کتاب شمارهٔ ۲۸ هوشَع

نگارنده:‏ هوشَع

محل نگارش:‏ در نواحی سامره

تاریخ اتمام نگارش:‏ بعد از ۷۴۵ ق.‏د.‏م.‏

شامل وقایع دوران:‏ قبل از ۸۰۴ تا بعد از ۷۴۵ ق.‏د.‏م.‏

۱،‏ ۲.‏ الف)‏ دوازده کتاب آخر از نوشته‌های مقدّس عبرانی را اغلب چه می‌نامند؟‏ ب)‏ در مورد هوشَع چه می‌دانیم و نبوّت او در باب کیست؟‏

دوازده کتاب آخر نوشته‌های مقدّس عبرانی به «انبیای کوچک» مشهورند.‏ با اینکه کلّ حجم متون این کتاب‌های «کوچک» به حجم حتّی یکی از کتاب‌هایی مانند اِشَعْیا و اِرْمیا نیست،‏ به هیچ وجه از اهمیّت کمتری برخوردار نیستند.‏ در ابتدا،‏ در کتب مقدّس عبری،‏ این کتاب‌ها در یک جلد مضمون شده بودند و آن را «دوازده کتاب» می‌خواندند.‏ گردآوری آنها بدین صورت احتمالاً به منظور حفظ و نگهداری آنها بوده است زیرا طومار کوچک ممکن است بآ‌سانی گم شود.‏ هر کدام از کتب این مجموعهٔ «دوازده کتاب» به اسم نگارندهٔ آن نامیده شده است و کتاب هوشَع یعنی اوّلین کتاب در این دسته‌بندی نیز بنا بر همین قاعده به اسم هوشَع نبی نامیده شده است که اختصاری از نام هُوشَعْیا بوده،‏ به مفهوم «نجات‌یافتهٔ یاه» یا «یاه نجات داده است» می‌باشد.‏

^۲ با اینکه این کتاب «هوشَع» نامیده شده است،‏ مطالب چندانی در مورد خود هوشَع،‏ نگارندهٔ آن به چشم نمی‌خورد به غیر از اینکه وی پسر بَئیری بوده است.‏ تقریباً همهٔ نبوّت‌های وی در باب اسرائیل گفته شده است و تنها اشاره‌ای گذرا به یهودا می‌کند؛‏ از اورشلیم نامی نمی‌برد امّا ۳۷ مرتبه به اِفرایم،‏ سِبط حاکم اسرائیل و ۶ مرتبه به سامره،‏ پایتخت اسرائیل اشاره می‌کند.‏

۳.‏ هوشَع چند سال نبوّت کرد و انبیای معاصر وی که بودند؟‏

^۳ اوّلین آیهٔ کتاب آشکار می‌سازد که هوشَع مدّت طویلی در مقام نبی یَهُوَه خدمت کرد که حدوداً از اواخر حکومت یَرُبعام دوّم،‏ پادشاه اسرائیل تا چندی پس از آغاز پادشاهی حِزْقِیّا در مملکت یهودا ادامه یافت.‏ به عبارت دیگر،‏ وی لااقل از سال ۸۰۴ ق.‏د.‏م.‏ تا بعد از سال ۷۴۵ ق.‏د.‏م.‏،‏ یعنی حداقل ۵۹ سال به نبوّت پرداخت.‏ از این رو،‏ دوران نبوّت وی چند سال از دوران زمامداری یَرُبعام دوّم و حِزْقِیّا را شامل می‌شد.‏ عاموس،‏ اِشَعْیا،‏ میکاه و عُوْدید نیز معاصران هوشَع بودند و در این دوران وفادارانه در خدمت یَهُوَه فعالیّت می‌کردند.‏ —‏ عاموس ۱:‏۱؛‏ اِشَعْیا ۱:‏۱؛‏ میکاه ۱:‏۱؛‏ ۲تواریخ ۲۸:‏۹‏.‏

۴.‏ کدام نبوّت‌ها و چه نقل‌قول‌هایی از کتاب هوشَع اصالت آن کتاب را تأیید می‌کند؟‏

