JULY 27–AUGUST 2, 2026
LALA 56 Hã Anɔkwale Lɛ Atsɔ Onɔ
Be Ni Otsaa Oskul Lɛ Nɔ Lɛ, Yaa Nɔ Ofee Nibii Ni Baahã Ohemɔkɛyeli Lɛ Mli Awa
“He ni wɔtee hiɛ kɛshɛ lɛ, nyɛhãa wɔyaa nɔ wɔnyiɛa jogbaŋŋ yɛ nɛkɛ gbɛ nɛɛ nɔŋŋ nɔ.”—FIP. 3:16.
NƆ NI WƆBAAKASE
Biblia mli shishitoo mlai ejwɛ komɛi ni baaye abua bo ni naanyobɔɔ ni yɔɔ okɛ Yehowa teŋ lɛ mli aya nɔ awa kɛ́ okpɛ oyiŋ akɛ obaatsa oskul lɛ nɔ.
1-2. (a) Kɛ́ okpɛ oyiŋ akɛ obaatsa oskul lɛ nɔ lɛ, mɛni ehe baahia ni oya nɔ ofee? (b) Mɛni wiemɔ ni ji ‘oya nɔ onyiɛ jogbaŋŋ yɛ nakai gbɛ lɛ nɔŋŋ nɔ’ lɛ tsɔɔ? (Filipibii 3:16)
NYƐMIMƐI komɛi kpɛɔ amɛyiŋ akɛ, kɛ́ amɛgbe skul naa lɛ, amɛbaatsa nɔ. Ekolɛ amɛnuɔ he akɛ kɛ́ amɛtsa amɛskul lɛ nɔ lɛ, no baaye abua amɛ ni amɛná nitsumɔ ni baanyɛ ahã amɛkwɛ amɛhe, ni agbɛnɛ hu, amɛsɔmɔ Yehowa jogbaŋŋ. Kɛ́ okpɛ oyiŋ akɛ obaatsa oskul lɛ nɔ lɛ, mɛni kɛ́ ofee lɛ, ebaaye ebua bo ni oya nɔ osɔmɔ Yehowa jogbaŋŋ? (Yak. 4:8a) Ŋwanejee ko bɛ he akɛ, okɛ kai komɛi ni kulɛ amɛbaanyɛ amɛhã ofee nibii ni Yehowa sumɔɔɔ lɛ kpe yɛ skul, shi otee nɔ oye Yehowa anɔkwa ni osɔmɔ lɛ jogbaŋŋ. Ni kɛjɛ bianɛ kɛyaa lɛ, ehe baahia ni ‘oya nɔ onyiɛ jogbaŋŋ yɛ nakai gbɛ lɛ nɔŋŋ nɔ,’ ni tsɔɔ akɛ, oya nɔ oye Yehowa anɔkwa tamɔ ofee be ko ni eho lɛ, ni osɔmɔ lɛ jogbaŋŋ.—Kanemɔ Filipibii 3:16.
2 Yɛ Greek wiemɔ mli lɛ, kɛ́ mɛi nu wiemɔ ni ji, ‘nyɛyaa nɔ nyɛnyiɛa jogbaŋŋ yɛ nɛkɛ gbɛ nɛɛ nɔŋŋ nɔ’ lɛ, nɔ ni baa amɛjwɛŋmɔ mli ji, asraafoi ni efee ekome kɛmiishi akoŋ kɛmiiya amɛhiɛ. No hewɔ lɛ, kɛ́ okpɛ oyiŋ akɛ obaatsa oskul lɛ nɔ lɛ, esa akɛ ‘oya nɔ oshi akoŋ kɛya ohiɛ,’ ni tsɔɔ akɛ, esa akɛ oya nɔ osɔmɔ Yehowa jogbaŋŋ; esaaa akɛ owaa yɛ gbɛteŋ loo okuɔ osɛɛ. Yɛ nikasemɔ nɛɛ mli lɛ, wɔbaasusu Biblia mli shishitoo mlai ejwɛ komɛi ni baaye abua bo lɛ ahe. Ole shishitoo mlai nɛɛ momo. Okɛtsu nii be ko ni eho, ni ehe baahia ni oya nɔ okɛtsu nii be ni otsaa oskul lɛ nɔ kɛ be ni ogbe naa fɛɛ.
