakaia ao ni kataia ni kairiia Tientaire bwa a na kaaitaraia Kristian.” E bon teimatoa naba Tatan ni boong aikai ni “burebureiia kaain te aonnaba ni kabutaa.” w24.04 11 ¶15-16

E aki boto reken te maiu are aki toki iroun te aomata, n te tai are e mate iai. Bon te tia motikitaeka ae kororaoi Iehova ao a riai ma n raoiroi ana babaire. (TA 33:​4, 5) Ti kona ni kakoauaa ae e na karaoa ae raoiroi “te tia motika taekan te aonnaba ni kabutaa.” E kona naba n eti kakoauaan ae e aki boto reken te maiu are aki toki iroun te aomata, n te tabo are e maeka iai. E na bon aki kona Iehova n arania bwa “kooti” aomata aika mirion ma mirion aika a maeka n aaba ake a tuai n reke aia tai n ongora n rongorongon te Tautaeka n Uea. (Mt 25:46) E rangi n tabeakinia riki aomata aikai te tia motika taekan te aonnaba ni kabutaa ae raoiroi. Ti aki ataia bwa e na kangaa Iehova ni kaangaraoi bwaai n tain te rawawata ae korakora. Tao iai tabeman i buakoia aomata aikai ae e na reke aia tai n reiakina taekan Iehova, n onimakinna, ao n tei n ana itera Iehova ngkana e a katabua i mataia natannaomata nako.​—Etk 38:16. w24.05 12 ¶14-15

A tangiria ana aomata Iehova n ibuobuoki i marenaia. (2Ko 8:4) Ma n tabetai e kainnanoa te ninikoria karaoan anne. N te katoto, ngkana e boo te buaka, ao a ataia unimwaane n te aono anne ae a tangira te kaungaunga taari, te boutoka, ao ai baika a kainnanoi ibukin aia onimaki ao n te aro n rabwata naba. Ibukin tangiraia aia tiibu, a a karuanikaia maiuia unimwaane ibukini katauraoani baika kainnanoaki. N taai akanne, ao e kakawaki bwa ti riai n teimatoa ni katiteuanaaki. Inanoi ma te kaetieti ae roko man am aobiti n tararua. (Ebr 13:17) A riai ni katoatai unimwaane n tatarai aia kaetieti ibukin aia aono ni kaineti ma aron te katauraoi imwain rikini kabuanibwai, ao kaetieti naba man ana botaki te Atua ibukin te bwai ae a na karaoia ngkana e a riki te kabuanibwai. (1Ko 14:​33, 40) Bwaina te ninikoria ma taratara raoi. (TNR 22:3) Kamanena raoi am iango. Tai karaoi baika aki kainnanoaki aika ko na kona n ruanikai iai. Onimakina Iehova. E kona ni buokiko ni kamanoia raoi tarim. w24.07 4 ¶8; 5 ¶11

E ataa Iehova te Uea are Tawita ao e onimakinna. E tataro Tawita nakon Iehova ibukini buokana ngke e kaeaki irouia aiana ao te Uea are Tauro. Ngke e tia te Atua ni kaekaa ana tataro ao ni kamaiua, ao e a kangai Tawita: “E maiu Iehova!” (TA 18:46) E oti n taeka aikai bwa e aki tii kakoauaa Tawita ae bon iai te Atua. E oti ni mwin te kakaae teuana bwa e oti n ana taeka aikai Tawita onimakinan Iehova bwa “te Atua ae koaua ae teimatoa n tei ibukia ana aomata.” Eng, e ataia Tawita man te baere e riki nakoina bwa e maiu te Atua, ao ibukin anne e a kamatoaa ana motinnano bwa e na beku iroun Iehova ao n neboia. (TA 18:​28, 29, 49) Ngkana ti kakoauaa ae Iehova bon te Atua ae maiu, ti na boni beku irouna ma te ingaingannano. Ti na korakora ao n nanomwaaka i aani kataaki, ao ti na aki kaingingaki n ara beku ibukina. Ti na kananomatoaira naba bwa ti na teimatoa ni kaanira ma Iehova. w24.06 20-21 ¶3-4