^۴ اصالت این کتاب را می‌توان بر حسب تعداد دفعاتی که در نوشته‌های یونانی مسیحی از آن نقل‌قول شده است تأیید کرد.‏ عیسی خود وقتی که داوری اورشلیم را اعلان می‌کرد از هوشَع ۱۰:‏۸ نقل‌قول کرده،‏ گفت:‏ «به کوهها خواهند گفت که بر ما بیفتید و به تلّها که ما را پنهان کنید.‏» (‏ لوقا ۲۳:‏۳۰‏)‏ قسمتی از همین متن در مکاشفه ۶:‏۱۶ نیز آمده است.‏ متّیٰ،‏ متن هوشَع ۱۱:‏۱ را نقل‌قول کرده تا تحقّق نبوّت را نشان دهد که می‌گوید:‏ «از مصر پسر خود را خواندم.‏» (‏ متّیٰ ۲:‏۱۵‏)‏ و دیگر اینکه نبوّت هوشَع در مورد بازگشت تمامی قوم اسرائیل،‏ بدین صورت تحقّق یافت که قبل از اسارت و تبعید پادشاهی اَسباط ده‌گانه،‏ بسیاری از آنان به یهودا پیوستند و نیز بعدها،‏ بعد از تبعید در بابل،‏ اعقاب آنها در زمرهٔ بازگشتگان به یهودا بودند.‏ (‏ هوشَع ۱:‏۱۱؛‏ ۲تواریخ ۱۱:‏۱۳-‏۱۷؛‏ ۳۰:‏۶-‏۱۲،‏ ۱۸،‏ ۲۵؛‏ عَزْرا ۲:‏۷۰‏)‏ از زمان عَزْرا این کتاب در جای محق خود در مجموعهٔ قانونی کتب مقدّس عبری قرار گرفته است و «کلام خداوند به هوشَع» تلقّی می‌شود.‏ —‏ هوشَع ۱:‏۲‏.‏

۵.‏ یَهُوَه به دلیل چه خیانتی اسرائیل را تنبیه کرد؟‏

^۵ چرا یَهُوَه نبی خود هوشَع را به نزد اسرائیل فرستاد؟‏ به دلیل عدم وفاداری اسرائیل و آلودگی آن ملّت به پرستش بَعْل که تخطّی از عهد یَهُوَه بود.‏ مردم اسرائیل در سرزمین موعود به کشاورزی پرداختند ولی در عین حال نه تنها شیوهٔ زندگی کنعانیان را اختیار کردند بلکه دین آنها را نیز که پرستش بَعْل،‏ مظهر نیروی بارآوری در طبیعت بود برای خود برگزیدند.‏ در زمان هوشَع اسرائیل کاملاً از پرستش یَهُوَه برگشته،‏ به آیینی مملوّ از عیّاشی و لگام گسیختگی روی آورده بودند که شامل روابط جنسی با روسپیان معبد می‌شد.‏ اهالی اسرائیل رونق و کامیابی خود را به بَعْل نسبت می‌دادند.‏ اسرائیل به یَهُوَه خیانت کرد و از این رو مستحق محرومیّت از لطف او بود و باید تنبیه می‌شد.‏ یَهُوَه می‌خواست به مردم اسرائیل نشان دهد که دارایی و اموال آنها از بَعْل نبود و بدین منظور هوشَع را فرستاد تا اسرائیل بداند که اگر از توبه کردن امتناع ورزد چه عواقب شومی در انتظارش خواهد بود.‏ پس از مرگ یَرُبعام دوّم،‏ اسرائیل با سخت‌ترین دوران در تاریخ خود مواجه شد.‏ رعب و اضطراب بر کشور چیره شد و تعدادی از حاکمان به دست مخالفان به قتل رسیدند و این اوضاع تا زمانی که اسرائیل در سال ۷۴۰ ق.‏د.‏م.‏ به اسارت آشوریان در آمد،‏ ادامه یافت.‏ در طی این زمان دو جناح مخالف با یکدیگر در ستیز بودند؛‏ یکی خواهان بستن پیمان با مصر بود و دیگری طرفدار اتحاد با آشور.‏ متأسفانه توکّل هیچ کدام به یَهُوَه نبود.‏

۶.‏ سبک نگارش هوشَع چه چیزی را آشکار می‌سازد؟‏

^۶ سبک نگارش هوشَع بسیار گویاست.‏ او اغلب کلام خود را با لحنی ملاطفت‌آمیز و پراحساس ابراز نموده،‏ مکرّراً بر مهر و رحمت یَهُوَه تأکید می‌کند.‏ کوچک‌ترین نشانی از توبه که می‌بیند آن را به تفصیل نقل می‌کند.‏ در موارد دیگر قلمش لحن شدیدی دارد و بدون مقدّمه می‌نویسد.‏ شاید در وزن و آهنگ ضعیف باشد ولی در کلام نافذ و قدرتمند است.‏ او احساساتی بس عمیق ابراز می‌کند و افکارش بسرعت تغییر می‌یابد.‏