YAA NƆ OFEE NIBII NI OFEƆ KƐJÁA YEHOWA LƐ
3. Kɛ́ oje skul lɛ shishi ni okwɛɛɛ ni ahi lɛ, mɛɛ gbɛ nɔ ebaasa nibii ni ofeɔ kɛsɔmɔɔ Yehowa lɛ ahe?
3 Nɔ ni esa akɛ okwɛ jogbaŋŋ yɛ he. Kɛ́ oje skul lɛ shishi lɛ, ekolɛ onáŋ dekã kwraa, ejaakɛ daa nɛɛ, nibii pii yɛ ni esa akɛ ofee. Ni akɛni obaasumɔ ni obɔ mɔdɛŋ yɛ skul hewɔ lɛ, kɛ́ okwɛɛɛ ni ahi lɛ, obaahã oskul nifeemɔi lɛ ahe obe aahu akɛ, onáŋ be kɛfee nibii ni ofeɔ kɛsɔmɔɔ Yehowa lɛ. Ekolɛ obaabɔi asafoŋ kpeei amli folɔmɔ, ofɔŋ shiɛmɔ yaa, okaneŋ Biblia lɛ daa gbi, ni ofɔŋ sɔlemɔ hu.—Kpo. 2:4.
4. Mɛni hewɔ ehe hiaa ni wɔya nɔ wɔfee nibii ni wɔfeɔ kɛsɔmɔɔ Yehowa lɛ? (1 Korintobii 15:58)
4 Kanemɔ 1 Korintobii 15:58. Kɛ́ mɔ ko ta baisiko nɔ ni esumɔɔɔ ni emaa he kome lɛ, esa akɛ eta kɛya ehiɛ. Nakai nɔŋŋ kɛ́ wɔsumɔɔɔ ni naanyobɔɔ ni yɔɔ wɔ kɛ Yehowa teŋ lɛ mli gbɔjɔɔ lɛ, esa akɛ wɔya nɔ wɔfee nibii ni wɔfeɔ kɛsɔmɔɔ Yehowa lɛ. Enɛ hewɔ ni Biblia lɛ woɔ wɔ hewalɛ ni ‘wɔtsu babaoo yɛ Nuŋtsɔ lɛ nitsumɔ lɛ mli’ lɛ. Ekolɛ obaakɛɛ ohe akɛ, ‘Kɛ́ mikɛ be babaoo wo Yehowa sɔɔmɔ lɛ mli lɛ, belɛ, miifee nɔ ni Biblia lɛ woɔ wɔ hewalɛ ni wɔfee lɛ.’ Eji anɔkwale, shi esa akɛ ofee nakai hu akɛni Yehowa sɔɔmɔ lɛ ji nɔ ni he hiaa bo fe fɛɛ lɛ hewɔ. Kaimɔ akɛ, Yehowa ni obaasɔmɔ lɛ he miihia kwraa fe skul abɔ ni obaaya. (Mat. 22:37) Nyɛmi yoo ko ni atsɛɔ lɛ Samantha lɛ wie akɛ, “Mikpɛ miyiŋ akɛ, kɛ́ skul ni maya lɛ baahã ewa kɛhã mi akɛ mikɛ minyɛmɔ fɛɛ baasɔmɔ Yehowa lɛ, no lɛ, makpa skul lɛ.”
5. Mɛni baaye abua bo ni oya nɔ ofee nibii ni ofeɔ yɛ Yehowa sɔɔmɔ lɛ mli lɛ?
5 Nɔ ni obaanyɛ ofee dani oje skul lɛ shishi. Tswaa ofai shi akɛ obaahã Yehowa he ahia bo fe nɔ fɛɛ nɔ yɛ oshihilɛ mli. Bi ohe akɛ, ‘Mɛni kɛ́ mifee lɛ ebaaye ebua mi ni masaa mihe jogbaŋŋ kɛhã asafoŋ kpeei, maya kpeei lɛ fɛɛ, mafɔ shiɛmɔ yaa, ni mafee aŋkro nikasemɔ daa?’ (Yos. 1:8; Mat. 28:19, 20; Heb. 10:25) Obaanyɛ okwɛ akɛ, be ni oyaa skul lɛ, mɛni wa bo ni onyɛ ofee nibii nɛɛ. Kɛ́ ona akɛ no mli lɛ eshwɛ bo fioo lɛ, kwɛmɔ akɛ mɛni obaanyɛ ofee yɛ he amrɔ nɛɛ. Bɔɔ mɔdɛŋ akɛ kɛ́ obɔi skul lɛ yaa lɛ, obaaya nɔ ofee nibii ni ofeɔ yɛ Yehowa sɔɔmɔ lɛ mli lɛ. Eyɛ mli akɛ ehi akɛ obaabɔ mɔdɛŋ yɛ skul moŋ, shi kaahã ehe obe fɛɛ aahu akɛ onáaa be kɛsɔmɔ Yehowa jogbaŋŋ.a—Mat. 6:24.
6. Mɛɛ saji komɛi obaanyɛ obi ohe koni no aye abua bo ni ona kɛji Yehowa sɔɔmɔ lɛ kã he eji nɔ ni he hiaa bo fe fɛɛ yɛ oshihilɛ mli? (Kwɛmɔ mfoniri lɛ hu.)