Tera reireiara man ana taeka te abotoro Bauro nakoia I-Tetaronike? Ngkana ti ongo te bwai teuana ae e aki boraoi ma te baere ti a tia n reiakinna man te Baibara ke ngkana ti ongo te rongorongo ae kewe, ti riai ni kamanena wanawanara. N ana tai te Soviet Union ngkoa, ao taani kairiribai nakoira a angania taari n te onimaki te reta teuana ae aongkoa e roko mani kautun ara botaki. A kaungaaki tabeman taari mwaane n te reta bwa a na katea aia botaki teuana ae kaokoro. E taraa ni koaua te reta anne. Ma a aki mwamwanaaki taari mwaane aika kakaonimaki aikai. A ataia ae e aki boraoi te rongorongo are n te reta ma baike a a tia n reiakinna. Ni boong aikai, ao n tabetai a kamanena te intanete ao taabo n reitaki n te intanete taan ribaa te koaua, ni kataia ni kamangaoira ao ni kamaenakoira iai. N oneani mwin ae e na “waekoa ni mangaongao [ara] iango,” ti kona ni kamanoira i bon iroura ngkana ti iangoa raoi te rongorongo are ti ongo ke ti warekia, ao ni kaboraoia ma koaua ake ti a kaman reiakin.​—2Te 2:2; 1Io 4:1. w24.07 12 ¶14-15

Te motinnano ae te kabanea ni kakawaki ae e kona ni karaoia te aomata, boni katabuani maiuna nakon Iehova ao te riki bwa kaain Ana utu aika taromauria. E tangiriia aomata ni kabane Iehova bwa a na karaoa anne. Bukin tera? E tangiriia bwa a na karekea aia iraorao ma ngaia ao a na maiu n aki toki. (TTK 30:​19, 20; Kar 6:​7, 8) Ma e aki taumatoaia aomata Iehova bwa a na beku irouna. E kariaia bwa e na rineia temanna ma temanna bwa tera ae e na karaoia. Ma tera aron te Kristian ae e a tia ni bwabetitoaki ao e urua ana tua te Atua, bwa e karaoa te bure ae kakaiaki? Ngkana e aki raira nanona, e riai ni kanakoaki man te ekaretia. (1Ko 5:13) Ma e boni kantaningaia naba Iehova bwa e na okiria te tia bure anne. Aei raoi bukina ae kakawaki ngke e katauraoa te kaboomwi, bwa a aonga ni kona ni kabwaraaki aia bure taani bure aika rairi nanoia. E rangi n tatangira Atuara ao e kaumakiia taani bure bwa a na rairi nanoia.​—Tek 1:3; Ro 2:4; Iak 4:8. w24.08 14 ¶1-2

N te tai are e korea iai ana katenua n reta te abotoro Ioane, a kabutiinako reirei aika kewe tabeman aomata ao ni karika te iraraure. Ma bon iai naba aika teimatoa n “nakonako i nanon te koaua.” A ongeaba iroun Iehova ao a “nakonako ni kaineti ma ana tua.” (2Io 4, 6) E kimwareirei Ioane ao bon Iehova naba irouia Kristian aika kakaonimaki aikai. (TNR 27:11) Tera reireiara? E reke te kimwareirei n te kakaonimaki. (1Io 5:3) N te katoto, ti kimwareirei n ataakin ae ti kakukureia Iehova. E kimwareirei n norira ae ti rarawa nakon te kariri n te aonnaba aei ao ti butimwaea te koaua. A kimwareirei naba anera i karawa. (Rk 15:10) Ti kona naba ni kimwareirei n noran temanna ae teimatoa ni kakaonimaki. (2Te 1:4) Ao ngkana e a mauna te waaki ae ngkai, ti nang karekea raun nanora n ataakin ae ti a tia ni kaota ara kakaonimaki ni koaua nakon Iehova n te aonnaba ae tautaekanaki iroun Tatan. w24.11 12 ¶17-18