۷.‏ خیانت جُومَر و بازگرداندن وی نماد چیست؟‏

^۷ هوشَع در اوان نبوّت خود فرمان یافت «زنی زانیه» بگیرد.‏ (‏ ۱:‏۲‏)‏ مطمئناً یَهُوَه از این کار مقصودی داشت.‏ اسرائیل برای یَهُوَه مثل زنی بود که به وی خیانت کرده،‏ مرتکب زنا شده بود.‏ با وجود این،‏ یَهُوَه محبّت خود را به اسرائیل نشان داد و سعی کرد آنها را از آن وضع نجات دهد.‏ جُومَر،‏ زن هوشَع تصویری دقیق از این واقعه بود.‏ عقیده بر آن است که جُومَر بعد از تولّد اوّلین فرزندش،‏ به هوشَع خیانت کرده،‏ فرزندانی دیگر آورد که حاصل زنای او بود.‏ (‏ ۲:‏۵-‏۷‏)‏ این نکته را می‌توان از عبارت «جُومَر .‏ .‏ .‏ پسری برایش [یعنی برای هوشَع] زایید» استنباط کرد که در خصوص تولّد دو فرزند دیگرش دیده نمی‌شود.‏ (‏ ۱:‏۳،‏ ۶،‏ ۸‏)‏ در آیات ۱ تا ۳ در سوّمین باب هوشَع به نظر می‌آید که هوشَع جُومَر را برمی‌گرداند و او را مثل برده می‌خرد که این عمل وی نمادی است از یَهُوَه که قوم خود را پس از توبهٔ آنها از راه زناکارانه‌شان دوباره نزد خود می‌پذیرد.‏

۸.‏ در کتاب هوشَع کدام اسامی قابل معاوضه است؟‏

^۸ پادشاهی شمالی اَسباط ده‌گانهٔ اسرائیل که عمدتاً مورد خطاب نبوّت‌های هوشَع قرار می‌گرفت،‏ اِفرایم نیز خوانده می‌شد زیرا اِفرایم سِبط حاکم آن مملکت بود.‏ از این رو،‏ در کتاب هوشَع اسامی اسرائیل و اِفرایم قابل معاوضه بوده،‏ به جای یکدیگر استعمال می‌شوند.‏

چرا مفید است؟‏

۱۴.‏ تحقّق دقیق کدام نبوّت‌های هوشَع را باید مدّ نظر داشت؟‏

^۱۴ کتاب هوشَع ایمان ما را نسبت به نبوّت‌های الهامی یَهُوَه قوی‌تر می‌سازد.‏ هرآنچه هوشَع در مورد اسرائیل و یهودا نبوّت کرد به حقیقت پیوست.‏ معشوق‌های اسرائیل یا همان همسایگان بت‌پرستش وی را ترک کردند تا اینکه سرانجام گردباد نابودی از سوی آشور در سال ۷۴۰ ق.‏د.‏م.‏ آن مملکت را بلعید.‏ (‏ هوشَع ۸:‏۷-‏۱۰؛‏ ۲پادشاهان ۱۵:‏۲۰؛‏ ۱۷:‏۳-‏۶،‏ ۱۸‏)‏ با وجود این،‏ هوشَع نبوّت کرده بود که یَهُوَه به یهودا رحمت نشان داده،‏ او را نجات خواهد داد،‏ ولی نه با قدرت نظامی.‏ این نبوّت زمانی به وقوع پیوست که فرشتهٔ یَهُوَه ۱۸۵٬۰۰۰ نفر از آشوریانی را که اورشلیم را تهدید می‌کردند،‏ کشت.‏ (‏ هوشَع ۱:‏۷؛‏ ۲پادشاهان ۱۹:‏۳۴،‏۳۵‏)‏ با همهٔ اینها،‏ در هوشَع ۸:‏۱۴ می‌خوانیم که داوری دامنگیر یهودا نیز خواهد شد:‏ «من آتش به شهرهایش خواهم فرستاد که قصرهایش را بسوزاند.‏» با نابودی یهودا و اورشلیم به دست نَبُوکَدْنَصَّر در سال‌های ۶۰۹-‏۶۰۷ ق.‏د.‏م.‏،‏ این پیشگویی به طرز فجیعی تحقّق یافت.‏ (‏ اِرْمیا ۳۴:‏۶،‏ ۷؛‏ ۲تواریخ ۳۶:‏۱۹‏)‏ پیشگویی‌های متعدد هوشَع در مورد بازگردانی و برقراری مجدّد قوم وقتی به انجام رسید که آنها در سال ۵۳۷ ق.‏د.‏م.‏ از سرزمین تبعیدی خود ‹بیرون رفتند› و یَهُوَه یهودا و اسرائیل را دوباره گرد هم آورد.‏ —‏ هوشَع ۱:‏۱۰،‏۱۱؛‏ ۲:‏۱۴-‏۲۳؛‏ ۳:‏۵؛‏ ۱۱:‏۸-‏۱۱؛‏ ۱۳:‏۱۴؛‏ ۱۴:‏۱-‏۹؛‏ عَزْرا ۲:‏۱؛‏ ۳:‏۱-‏۳‏.‏