6 Kɛ́ obɔi skul lɛ yaa lɛ, nyɔɔŋ fɛɛ nyɔɔŋ loo nɔ lɛ, obaanyɛ obibii ohe saji komɛi koni no aye abua bo ni ona kɛji Yehowa sɔɔmɔ lɛ kã he eji nɔ ni he hiaa bo fe fɛɛ yɛ oshihilɛ mli. Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, obaanyɛ obi ohe akɛ: ‘Ani mifolɔɔ asafoŋ kpeei amli loo bei pii lɛ mikpeɔ sɛɛ? Kɛ́ miyɛ asafoŋ kpeei ashishi lɛ, ani bei pii lɛ mijwɛŋɔ skul nifeemɔi ahe? Ani mikɔnɛtiɔ asafoŋ kpeei lɛ moŋ fe ni mayafata nyɛmimɛi lɛ ahe yɛ Maŋtsɛyeli Asa lɛ nɔ? Ani bei komɛi lɛ mihiɛ kpaa nɔ akɛ masɔle, ni mikaneee Biblia lɛ daa gbi? Ani miyaa shiɛmɔ akɛni esa akɛ maya kɛkɛ lɛ hewɔ, ni kɛ́ mitee hu lɛ, mihe miitswa shi ni makpa?’ Kɛ́ ohã sanebimɔi nɛɛ ateŋ ekome po hetoo akɛ ‘hɛɛ’ lɛ, belɛ kwɛmɔ ni otsu he nii. Kaahã skul ni oyaa lɛ hewɔ lɛ, onyɛɛɛ okɛ Yehowa sɔɔmɔ lɛ aye klɛŋklɛŋ gbɛhe yɛ oshihilɛ mli.
Kaahã skul ni oyaa lɛ hewɔ lɛ, onyɛɛɛ okɛ Yehowa sɔɔmɔ lɛ aye klɛŋklɛŋ gbɛhe (Kwɛmɔ kuku 6)
KAAHÃ MƆ KO TSAKE OJWƐŊMƆ YƐ NIBII NI OKASE YƐ BIBLIA LƐ MLI LƐ AHE
7. Be ni otsaa skul lɛ nɔ lɛ, mɛɛ gbɛ nɔ ebaanyɛ esa bɔ ni osusuɔ nii ahe ohãa lɛ he?
7 Nɔ ni esa akɛ okwɛ jogbaŋŋ yɛ he. Be ni otsaa skul lɛ nɔ lɛ, ekolɛ nɔ ni obaahala akɛ obaakase lɛ baahã atsɔɔ bo nibii ni kɛ Biblia lɛ kpãaa gbee. Biblia lɛ tsɛɔ nibii nɛɛ akɛ, “jeŋ nilee kɛ lakamɔ tsɔɔmɔi ni sɛɛnamɔ bɛ he.” (Kol. 2:8) Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, abaanyɛ atsɔɔ bo akɛ Nyɔŋmɔ bɛ, ni akɛ, jeee mɔ ko ni bɔ adesai. Agbɛnɛ hu, ekolɛ nibii komɛi ni obaakase lɛ baahã okɛ ohiɛ afɔ̃ bo diɛŋtsɛ onɔ fe nine, ni ehãŋ okɛ ohiɛ afɔ̃ Yehowa nɔ tsɔ. Nyɛmi nuu ko wie akɛ: “Jeee nii lɛ pɛ atsɔɔ wɔ; atsɔɔ wɔ bɔ ni esa akɛ wɔsusu nii ahe wɔhã hu, ni bei pii lɛ, enɛ kɛ bɔ ni Yehowa sumɔɔ ni wɔsusu nii ahe wɔhã lɛ kpãaa gbee. Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, atsɔɔ wɔ akɛ, kɛ́ wɔbaaye omanye yɛ shihilɛ mli lɛ, edamɔ wɔ diɛŋtsɛ wɔnɔ. Enɛ hã minu he akɛ, jeee ja Yehowa eye ebua mi dani manyɛ maná miishɛɛ, ni enɛ hã ebawa waa kɛhã mi akɛ mikɛ mihiɛ baafɔ̃ enɔ.”
