Buu-Mɔɔ INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Buu-Mɔɔ
INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Ga
@
  • ɛ
  • ɔ
  • ɛ́
  • ɛ̃
  • ɔ̃
  • ã
  • ŋ
  • á
  • BIBLIA
  • WOJI
  • ASAFOŊ KPEEI
  • ijwbq sane ni ji 122
  • Mɛni Ji Tora Lɛ?

Vidio ko bɛ kɛhã nɔ ni ohala nɛɛ.

Ofainɛ waa, be ni wɔtaoɔ wɔjie vidio lɛ, wɔná naagba ko.

  • Mɛni Ji Tora Lɛ?
  • Sanebimɔi Ni Biblia Lɛ Ehã Hetoo
  • Saneyitsei Bibii
  • Saji Ni Tamɔ Enɛ
  • Hetoo ni Biblia lɛ kɛhãa
  • Mla Ni Akɛ Naabu Wie Lɛ Mɛni Hewɔ Aŋmala Ashwie Shi?
    Buu-Mɔɔ Eetswa Yehowa Maŋtsɛyeli He Adafi—1999
  • Namɔ Sa akɛ Atsɛɔ lɛ Rabi?
    Buu-Mɔɔ Eetswa Yehowa Maŋtsɛyeli He Adafi—1996
  • Mla ni Yɔɔ Dani Kristo Ba
    Buu-Mɔɔ Eetswa Yehowa Maŋtsɛyeli He Adafi—1996
  • Yuda Jamɔ—Nyɔŋmɔ Sɛɛ Gbɛ Taomɔ Kɛtsɔ Ŋmalɛ kɛ Blema Sane Nɔ
    Nyɔŋmɔ Sɛɛ Gbɛ ni Adesai Taoɔ
Kwɛmɔ Ekrokomɛi Hu
Sanebimɔi Ni Biblia Lɛ Ehã Hetoo
ijwbq sane ni ji 122
Tora lɛ baafã ko

Mɛni Ji Tora Lɛ?

Hetoo ni Biblia lɛ kɛhãa

Aná Blɔfo wiemɔ “Tora” lɛ kɛjɛ Hebri wiemɔ ni ji toh·rahʹ lɛ mli, ni abaanyɛ atsɔɔ shishi akɛ “gbɛtsɔɔmɔ,” “nitsɔɔmɔ,” loo “mla.”a (Abɛi 1:8; 3:1; 28:4) Saji ni nyiɛ sɛɛ nɛɛ hãa wɔnaa bɔ ni akɛ Hebri wiemɔ nɛɛ tsu nii ahã yɛ Biblia lɛ mli.

  • Bei pii lɛ, akɛ Toh·rahʹ lɛ damɔɔ shi kɛhãa Biblia lɛ mli klɛŋklɛŋ woji enumɔ lɛ, ni ji​—1 Mose, 2 Mose, 3 Mose, 4 Mose, kɛ 5 Mose. Atsɛɔ woji nɛɛ hu akɛ Pentateuch, ni aná wiemɔ nɛɛ kɛjɛ Greek wiemɔ mli; eshishi ji “kpoi enumɔ.” Akɛni Mose ji mɔ ni ŋma Tora lɛ hewɔ lɛ, atsɛɔ Tora lɛ akɛ “Mose Mla wolo lɛ.” (Yoshua 8:31; Nehemia 8:1) Eeenyɛ efee akɛ, shishijee lɛ wolo kome ni, shi sɛɛ mli lɛ, ajara mli koni ehiɛmɔ afee mlɛo.

  • Akɛ Toh·rahʹ lɛ hu tsu nii kɛdamɔ shi kɛhã mlai ni akɛhã Israelbii lɛ ni ekɔɔ sane pɔtɛɛ ko he; ekomɛi ji “esha afɔle lɛ he mla [toh·rahʹ],” “mla ni kɔɔ kpiti he lɛ,” kɛ “mla ni kã shi hã Nazirnyo” lɛ.​—3 Mose 6:25; 14:57; 4 Mose 6:13.

  • Bei komɛi lɛ, akɛ Toh·rahʹ lɛ damɔɔ shi hu kɛhãa gbɛtsɔɔmɔi kɛ nitsɔɔmɔ; ebaanyɛ ejɛ fɔlɔi aŋɔɔ, hiɛshikalɔi aŋɔɔ, loo Nyɔŋmɔ diɛŋtsɛ ŋɔɔ.​—Abɛi 1:8; 3:1; 13:14; Yesaia 2:3, shishigbɛ niŋmaa.