Maanra te tai ae ko riai n tarataraa iai te aomata imwain ae ko kaota nanom nakoina? Ngkana ko waekoa ni kawara temanna, ko kona n iangoaki bwa ko kakaraoi am motinnano n aki iango moa. (TNR 29:20) N te itera are teuana, ngkana ko tabwarabwara, ko kona n iangoaki bwa e kangaanga iroum karaoan am motinnano, moarara riki ngkana e ataia te aomata anne bwa iai nanom irouna. (TM 11:4) Uringnga ae imwain ae ko kawara temanna, ko aki riai ni kakoauaa bwa ko nang boni mare naba ma ngaia. Ma ko riai ni kakoauaa ae ko a tauraoi nakon te mare ao e kona n tau n riki bwa buum te aomata anne. Tera arom ngkana ko ataia ae iai temanna ae nano iroum? Ngkana akea nanom irouna, kataia kaotia raoi man am mwakuri. Ko bon aki kaota te akoi ngkana ko kaira te aomata anne bwa e na iangoia ae ko kukurei ni moana am iraorao ma ngaia, ngkana bon tiaki anne nanom.​—Ebt 4:25. w24.05 22-23 ¶9-10

Bon tii taani kabiraki aika kakaonimaki ni koaua aika a na butimwaeaki iroun Iesu nakon te Tautaeka n Uea i karawa. E na aki ikotaki ma “naake a rineaki,” te kabiraki ae aki teimatoa n tantani n te onimaki. (Mt 24:31) Ma a bon riai ana aomata te Atua ni kabane, n teimatoa n tantani ao ni kakaonimaki, n aki ongeia bwa tera aia kantaninga. Ti a kinaa raoi Iehova ao ti onimakina ana motikitaeka. Ti aki raraoma ngkana e rineia Iehova bwa e na kabiriia riki tabeman aika kakaonimaki n ririki aika tibwa nako. Ti uringa ana taeka Iesu ni kaineti ma naake a roko n te ka-11 n aoa ni mwakuri n ana kaikonaki are te nne ni kureebe. (Mt 20:​1-16) A karekea booia ae titeboo naake a a tibwa kaoaki bwa a na mwakuri n te nne ni kureebe, ma naake a a kamani waakina aia mwakuri. N aron anne, n aki ongeia bwa n ningai ae a rineaki iai taani kabiraki, ma a na boni karekea kaniwangaia i karawa ngkana a motikaki taekaia bwa a kakaonimaki. w24.09 24 ¶15-17

E katea te katoto ae kororaoi Iesu ni kaineti ma arora n tokanikai i aon te ribuaka. Iangoa te mwakuri n ribuaka are e rinanona mairouia ana utu ao aomata. A bukinna ana utu ake tiaki taan onimaki bwa e mino, a bukinna mataniwi n Aaro bwa e kaai ni mwakuri ma taimonio, ao a kakanikoa tautian Rom, a karaoa te mwakuri n iowawa nakoina, ao imwina riki a kamatea. (Mrk 3:​21, 22; 14:55; 15:​16-20, 35-37) Ma e nanomwaaka Iesu i aani mwakuri n ribuaka aikai ao e aki kabooi mwin aia mwakuri. Tera reireiara man ana katoto? (1Be 2:​21-23) E katuka te banna ni katoto ae kororaoi Iesu nakoira ae ti na toua mwina ngkana ti kaaitara ma te ribuaka. E ataa te tai ae e riai n kainabwabu iai ao n taetae. (Mt 26:​62-64) E aki kaekai bukibuki ni kewe ibukina ni kabane. (Mt 11:19) E aki taetae n aki akaka ke n un nakoia naake a bwainikirinna. w24.11 4-5 ¶9-10

Iangoia bwa ko angan temanna ae ko tangiria te bwaintangira ae okoro ae tamaroa ao ni bongana. Ko na bon aki kukurei iroun te aomata anne ngkana e karina am bwaintangira anne n te tabo teuana ni kawakinna iai ao n aki manga tabe iai! N te itera are teuana, ko na boni kukurei ngkana e kabongana raoi am bwaintangira anne ao e kaota ana kakaitau iai. Tera te reirei n aei? E a tia Iehova n anga Natina ibukira. Ai kukureira Iehova ngkana ti kaota ara kakaitau ibukin te bwaintangira ae kakawaki anne ao ibukin ana tangira are e kairia bwa e na katauraoa te kaboomwi! (Io 3:16; Ro 5:​7, 8) Ni waakinakon te tai, ti a kona ni mwaninga taekan te bwaintangira ae te kaboomwi. Kaanga ai aron ae ti a karina ana bwaintangira te Atua anne n te tabo ae ti kawakinna iai. Ti kukurei bwa e reke iroura ma ti katikua n te tabo ae ti aki kona n noria iai. Ti riai n teimatoa ni kakabooua ara kakaitau ibukin te baere e a tia ni karaoia te Atua ao Kristo ibukira. w25.01 26 ¶1-2

