Yerusalem Kɛ Sɔlemɔ Shi̇̃a Ni Yesu Na Lɛ
YESU fɔmɔ sɛɛ etsɛɛɛ lɛ, Yosef kɛ Maria kɛ lɛ tee Yerusalem—maŋtiase ni eŋwɛi Tsɛ lɛ ehã egbɛ́i lɛ ehi jɛmɛ lɛ. (Luk 2:22-39) Be ni eye afii 12 lɛ, etee jɛmɛ ekoŋŋ kɛhã Hehoo lɛ yeli. Tsɔɔlɔi ni yɔɔ sɔlemɔ shĩa lɛ anaa kpɛ amɛhe yɛ eniiashishinumɔ lɛ hewɔ. (Luk 2:41-51) Akɛ nɔ ni fe “afii 46” ma nakai sɔlemɔ shĩa lɛ, ni efata tsũi ni Herode Kpeteŋkpele lɛ mamɔ lɛ ahe.—Yoh 2:20.
Be ni Yesu tsuɔ esɔɔmɔ nitsumɔ lɛ, etee gbii juji ni aye yɛ Yerusalem lɛ ashishi, ni bei pii lɛ, etsɔɔ nii yɛ jɛmɛ. Eshwie shikatsakelɔi kɛ jarayelɔi kɛje sɔlemɔ shĩa lɛ kpo lɛ nɔ shii enyɔ.—Mat 21:12; Yoh 2:13-16.
Yesu tsa nuu ko ni epiŋ afii 38 sɔŋŋ yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ kooyigbɛ, yɛ Betzata kpaakpo lɛ naa. Nyɔŋmɔ Bi lɛ kɛɛ shwilafo ko hu akɛ eyaju ehe yɛ Siloam kpaakpo ni yɔɔ maŋtiase lɛ wuoyigbɛ lɛ mli, ni ena nii.—Yoh 5:1-15; 9:1, 7, 11.
Bei pii lɛ, Yesu yasaraa enanemɛi Lazaro, Maria, kɛ Marta yɛ Betania ni yɔɔ Yerusalem bokãgbɛ “aaafee mailii enyɔ” lɛ. (Yoh 11:1, 18, shn.; 12:1-11; Luk 10:38-42; 19:29; kwɛmɔ “Yerusalem Dalɛ,” baafa 18.) Be ni eshwɛ gbii fioo ni ebaagbo lɛ, etsɔ Oliv Gɔŋ lɛ nɔ kɛtee Yerusalem. Feemɔ ehe mfoniri ni ewa edamɔ shi eekwɛ maŋtiase lɛ yɛ anaigbɛ, ní eefó eeshwie nɔ. (Luk 19:37-44) Ekolɛ nɔ ni ena lɛ tamɔ nɔ ni onaa yɛ baafa ni nyiɛ sɛɛ lɛ yiteŋgbɛ lɛ. Kɛkɛ ni ebote Yerusalem ní eta tejibi ko nɔ, ni eeenyɛ efee akɛ, etsɔ maŋtiase lɛ agbói ni yɔɔ bokãgbɛ lɛ ateŋ ekome mli. Mɛi pii nya ehe akɛ Maŋtsɛ ni baaye Israel nɔ wɔsɛɛ.—Mat 21:9-12.
Nibii ni tee nɔ dani Yesu gbo lɛ, tee nɔ yɛ hei ni yɔɔ Yerusalem loo jɛmɛ niiaŋ: Getsemane abɔɔ lɛ, he ni Yesu sɔle yɛ lɛ; Sanhedrin asa lɛ; Kaiafa shĩa lɛ; Amralo Pilato shĩa lɛ, kɛ Golgota.—Mar 14:32, 53–15:1, 16, 22; Yoh 18:1, 13, 24, 28.
Yɛ Yesu shitee lɛ sɛɛ lɛ, ejie ehe kpo etsɔɔ yɛ Yerusalem kɛ jɛmɛ niiaŋ. (Luk 24:1-49) Kɛkɛ ni ejɛ Oliv Gɔŋ lɛ nɔ ekwɔ kɛtee ŋwɛi.—Bɔf 1: 6-12.
[Nitɛŋmɔ ni akɛmiitsɔɔ nɔ ko mli ni yɔɔ baafa 31]
(Kɛ́ ootao ona bɔ ni saji nɛɛ ji diɛŋtsɛ lɛ, no lɛ kwɛmɔ wolo lɛ mli)
Yerusalem kɛ Sɔlemɔ Shĩa ni Yesu le Lɛ
Sɔlemɔ Shĩa Lɛ He Nibii
1. He Krɔŋkrɔŋ Fe Fɛɛ
2. He Krɔŋkrɔŋ
3. Shãa Afɔle Afɔleshaa Latɛ
4. Dade Taŋki (Ŋshɔ)
5. Osɔfoi Akpo Lɛ
6. Israel Kpo Lɛ
7. Yei Akpo Lɛ
8. Jeŋmaji Akpo Lɛ
9. Afabaŋ (Soreg)
10. Abladei Ablanaa
11. Salomo Ablanaa
SƆLEMƆ SHĨA
Agbó
Osɔfoi Akpo
Agbó
He Krɔŋkrɔŋ Fe Fɛɛ
Shãa Afɔle Latɛ
He Krɔŋkrɔŋ
Israel Kpo
Yei Akpo
Ŋshɔ ni Ashwie
Agbó
Solomon Ablanaa
Afabaŋ (Soreg)
Jeŋmaji Akpo
Agbó
Abladei Ablanaa
Agbó
Antonia Mɔɔ
Agba
Akuashɔŋ Asa?
TIROPION JƆƆ
Siloam Kpaakpo
Briji ni akɛgbalaa nu
Kaiafa Shĩa?
Amralo Lɛ Shĩa
Golgota?
Golgota?
Betzata Kpaakpo
Getsemane Abɔɔ?
OLIV GƆŊ
KIDRON JƆƆ
Gihon Nuhiŋmɛi
En-Rogel
HINOM JƆƆ (GEHENA)
[Mfonirii ni yɔɔ baafa 30]
Ŋmɛnɛŋmɛnɛ beiaŋ Yerusalem kɛ ebokãgbɛ: (A) he ni sɔlemɔ shĩa lɛ ma, (B) Getsemane abɔɔ, (D) Oliv Gɔŋ, (E) Yuda ŋa, (Ɛ) Ŋshɔ Ni Egbo
[Mfoniri ni yɔɔ baafa 31]
Bɔ ni anaa anaigbɛ ahãa yɛ Oliv Gɔŋ lɛ nɔ, yɛ Yesu gbii lɛ amli