Tai Yeɔ Wɔ Fɛɛ Awui
“Kɛjɛ be ni awu Jeŋ Ta Ni Ji Enyɔ lɛ agbe naa nɛɛ, tai ni aawu bianɛ lɛ fa fe fɛɛ, ni kɛ́ abua mɛi fɛɛ ni yɔɔ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ ateŋ mɛi ejwɛ naa lɛ, amɛteŋ mɔ kome yɛ he ko ni aawu ta yɛ.”
United Nations Deputy Secretary-General Amina J. Mohammed, January 26, 2023.
Tai baanyɛ ate shi trukaa yɛ hei ni akpaaa gbɛ. Tai baanyɛ aye mɛi ni bɛ he ni ta lɛ yaa nɔ yɛ lɛ po awui. Ni kɛ́ awu ta lɛ agbe naa po lɛ, loloolo lɛ mɛi yaa nɔ amɛpiŋɔ afii pii yɛ ta lɛ hewɔ. Naa saji komɛi ni tsɔɔ nakai:
Ta hãa hɔmɔ baa. Majimaji ateŋ gbɛjianɔtoo ko (World Food Programme) tsɔɔ mli akɛ, “ta ji nɔ titri ni hãa hɔmɔ baa. Mɛi ni náaa niyenii ni fa bɔ ni sa lɛ ateŋ mɛi babaoo yɛ hei ni aawu ta yɛ.”
Ta hãa mɛi jeɔ kpa ni amɛnáa jwɛŋmɔŋ naagba hu. Kɛ́ mɛi miinu he akɛ abaawu ta yɛ he ni amɛyɔɔ lɛ, no hãa amɛhaoɔ waa. Abaanyɛ apila mɛi ni yɔɔ hei ni aawu ta yɛ lɛ, ni amɛbaanyɛ amɛná jwɛŋmɔŋ naagba hu. Shi dɔlɛ sane ji, bei pii lɛ amɛnáaa helatsamɔ kpakpa.
Ta hãa mɛi joɔ foi kɛshiɔ amɛshĩai. Majimaji ateŋ gbɛjianɔtoo ko (United Nations High Commissioner for Refugees) tsɔɔ mli akɛ be ni shɛɔ September 2023 lɛ, mɛi ni fa fe miliɔn 114 ejo foi kɛshi amɛshĩai. Ta ji yiŋtoo titri hewɔ ni mɛi nɛɛ jo foi kɛshi amɛshĩai lɛ.
Ta hãa mɛi ahe fiɔ amɛ waa. Kɛ́ aawu ta lɛ, bei pii lɛ, nibii ajara waa waa, ni no hãa mɛi ahe fiɔ amɛ. Bei pii lɛ, nɔyeli lɛ kɛ shika woɔ ta lɛ mli moŋ fe ni ekɛbaawo helatsamɔ kɛ skulyaa mli. Ni kɛ́ awu ta lɛ agbe naa lɛ, ebaabi ni aná shika pii dani abaanyɛ asaa nibii ni ta lɛ efite lɛ.
Ta fiteɔ shikpɔŋ lɛ. Kɛ́ aje gbɛ afite mɛi komɛi ashikpɔŋ lɛ, no hãa mɛi ni yɔɔ nakai shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ náa nɔ waa. Kɛ́ afite fai, kɔɔyɔɔ lɛ mli, kɛ shikpɔŋ ni aduɔ nii yɛ nɔ lɛ, ebaanyɛ ehã mɛi aye helai srɔtoi pii, ni kɛ́ awu ta lɛ agbe naa po lɛ, okplɛmii ni akɛto yɛ shikpɔŋ lɛ shishi lɛ baanyɛ afɛlɛ ni epila mɛi.
Ŋwanejee ko bɛ he akɛ, ta fiteɔ nii waa, ni eyeɔ awui hu.