Te tari te mwaane ae tau n riki bwa te unimwaane, bon tiaki te mwaane ae e a tibwa rairaki. E ngae ngke e aki kainnanoaki bwa ko na maan ni bwabetitoaki, ma ko kainnanoa te tai ae maan teutana bwa ko aonga n riki bwa te Kristian ae ikawai n te onimaki. Imwain ae ko riki bwa te unimwaane, ko riai ni kaotia bwa ko nanorinano n aron Iesu ao n rau nanom ni kantaningaa Iehova bwa e na anganiko mwiokoam. (Mt 20:23; Brb 2:​5-8) Ko kona ni kaotia bwa ko kakaonimaki ni koaua n arom n nimta Iehova ma ana kaetieti ao n ongeaba nakon te kairiri ae roko rinanon ana botaki. E kateretereaki n te Baibara bwa a riai mataniwi n tau ibukin te angareirei. E nanonaki n aei bwa ko riai ni bwakuaku ni kabwarabwara? E aki. A bati unimwaane aika tiaki taani kabwarabwara aika rangi ni bwakuaku, ma a mwaatai n angareirei n te mwakuri ni minita ao ngkana a kawariia taari ibukini kaungaaia. w24.11 23-24 ¶14-15

Ngkana ko boo ma te rongorongo n te Baibara ae ko aki raoi ota iai, karaoa am kakaae iai. Imwina kananoa am iango i nanon te bong anne, i aoni baike ko a tia n reiakini ibukin Iehova, Natina, ao aia tangira ibukim. (TA 119:​97, kbn.) Tai kabwaraa nanom ngkana akea te bae boou ke ae kakaongora ni katoatai are ko wareware iai ke ko karaoa am kakaae. Titeboo arom ma te aomata ae kakaaea te koora. A taotaon nanoia ni kabanei aoa ma boong aika bati taani kakaae koora imwain ae a kunea naba te koora ae rangi n uarereke. Ma a teimatoa ni kakorakoraia ibukina bwa e rangi ni kakawaki te koora irouia e ngae naba ngkana e uarereke. Ai kakawakira riki ngkanne koaua ni kabane man te Baibara! (TNR 8:10) Ngaia are taotaona nanom ao kateimatoa am babaire ibukin am wareware n te Baibara.​—TA 1:2. w25.01 25 ¶14-15

E kantaningaira Iehova bwa ti na tatauraoi ni kabwarai aia bure naake a kammarakira. (TA 86:5; Rk 17:4; Ebt 4:32) Ti kona n rangi ni maraki imwin te bae taekinna ke ae karaoia nakoira temanna, riki ngkana bon raoraora ni kaan ke ara utu. (TA 55:​12-14) N tabetai e kona ni kabotauaki marakin nanora ma kangaa ti ewaraki. (TNR 12:18) Ti kona ni kataia n taua i bon iroura marakira ke ni kakeaa. Ma e kona ni kabotauaki karaoan anne ma kaanga ko ewaraki ao e a tiku naba te biti n nim n ikoakim. N aron anne, ti aki kona ni kantaningaia ae e na toki marakin nanora ngkana ti kakeaa. Te moanibwai ae ti na karaoia ngkana e kaunira temanna, ti na bon un. E taekinaki n te Baibara bwa ti kona n un. Ma e kauringira bwa ti na aki kariaia ara namakin anne bwa e na taoniranako. (TA 4:4; Ebt 4:26) Bukin tera? Ibukina bwa e burenibwai ae e na reke ae riai imwin te un. (Iak 1:20) Uringnga are e rio te un man te bae riki nakoim, ma ko kona n rineia bwa ko na teimatoa n un ke ko na aki. w25.02 15 ¶4-6