8. Mɛni hewɔ ehe miihia ni ‘wɔjwɛŋ sane nɔ jogbaŋŋ’ lɛ? (Abɛi 5:1, 2)
8 Kanemɔ Abɛi 5:1, 2. Biblia lɛ miiwo wɔ hewalɛ ni ‘wɔjwɛŋ sane nɔ jogbaŋŋ,’ ejaakɛ daa nɛɛ, Satan kɛ eje lɛ miibɔ mɔdɛŋ ni amɛfite wɔjwɛŋmɔ. (1 Pet. 5:8) Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, susumɔ ni mɛi hiɛ yɛ nɔ ni ja kɛ nɔ ni ejaaa he, bɔ ni fee ni wala je shishi, kɛ agbɛnɛ hu, kɛji Nyɔŋmɔ yɛ lɛɛlɛŋ lɛ baanyɛ ahã fiofio lɛ, ojwɛŋmɔ afee bo enyɔnyɔɔnyɔ yɛ nibii ni okase yɛ Biblia lɛ mli lɛ ahe. Ekolɛ tsɔɔlɔi lɛ kɛ mɛi krokomɛi baahã onu he akɛ, jwɛŋmɔ yɛ nɔ ni amɛ amɛkɛɔ yɛ saji nɛɛ ahe lɛ mli fe susumɔi krokomɛi fɛɛ ni mɛi hiɛ lɛ. Shi yɛ anɔkwale mli lɛ, amɛsusumɔi lɛ “ji kwashiai asane yɛ Nyɔŋmɔ hiɛ.”—1 Kor. 3:18-20.
9. Mɛni kɛ́ ofee lɛ, susumɔi ni mɛi hiɛ yɛ saji ahe lɛ hãŋ ojwɛŋmɔ afee bo enyɔnyɔɔnyɔ yɛ nibii ni ole akɛ amɛji anɔkwale lɛ ahe?
9 Nɔ ni obaanyɛ ofee dani oje skul lɛ shishi. Kwɛmɔ akɛ ani oheɔ oyeɔ lɛɛlɛŋ akɛ nɔ ni Biblia lɛ tsɔɔ lɛ ji anɔkwale dani oje skul lɛ shishi. Obaanyɛ obi ohe saji tamɔ: ‘Mɛni hewɔ miheɔ miyeɔ akɛ Nyɔŋmɔ yɛ? Mɛni hewɔ miheɔ miyeɔ akɛ Biblia lɛ ji Nyɔŋmɔ Wiemɔ lɛ? Mɛni hewɔ miheɔ miyeɔ akɛ, nɔ ni Biblia lɛ tsɔɔ yɛ nɔ ni ja kɛ nɔ ni ejaaa he lɛ hi kwraa fe nɔ ni je lɛ kɛɔ lɛ?’ Agbɛnɛ hu lɛ, obaanyɛ okwɛ akɛ, be ni oyaa skul lɛ, te ofee onii ohã tɛŋŋ. Obaanyɛ obi ohe akɛ, ‘Be ni mɛi krokomɛi kɛɛ amɛ lɛ, amɛheɔ amɛyeɔ akɛ nibii ba kɛtsɔ sutsakemɔ nɔ lɛ, ani ehã mijwɛŋmɔ fee mi enyɔnyɔɔnyɔ kɛji Nyɔŋmɔ yɛ, ni akɛ lɛ ebɔ nibii fɛɛ? Ani minu he akɛ mifee nibii ni skulbii krokomɛi lɛ feɔ ni Yehowa sumɔɔɔ lɛ eko?’ Kɛ́ ohã sanebimɔi nɛɛ ateŋ ekome hetoo akɛ ‘hɛɛ’ lɛ, kwɛmɔ akɛ mɛni obaanyɛ ofee bianɛ ni baaye abua bo ni ohe oye akɛ nɔ ni Biblia lɛ tsɔɔ lɛ ji anɔkwale, ni akɛ kɛ́ okɛtsu nii lɛ, bo diɛŋtsɛ obaaná he sɛɛ. Tswaa ofai shi akɛ, ohãŋ nɔ ni mɛi kɛɔ lɛ ahã ojwɛŋmɔ afee bo enyɔnyɔɔnyɔ yɛ nibii ni ole akɛ amɛji anɔkwale lɛ ahe.—2 Tim. 2:16-18.b