۱۵.‏ نگارندگان نوشته‌های مقدّس یونانی چه متونی را از کتاب هوشَع نقل‌قول کرده‌اند؟‏

^۱۵ ارجاعات نگارندگان نوشته‌های مقدّس یونانی به پیشگویی هوشَع،‏ برای ما امروزه بسیار مفید و قابل‌توجه‌اند.‏ برای مثال،‏ پولُس موقع بحث در مورد رستاخیز،‏ کلام هوشَع ۱۳:‏۱۴ را به نحوی پرقدرت به کار می‌برد و می‌گوید:‏ «ای موت نیش تو کجا است و ای گور ظفر تو کجا؟‏» (‏ ۱قُرِنتیان ۱۵:‏۵۵‏)‏ پولُس در تأکید فیض خدا به ظروف رحمت،‏ از هوشَع ۱:‏۱۰ و ۲:‏۲۳ نقل‌قول می‌کند و می‌نویسد:‏ «چنانکه در هوشَع هم می‌گوید:‏ ‹آنانی را که قوم من نبودند،‏ قوم خود خواهم خواند و او را که دوست نداشتم محبوبهٔ خود.‏ و جایی که به ایشان گفته شد که شما قوم من نیستید،‏ در آنجا پسران خدای حیّ خوانده خواهند شد.‏› » (‏ رومیان ۹:‏۲۵،‏ ۲۶‏)‏ پِطْرُس هم این قسمت از هوشَع را خلاصه کرده،‏ اینگونه شرح می‌دهد:‏ «سابقاً قومی نبودید و الآن قوم خدا هستید.‏ آن وقت از رحمت محروم،‏ امّا الحال رحمت کرده شده‌اید.‏» —‏ ۱پِطْرُس ۲:‏۱۰‏.‏

۱۶.‏ عیسی کدام سخنان هوشَع را تکرار کرد تا شرایط لازم پرستش حقیقی را نشان دهد؟‏

^۱۶ بدین ترتیب،‏ نبوّت هوشَع نه تنها در موقع بازگشت باقی‌ماندگان در روزگار زَرُبّابِل انجام یافت،‏ بلکه در عمل رحیمانهٔ یَهُوَه برای جمع‌آوری باقی‌ماندگان روحانی که ‹پسران خدای حیّ› می‌شوند نیز به حقیقت پیوست.‏ هوشَع،‏ تحت الهام،‏ پیش‌نمایشی را از شرایط لازم این عده دید.‏ برای یَهُوَه پرستشی ظاهری و پر از آیین و رسوم ملاک نبود،‏ بلکه به نقل از هوشَع ۶:‏۶ (‏ که عیسی در متّیٰ ۹:‏۱۳ و ۱۲:‏۷ تکرار کرد)‏ خدا چنین می‌طلبد:‏ «رحمت را پسند کردم و نه قربانی را،‏ و معرفت خدا را بیشتر از قربانی‌های سوختنی.‏»‏

۱۷.‏ الف)‏ برای کسانی که مرتکب زنای روحانی می‌شوند چه چیزی ضروری است؟‏ ب)‏ کتاب هوشَع شامل چه وعدهٔ شادی‌آوری در مورد ملکوت است؟‏

^۱۷ مثال زن زانیه که به طرز بسیار بارزی در زندگی هوشَع واقع و به تصویر آورده شد نشان می‌دهد که یَهُوَه از کسانی که از او برمی‌گردند و به طریق بت‌پرستانه و پرستش کاذب روی می‌آورند و بدین صورت مرتکب زنای روحانی می‌شوند،‏ منزجر است.‏ هر کسی که دچار گناه شود باید به سوی یَهُوَه بازگشته،‏ با توبه واقعی ‹گوساله‌های لب‌های خویش را ادا کند.‏› (‏ هوشَع ۱۴:‏۲؛‏ عبرانیان ۱۳:‏۱۵‏)‏ اینان همراه با باقی‌ماندگان پسران روحانی اسرائیل از تکمیل وعدهٔ ملکوت که در هوشَع ۳:‏۵ آمده است لذّت خواهند برد:‏ «و بعد از آن بنی‌اسرائیل بازگشت نموده،‏ یَهُوَه خدای خویش و پادشاه خود داود را خواهند طلبید.‏ و در ایّام بازپسین به سوی خداوند [یَهُوَه] و احسان او با ترس خواهند آمد.‏»‏