E kabwarabwaraa Iesu ae bon te nanobaba aron te aomata ae kaikoa ana mwane ma e aki “toronibwai i matan te Atua.” (Rk 12:​16-21) Akea temanna ae ataa te bwai ae e na riki ningabong. (TNR 23:​4, 5; Iak 4:​13-15) Ti kaaitara ma te kangaanga teuana ngkai ti riki bwa taan rimwini Kristo. E taku Iesu bwa ti riai n tauraoi ni “kaaki” ara bwai ni kabane ao n riki bwa te tia rimwina. (Rk 14:33.) A kukurei Kristian ake n te moan tienture i Iutaia ni kakeai aia bwai ma te kimwareirei. (Ebr 10:34) Ni boong aikai, a bati taari mwaane aika kitana aia mwakuri ni kareketianti ibukina bwa a rawa ni boutokaa te bwaatei teuana. (Kao 13:​16, 17) Tera ae buokiia ni karaoa anne? A onimakina raoi ana berita Iehova aei: “N na bon aki kaakiko ao N na bon aki kitaniko.” (Ebr 13:5) Ti karaoa ara kabanea ni konaa ni bairei baika ti kainnanoi nakon taai aika imwaira, ao ngkana a riki baika aki kantaningaaki nakoira, ti onimakina ana ibuobuoki Iehova. w25.03 29 ¶13-14

E aki kantaningaira Iehova bwa ti na rikirake n ikawai n te onimaki i bon iroura. A kataubobongaaki naake a beku bwa taani kawakintiibu ao taan angareirei n te ekaretia ni Kristian, bwa a na buokira bwa ti na “ikawai raoi” n te onimaki, “ao n rota kororaoin ikawain te Kristo.” (Ebt 4:​11-13.) E katauraoa naba Iehova taamneina ae raoiroi ni buokira bwa ti na karekea ana “iango te Kristo.” (1Ko 2:​14-16) Irarikina, e kairi korean taian Euangkerio ake aua te Atua ni kaotii nakoira aron Iesu n iaiango, n taetae, ao ana mwakuri ngke e mena i aon te aba. Ngkana ko kakairi n aron Iesu n iaiango ao ni mwakuri, ko na kona n roko n tiam ae te riki bwa te Kristian ae ikawai n te onimaki. Ma ngkana ti kan rikirake n ikawai n te onimaki, ti riai n reiakina ae bati riki nakon tii “moan reirei ake taekani Kristo,” are e aana te reirei ni Kristian. w24.04 4-5 ¶11-12

Ti riai ni karaoi motinnano ni katoabong. A bebete karaoan tabeua, n aron te bae ko na kanna n te ingabong ke te tai ae ko na matu iai. Iai bwaai tabeua aika e kangaanga karaoan am motinnano iai. Tao a kona n rotaki iai marurungira, kukureira, raora aika tangiraki iroura, ke ara taromauri. Ti kani kakabwaiaaki ma ara utu n ara motinnano. Ao ae kakawaki riki, ti tangiria bwa e na kukurei Iehova n ara motinnano. (Ro 12:​1, 2) Te moani mwaneka ae kakawaki ibukini karaoan te motinnano ae raoiroi boni kakaaean raoi te koaua. E aera bwa e kakawaki aei? Iangoa te aomata ae aoraki ae nakon te taokita ibukin aorakina ae kakaiaki. E na kona te taokita ni baireia bwa tera ana bwainnaoraki te aoraki anne ngkana e aki moa tuoa ke n titirakinna? E na bon aki. Ko na karaoi naba motinnano aika tamaroa riki ngkana ko kakaaea moa te koaua ni kaineti ma te bae ko rinanona. w25.01 14 ¶1-3

Tera ae ti ataia ibukin ana nanoanga Iehova? E kangaa ni kaotia ae e “aki tangira kamaunaan temanna”? (2Be 3:9) Iangoa ana nanoanga nakoia tabeman ake a karaoi buure aika kakaiaki. E karaoi buure aika kakaiaki te Uea are Tawita, n aron te wene ni kimoa ao te tiritiri. Ma e raira nanona Tawita, ngaia are e nanoangaia Iehova ni kabwaraa ana bure. (2Ta 12:​1-12) E rangi ni buakaka te Uea are Manate n angiin ana tai ni maiu. E ngae ngke e rangi ni buakaka, ma e nanoangaia Iehova ao ni kabwaraa ana bure ibukina bwa e raira nanona. (2Ro 33:​9-16) Ti kauringaki ni katoto aikai bwa e kaotiota te nanoanga Iehova ngkana e noria bwa iai bukina ae riai. E na boni kautiia aomata akanne ibukina bwa a ataia ae a a tia ni karaoi buure aika kakaiaki ao a a manga rairi nanoia. w24.05 4 ¶12