10. Mɛni kɛ́ ofee lɛ ehãŋ ojwɛŋmɔ afee bo enyɔnyɔɔnyɔ yɛ nibii ni ole akɛ amɛji anɔkwale lɛ ahe?
10 Kɛ́ obɔi skul lɛ yaa lɛ, obaanyɛ obi ohe saji ni nyiɛ sɛɛ nɛɛ yɛ be kɛ beiaŋ: ‘Ani bianɛ lɛ kɛ́ mɛi miifee nɔ ko ni Yehowa sumɔɔɔ po lɛ, minaa lɛ akɛ ejeee nɔ ko tsɔ? Kɛ́ mitee skul ni atsɔɔ nɔ ko lɛ, ani manyɛ mana kɛ́ eji gbɔmɛi anilee ni ejeee anɔkwale? Ani miheɔ miyeɔ kɛ mitsui fɛɛ akɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ pɛ baanyɛ atsu adesai anaagbai lɛ ahe nii?’ Kɛ́ otee nɔ okane Biblia lɛ daa, ojwɛŋ nɔ, ni okɛ nɔ ni okaseɔ lɛ tsu nii lɛ, no hãŋ bɔ ni oklasbii lɛ kɛ otsɔɔlɔi lɛ susuɔ nii ahe amɛhãa lɛ aná onɔ hewalɛ. Kɛ́ ofee enɛ lɛ, nɔ ko nɔ ko bɛ ni baahã ojwɛŋmɔ afee bo enyɔnyɔɔnyɔ yɛ nibii ni ole akɛ amɛji anɔkwale lɛ ahe.—1 Tim. 4:15.
OKƐ OBE ATSU NII JOGBAŊŊ
11. Kɛ́ obɔi skul lɛ yaa lɛ, te ebaanyɛ esa obe he ehã tɛŋŋ?
11 Nɔ ni esa akɛ okwɛ jogbaŋŋ yɛ he. Kɛ́ obɔi skul lɛ yaa lɛ, onáŋ dekã tamɔ tsutsu lɛ dɔŋŋ, titri lɛ, kɛ́ esa akɛ osaa ohe kɛhã kaa ko ni nyɛbaaŋma loo ahã bo skul nifeemɔ ko ni be ni esa akɛ okɛgbe naa lɛ miihe ashɛ. Kɛ́ otooo obe lɛ he gbɛjianɔ jogbaŋŋ lɛ, ebaanyɛ ehã etɔ bo bliboo. Enɛ hewɔ lɛ, ehe miihia waa ni oná dekã hu ohã ohe.
12. Mɛɛ nibii esa akɛ oto obe he gbɛjianɔ jogbaŋŋ koni onyɛ ofee? (Efesobii 5:15, 16)
12 Kanemɔ Efesobii 5:15, 16. Akɛni oyɛ nibii pii feemɔ hewɔ lɛ, ebaanyɛ ewa kɛhã bo akɛ ‘okɛ obe baatsu nii jogbaŋŋ.’ Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, ehe miihia waa ni oná be kɛfee nibii ni ofeɔ kɛsɔmɔɔ Yehowa lɛ. (Mat. 6:33) Agbɛnɛ hu, ehe miihia ni oná be ohã oweku lɛ kɛ onyɛmimɛi Kristofoi lɛ, ni oná be kɛkase nibii ni atsɔɔ bo yɛ skul lɛ hu. (Lala 133:1; Abɛi 18:1) Eeenyɛ efee hu akɛ, oyɛ sɔ̃i komɛi yɛ weku lɛ mli ni esa akɛ otsu he nii, ni ekolɛ oyɛ nitsumɔ ko hu ni otsuɔ. Kɛfata he lɛ, esa akɛ okwɛ ogbɔmɔtso lɛ nɔ jogbaŋŋ, ni enɛ baabi ni oná be kɛgbɔle okpɔiaŋ ni okɛ eko hu ajɔɔ ohe. (Jaj. 4:6; 1 Tim. 4:8) Ja oto obe lɛ he gbɛjianɔ jogbaŋŋ dani obaanyɛ ofee nibii nɛɛ fɛɛ.
13. Mɛni obaanyɛ ofee koni onyɛ okɛ obe atsu nii jogbaŋŋ?
13 Nɔ ni obaanyɛ ofee dani oje skul lɛ shishi. Biblia lɛ wie akɛ kɛ́ wɔto gbɛjianɔ jogbaŋŋ lɛ, wɔbaaye omanye. (Abɛi 21:5) Enɛ hewɔ lɛ, too nibii ahe gbɛjianɔ jogbaŋŋ dani oje skul lɛ shishi. Kwɛmɔ akɛ be ni no mli lɛ oyaa skul lɛ, mɛni ofee ni ye ebua bo ni onyɛ oto obe he gbɛjianɔ jogbaŋŋ. Kɛ́ ona akɛ eshwɛ bo fioo lɛ, kwɛmɔ akɛ mɛni obaanyɛ ofee bianɛ koni ekaba lɛ nakai dɔŋŋ. Tswaa ofai shi akɛ, obaato obe he gbɛjianɔ jogbaŋŋ koni ekaba lɛ akɛ, daa nɛɛ lɛ, obɛ dekã.c