Mɛni ji Tora lɛ, loo Pentateuch lɛ?

  • Eji saji ni kɔɔ bɔ ni Nyɔŋmɔ kɛ adesai ye ehã kɛjɛ adebɔɔ mli kɛyashi Mose gbo lɛ he.​—1 Mose 1:27, 28; 5 Mose 34:5.

  • Mose Mla lɛ mli saji. (2 Mose 24:3) Fãmɔi ni fa fe 600 yɔɔ nakai Mla lɛ mli. Fãmɔi nɛɛ amli otu ji Shema lɛ, loo Yudafoi lɛ ahemɔkɛyeli jajemɔ lɛ. Shema lɛ fã ko kɛɔ akɛ: “Suɔmɔ Yehowa, o-Nyɔŋmɔ lɛ, kɛ otsui fɛɛ kɛ osusuma fɛɛ kɛ onyɛmɔ fɛɛ.” (5 Mose 6:4-9) Yesu wie sane nɛɛ he akɛ, eji “klɛŋklɛŋ kitã, kɛ nɔ ni he hiaa fe fɛɛ.”​—Mateo 22:36-38.

  • Nyɔŋmɔ gbɛ́i, Yehowa lɛ, jeɔ kpo yɛ mli aaafee shii 1,800. Tora lɛ ekɛɛɛ mɛi akɛ amɛkatsĩ Nyɔŋmɔ gbɛ́i tã, moŋ lɛ fãmɔi yɛ mli ni biɔ ni Nyɔŋmɔ webii lɛ atsɛ Nyɔŋmɔ gbɛ́i lɛ.​—4 Mose 6:22-27; 5 Mose 6:13; 10:8; 21:5.

Susumɔi ni ejaaa ni ahiɛ yɛ Tora lɛ he

Susumɔ ni ejaaa: Mlai ni yɔɔ Tora lɛ mli lɛ yɛ kɛmiiya naanɔ, akɛkpaŋ nitsumɔ kɔkɔɔkɔ.

Anɔkwa sane: Biblia shishitsɔɔmɔi komɛi wieɔ akpɔi pɔtɛɛ komɛi ni yɔɔ Tora lɛ mli lɛ ahe akɛ amɛji “naanɔ akpɔ” loo “naanɔ kpaŋmɔ.” Akpɔi nɛɛ kɔɔ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ, osɔfoyeli lɛ, kɛ Kpatamɔ Gbi lɛ he. (2 Mose 31:16; 40:15; 3 Mose 16:33, 34, Ga Biblia) Kɛ̃lɛ, abaanyɛ atsɔɔ Hebri wiemɔ ni akɛtsu nii yɛ ŋmalɛi nɛɛ amli lɛ shishi akɛ, esɛɛ baatsɛ loo bei kplaŋŋ, shi etsɔɔɔ doo akɛ kɛmiiya naanɔ.b Be ni akɛ Mose Mla lɛ etsu nii aaafee afii 900 sɛɛ lɛ, Nyɔŋmɔ gba akɛ ekɛ “kpaŋmɔ hee” baaye Mose Mla lɛ najiaŋ. (Yeremia 31:31-33) “Kɛɛmɔ ni [Nyɔŋmɔ kɛɛ] akɛ ‘kpaŋmɔ hee ko’ lɛ tsɔɔ akɛ ehã klɛŋklɛŋ [kpaŋmɔ] lɛ etsɔ emomo.” (Hebribii 8:7-13) Akɛ kpaŋmɔ hee lɛ ye klɛŋklɛŋ nɔ lɛ najiaŋ aaafee afii 2,000 ni eho nɛ, kɛtsɔ Yesu Kristo gbele lɛ nɔ.​—Efesobii 2:15.

Susumɔ ni ejaaa: Yudafoi akusumii ni akɛ naabu jaje atsɔɔ lɛ kɛ Talmud lɛ tamɔ Tora ni Yehowa hã aŋma lɛ nɔŋŋ.