14. Mɛɛ saji obaanyɛ obi ohe yɛ be kɛ beiaŋ?
14 Kɛ́ obɔi skul lɛ yaa lɛ, obaanyɛ obi ohe saji ni nyiɛ sɛɛ nɛɛ yɛ be kɛ beiaŋ: ‘Ani mináa be kɛjɔɔ mihe? Ani mináa be kɛgbɔleɔ mikpɔiaŋ? Ani mikɛ nyɛmimɛi lɛ bɔɔ bɔ ni sa? Ani migbeɔ skul nifeemɔi ni ahãa mi kɛbaa shĩa lɛ naa yɛ be naa? Kɛ́ minyɛɛɛ magbe naa lɛ, ani ekolɛ nibii ni miyɔɔ feemɔ lɛ fa tsɔ, aloo mi ni mitsiɔ be miwoɔ be mli? Ani miwekumɛi kɛ minanemɛi miina akɛ esa akɛ mafee tsakemɔi komɛi?’ Kɛ́ ona akɛ esa akɛ ofee tsakemɔi komɛi yɛ bɔ ni oto obe he gbɛjianɔ ohã lɛ mli, loo ona akɛ esa akɛ oye gbɛjianɔ ni oto lɛ nɔ jogbaŋŋ lɛ, bɔɔ mɔdɛŋ ni otsu he nii oya nɔŋŋ. Ekolɛ ehe baahia ni obi mɔ ko ni toɔ ebe he gbɛjianɔ jogbaŋŋ lɛ koni eye ebua bo.—Abɛi 11:14.
YAA NƆ OKƐ ‘HIƐSHIKALƆI ANYIƐ’
15. Be ni oyaa skul lɛ, mɛni esa akɛ okwɛ jogbaŋŋ yɛ he?
15 Nɔ ni esa akɛ okwɛ jogbaŋŋ yɛ he. Be ni oyaa skul lɛ, ekolɛ oskulbii lɛ baasumɔ ni ofata amɛhe ni nyɛfee nibii komɛi ni kɔɔɔ nɔ ni nyɛkaseɔ lɛ he. Ekolɛ obaanu he akɛ ofata amɛhe. Wɔnuɔ bo shishi, ejaakɛ eeenyɛ efee akɛ otipɛŋfoi ji amɛ, ni nibii ni amɛsumɔɔ lɛ nomɛi nɔŋŋ ekolɛ bo hu osumɔɔ, ni okɛ amɛ yeɔ be saŋŋ hu yɛ klas. Ekolɛ kɛ́ okɛ amɛ to nyɛmimɛi ni yɔɔ osafo lɛ mli lɛ ahe lɛ, obaanu he po akɛ oskulbii lɛ nyaa nibii ni bo hu onyaa he lɛ ahe kwraa fe nyɛmimɛi lɛ. Shi esa akɛ okwɛ jogbaŋŋ. Mɛni hewɔ? Eyɛ mli akɛ oskulbii lɛ sumɔɔ nibii komɛi ni bo hu osumɔɔ lɛ moŋ, shi esoro bo, ejaakɛ oosumɔ ni osa Yehowa hiɛ, shi jeee nakai eji yɛ amɛgbɛfaŋ. Agbɛnɛ hu, kɛ́ okɛ amɛ bɔ waa lɛ, fiofio lɛ obaabɔi niiahesusumɔ tamɔ amɛ. (1 Kor. 15:33) Nakai eba lɛ yɛ nyɛmi nuu ko ni atsɛɔ lɛ Michael lɛ gbɛfaŋ. Ekɛ afii ejwɛ yakase nitsumɔ koni ebatsɔ ilɛtrishɛŋ. Ewie akɛ, “Daa otsi lɛ, miyeɔ nɔ ni fa fe ŋmɛlɛtswai 40 yɛ mɛi ni mikɛkaseɔ nitsumɔ lɛ amasɛi. Amɛwieɔ wiemɔ sha, amɛboɔ lalai ni esaaa toi, ni amɛbuuu yei. Fiofio lɛ, mibanu he akɛ naagba tsɔ ko bɛ bɔ ni amɛbaa amɛjeŋ amɛhãa lɛ he.”
16. Mɛni kɛ́ wɔfee lɛ ebaatsɔɔ akɛ ‘wɔkɛ hiɛshikalɔi miinyiɛ’? (Abɛi 13:20)
16 Kanemɔ Abɛi 13:20. Biblia lɛ bɔɔ wɔ kɔkɔ akɛ, kɛ́ wɔkɛ nanemɛi gbohii bɔ lɛ, wɔkɛ naagbai babaoo baakpe. Shi ewie hu akɛ, “Mɔ ni kɛ hiɛshikalɔi nyiɛɔ lɛ, ebaatsɔ hiɛshikalɔ.” Mɛɛ anɔkwa sane Biblia lɛ taoɔ ni wɔyɔse lɛ? No ji akɛ, mɛi ni wɔkɛshãraa lɛ baanyɛ aná wɔnɔ hewalɛ yɛ gbɛ kpakpa loo gbɛ gbonyo nɔ. No hewɔ lɛ, okɛ mɛi ni sumɔɔ Yehowa tamɔ bo, ni amɛmiisumɔ ni oná miishɛɛ lɛɛlɛŋ lɛ abɔ waa.—Lala 101:6, 7; 119:63.
17. Mɛni baaye abua bo koni okɛ mɛi ni sumɔɔɔ Yehowa lɛ akabɔ?
17 Nɔ ni obaanyɛ ofee dani oje skul lɛ shishi. Kpɛɛ yiŋ yɛ bei abɔ ni obaaye yɛ oskulbii lɛ amasɛi kɛ bɔ ni okɛ amɛ baabɔ ohã lɛ he. Naa yiŋ ni nyɛmi nuu ko ni atsɛɔ lɛ Trenton lɛ kpɛ. Ewie akɛ: “Mitseɔ mihiɛ mihãa miklasbii lɛ, shi kɛ́ akpa skul lɛ, mikɛ amɛ ebɔɔɔ. Miklasbii ji amɛ, jeee minanemɛi kpaakpai.” Mɛni baaye abua bo ni okpɛ yiŋ kpakpa yɛ bɔ ni okɛ oklasbii lɛ baabɔ ohã lɛ he? Kwɛmɔ akɛ be ni no mli lɛ oyaa skul lɛ, mɛɛ yiŋ okpɛ yɛ bɔ ni okɛ oklasbii lɛ shãraa ohãa lɛ he. Kɛ́ ona akɛ eshwɛ bo fioo lɛ, kwɛmɔ akɛ mɛni obaanyɛ ofee bianɛ koni ekaba lɛ nakai dɔŋŋ. Tswaa ofai shi akɛ, obaaya nɔ okɛ ‘hiɛshikalɔi anyiɛ,’ ni okɛ mɛi ni sumɔɔɔ Yehowa lɛ ebɔŋ.d
18. Mɛɛ saji obaanyɛ obi ohe yɛ be kɛ beiaŋ? (Kwɛmɔ mfoniri lɛ hu.)
18 Kɛ́ obɔi skul lɛ yaa lɛ, obaanyɛ obi ohe saji ni nyiɛ sɛɛ nɛɛ yɛ be kɛ beiaŋ: ‘Ani mikɛ miklasbii lɛ miibɔ waa fe tsutsu lɛ? Ani fiofio lɛ miisusu nii ahe, miiwie, loo miifee minii tamɔ amɛ? Te Yehowa naa bɔ ni mikɛ miklasbii lɛ bɔɔ lɛ ehãa tɛŋŋ?’ (Lala 1:1) Kɛ́ ona akɛ esa akɛ ofee tsakemɔi komɛi lɛ, bɔɔ mɔdɛŋ ni otsu he nii oya nɔŋŋ. Tswaa ofai shi akɛ, okɛ mɛi ni sumɔɔ Yehowa tamɔ bo lɛ pɛ baabɔ naanyo kpaakpa. Shi kaashashao shi akɛ obaaye oklasbii lɛ odase. Yɛ anɔkwale mli lɛ, eji hegbɛ kpele ni oná akɛ obaatsɔɔ amɛ Yehowa he nii, ni okɛ amɛ agba Biblia lɛ mli sane, ejaakɛ amɛle bo, ni oyeɔ be babaoo yɛ amɛmasɛi yɛ skul.
Kaashashao shi akɛ obaashiɛ ohã oklasbii lɛ (Kwɛmɔ kuku 18)e
SAAMƆ OHE OTO
19. Be ni otsaa oskul lɛ nɔ lɛ, mɛni obaanyɛ ofee koni ohemɔkɛyeli lɛ mli aya nɔ awa? Okɛ nɔkwɛmɔnɔ ko atsɔɔ mli.
19 Wolɛɛnyo ni hiɛ kã shi lɛ saa ehe jogbaŋŋ dani eyaa wuo. Esaa ehe kɛ nibii fɛɛ ni he baahia kɛhã wuoyaa, tsɛbelɛ eleee naagbai fɛɛ ni ebaanyɛ ekɛkpe yɛ nu lɛ hiɛ. Bo hu obaanyɛ ofee nakai nɔŋŋ yɛ oskul lɛ ni ooba obatsa nɔ lɛ he. Hã hemɔkɛyeli ni oyɔɔ yɛ Yehowa mli lɛ mli awa, wo “tawuu hewulamɔ nii ni jɛ Nyɔŋmɔ ŋɔɔ lɛ fɛɛ,” ni ohiɛ akakpa nɔ hewɔ ni oyaatsa oskul lɛ nɔ lɛ nɔ. Yiŋtoo hewɔ ni oyaa skul lɛ ji koni onyɛ osɔmɔ Yehowa jogbaŋŋ shi jeee ni oná shika babaoo loo otsɔ mɔ wulu yɛ jeŋ fɔŋ nɛɛ mli.—Efe. 6:11-13; 1 Kor. 9:26, 27; 10:31.