Anɔkwa sane: Abɛ nɔdaamɔnɔ ko yɛ Ŋmalɛi lɛ amli ni tsɔɔ akɛ Nyɔŋmɔ kɛ mla ni akɛ naabu jajeɔ ko hã Mose kɛfata Tora lɛ he. Moŋ lɛ, Biblia hãa wɔleɔ akɛ: “Yehowa tee nɔ ekɛɛ Mose akɛ: ‘Ŋmalamɔ wiemɔi nɛɛ oshwie shi.’” (2 Mose 34:27) Yudafoi lɛ akusumii ni Farisifoi lɛ je shishi lɛ ji nɔ ni yɔɔ mla ni akɛ naabu jaje lɛ mli. Sɛɛ mli lɛ aŋmala mla lɛ ashwie shi, ni atsɛ lɛ Mishnah. No sɛɛ lɛ, alɛɛ mli ni atsɛ lɛ Talmud. Bei pii lɛ, kusumii nɛɛ kɛ Tora lɛ kpãaa gbee. Enɛ hewɔ ni Yesu kɛɛ Farisifoi lɛ akɛ: “Nyɛgu Nyɔŋmɔ wiemɔ lɛ yɛ nyɛkusum lɛ hewɔ” lɛ.​—Mateo 15:1-9.

Susumɔ ni ejaaa: Esaaa akɛ atsɔɔ yei Tora lɛ.

Anɔkwa sane: Yɛ Mose Mla lɛ mli lɛ, akɛ fãmɔ hã akɛ akane mla lɛ ahã Israel maŋ mu lɛ fɛɛ, ni yei kɛ gbekɛbii hu fata he. Mɛni hewɔ akɛ fãmɔ nɛɛ hã? ‘Bɔ ni afee ni amɛbo Yehowa, amɛ-Nyɔŋmɔ lɛ toi, ni amɛkase ehe nii, ni amɛshe lɛ gbeyei, ni amɛkwɛ ni amɛye Mla nɛɛ mli wiemɔi lɛ fɛɛ anɔ.’​—5 Mose 31:10-12.c

Susumɔ ni ejaaa: Teemɔŋ saji yɔɔ Tora lɛ mli.

Anɔkwa sane: Mose, mɔ ni ŋma Tora lɛ, wie akɛ emli saji lɛ yɛ faŋŋ ni mɔ fɛɛ mɔ nine baanyɛ ashɛ nɔ, ejeee teemɔŋ sane. (5 Mose 30:11-14) Susumɔ ni ahiɛ akɛ teemɔŋ saji yɛ Tora lɛ mli lɛ shishifã jɛ Kabbalah, loo Yudafoi ablemasane teemɔŋ sane lɛ mli; ni amɛtsɔɔ ŋmalɛ lɛ shishi yɛ gbɛ ni ejaaa nɔ.d​—2 Petro 1:16.

a Kwɛmɔ wolo ni ji Revised Edition of The Strongest Strong’s Exhaustive Concordance of the Bible, entry 8451 yɛ fã ni ji “Hebrew-Aramaic Dictionary-Index to the Old Testament” lɛ shishi.

b Kwɛmɔ wolo ni ji Theological Wordbook of the Old Testament, Volume 2, baafã 672-​673.

c Bei pii lɛ, Yudafoi amla naa kusumii eŋmɛɛɛ gbɛ ni yei akase Tora lɛ. Enɛ teɔ shi ewoɔ nɔ ni Tora lɛ diɛŋtsɛ tsɔɔ lɛ. Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, Mishnah lɛ wie Rabi ko ni atsɛɔ lɛ Eliezer ben Hyrcanus naa sane, ni ekɛɛ: “Mɔ fɛɛ mɔ ni tsɔɔ ebiyoo Tora lɛ, etamɔ nɔ ni eetsɔɔ lɛ nɔ ko ni yɔɔ nyaŋemɔ.” (Sotah 3:4) Yerusalem Talmud lɛ kɛfata he akɛ: “Ehi akɛ akɛ la baakpãtã Tora lɛ hiɛ, moŋ fe ni abatsɔɔ yei emli wiemɔi lɛ.”​—Sotah 3:​19a.

d Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, Encyclopaedia Judaica lɛ tsɔɔ bɔ ni Kabbalahbii lɛ naa Tora lɛ amɛhãa, ekɛɔ akɛ: “Tora bɛ shishinumɔ pɔtɛɛ ko moŋ, shi etsɔɔ nibii srɔtoisrɔtoi yɛ gbɛi srɔtoi anɔ.”​—Second edition, Volume 11, baafa 659.

    Ga Woji (1980-2026)
    Shi Mli
    Botemɔ Mli
    • Ga
    • Kɛmaje
    • Bɔ Ni Misumɔɔ Lɛ Mihãa
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Mlai Ni Yɔɔ He
    • Ohe Saji
    • Ohe Saji Lɛ Ahe Gbɛjianɔtoo
    • JW.ORG
    • Botemɔ Mli
    Kɛmaje