20. Mɛɛ gbɛ nɔ obaanyɛ ‘oya nɔ opɛi omli okwɛ akɛ oyɛ hemɔkɛyeli lɛ mli lo’?
20 Biblia lɛ woɔ wɔ hewalɛ akɛ: “Nyɛyaa nɔ nyɛpɛia nyɛmli nyɛkwɛa akɛ nyɛyɛ hemɔkɛyeli lɛ mli lo; nyɛyaa nɔ nyɛkaa bɔ ni nyɛji diɛŋtsɛ lɛ nyɛkwɛa.” (2 Kor. 13:5) Be ni otsaa oskul lɛ nɔ lɛ, obaanyɛ okɛ ŋaawoo ni yɔɔ ŋmalɛ nɛɛ mli lɛ atsu nii. Mɛɛ gbɛ nɔ obaanyɛ ofee nakai? Yɛ be kɛ beiaŋ lɛ, okɛ sanebimɔi ni nyiɛ sɛɛ nɛɛ apɛi omli kɛkwɛ kɛji nibii miiya nɔ jogbaŋŋ lo. Bi ohe akɛ: ‘Ani miifee nibii ni mifeɔ kɛjáa Yehowa lɛ jogbaŋŋ? Ani miheɔ miyeɔ waa akɛ saji ni yɔɔ Biblia lɛ mli lɛ ji anɔkwale? Ani mikɛ mibe miitsu nii jogbaŋŋ? Ani mihalaa minanemɛi yɛ minyɛmimɛi Kristofoi lɛ ateŋ, ni mikɛ mɛi ni sɔmɔɔɔ Yehowa lɛ ebɔɔɔ naanyo?’ Sanebimɔi nɛɛ ji saji ni esa akɛ Odasefonyo fɛɛ Odasefonyo abibii ehe yɛ be kɛ beiaŋ, kɛji eeya skul jio, eetsu nii jio, loo eyɛ shihilɛ kroko ko mli jio. Tswaa ofai shi akɛ obaaya nɔ ofee nibii ni baahã ohemɔkɛyeli lɛ mli awa, ekɔɔɔ he eko shihilɛ ni okɛbaakpe. Kɛ́ ofee nakai lɛ, Yehowa baaye ebua bo koni otsui anyɔ omli yɛ shihilɛ mli.—Abɛi 3:5, 6.
LALA 87 Nyɛbaa! Nyɛbaaná Hewalɛ Hee
a Kɛ́ ootao ŋaawoi ni baaye abua bo ni oya nɔ ofee nibii ni ofeɔ kɛjáa Yehowa lɛ, kanemɔ sane ni ji “Kɛ́ Abaptisi Mi Lɛ, No Sɛɛ Lɛ Mɛni Esa Akɛ Mafee?—Fã 1: Yaa Nɔ Ofee Nibii Ni Ofeɔ Kɛjáa Yehowa Lɛ.” Sane nɛɛ fata jw.org lɛ nɔ saji ni yitso ji “Saji Ni Oblahii Kɛ Oblayei Biɔ” lɛ ahe.
b Kɛ́ ootao ŋaawoi ni baaye abua bo ni ojwɛŋ sane nɔ jogbaŋŋ lɛ, kwɛmɔ sane ni ji “Kaahã ‘Je Nɛɛ Mli Hiɛshikamɔ’ Lɛ Laka Bo,” ni yɔɔ May 2019 Buu-Mɔɔ lɛ mli lɛ.
c Kɛ́ ootao ŋaawoi ni baaye abua bo ni oto obe he gbɛjianɔ jogbaŋŋ lɛ, kwɛmɔ jw.org lɛ nɔ sane ni yitso ji, “Saji Ni Oblahii Kɛ Oblayei Biɔ . . . Te Mafee Tɛŋŋ Mikɛ Mibe Atsu Nii Jogbaŋŋ?”
d Obaanyɛ okane sane ni ji, “Halamɔ Onanemɛi Yɛ Hiɛshikamɔ Mli,” ni ji Oyi Aná Wala Kɛya Naanɔ! wolo lɛ mli nikasemɔ 48 lɛ, koni ona bɔ ni obaafee ohala nanemɛi kpakpai.
e NƆ NI WƆNAA YƐ MFONIRI LƐ MLI: Nyɛmi yoo ko miiya yitsɔifeemɔ skul, ni eejɛ bulɛ mli eeshiɛ eehã eklasnyo ko.