درس ۳۲
تأکیدِ بجا بر روی کلمات و تنظیم صدا
۱، ۲. تأکیدِ بجا بر روی کلمات یک گفتار چه میکند؟
۱ تأکیدِ بجا بر روی کلمات همراه با تنظیم صدا گفتار را پُرمعنی و از یکنواختی خارج میسازد. بدون این دو خصوصیت، افکار از شکل میافتند و علاقه کاهش مییابد. از آنجایی که بین این دو خصوصیت معمولاً آموختن تأکیدِ بجا بر روی کلمات آسانتر است، ابتدا توجه را به آن معطوف میکنیم.
۲ به خاطر داشته باش که تأکیدِ بجا بر روی کلمات چه چیزی را باید به انجام برساند. میبایست معنی دقیق کلمات را برساند و اهمیت نسبی آنها را به حضار نشان دهد. بعضی اوقات تأکید صرفاً لازم است شدید یا خفیف باشد امّا مواقعی پیش میآید که مستلزم تفاوتهای ظریفتر است.
۳-۷. شرح بده که شخص چگونه میتواند هنر تأکیدِ بجا بر روی کلمات را کسب کند.
۳ تأکید بر کلمات انتقال افکار. محل تأکید اساساً با این موضوع که کدام کلمات باید تأکید شوند مشخص میشود. این شامل تشخیص آن کلماتی است که افکار را میرسانند، و با تأکید و تقویت مناسب، نسبت به کلمات اطراف خود برجستهتر میشوند. اگر کلماتی به غیر از کلمات انتقال افکار تأکید شوند، مفهوم گنگ خواهد بود و از جلوه خواهد افتاد.
۴ معمولاً اکثر اشخاص در صحبت روزمرهٔ خود منظورشان را واضح بیان میکنند. اگر تو ویژگی بخصوصی از قبیل تأکید بر روی حروف اضافه نداری، این جنبه نباید مشکلی ایجاد کند. هرگونه ضعف چشمگیر در مورد محلِ قرار دادن تأکید معمولاً در نتیجهٔ برخی از عادتهای شخصی است. چنانچه در این مورد مشکل داری، با پشتکار روی آن کار کن. معمولاً چنین عادتهایی را نمیتوان در یک یا دو گفتار متوقف کرد. چنانچه در محل اشتباهی تأکید کنی طوری که منظورت را تغییر ندهد، سرپرست مدرسه در کار تو وقفه ایجاد نخواهد کرد. امّا برای قویترین و مؤثرترین سخن، به طور مداوم کار کن تا کاملاً در تأکید بجا مهارت به دست آوری.
۵ معمولاً در آماده کردن مطالب بجهت قرائت برای عموم باید توجه بیشتری به تأکیدِ بجا بر روی کلمات شود، تا مورد سخن کاملاً آزاد. این موضوع دربارهٔ خواندن آیههای آورده شده در گفتار و همینطور خواندن بندهای مقالهٔ مطالعهای برج دیدهبانی در جماعت نیز صدق میکند. دلیل اینکه چرا باید توجه بیشتری به تأکیدِ بجا بر روی کلمات کنیم این است که آنچه ما میخوانیم معمولاً توسط شخص دیگری نوشته شده است. بنابراین باید آن مطلب را دقیقاً مطالعه، افکار درونش را تجزیه و تحلیل، و عباراتش را تکرار کنیم تا برای ما به صورت طبیعی درآیند.
۶ تأکیدِ بجا بر روی کلمات چگونه انجام میشود؟ طریقهای مختلفی وجود دارد، و اغلب از آنها توأماً و در آنِ واحد استفاده میشود: با قدرت صدای بیشتری، با احساس زیادتر، با پایین آوردن تُن صدا، با افزایش زیر و بمی صدا، با بیانی آهسته و محتاطانه، با افزایش دادن سرعت خواندن، با مکث کردن قبل و بعد از توضیحی ( یا هر دو)، با ایما و اشارات و اظهارات چهرهای.
۷ در ابتدا علاقهمند باش به اینکه آیا تأکید تو جهت برجسته نمودن کلمات اصلی در جای درست قرار دارد و از درجهٔ کافی برخوردار است یا خیر. بنابراین در آماده کردن مطلب خود، چنانچه قرار باشد آن را بخوانی زیر کلمات اصلی خط بکش. اگر به صورت آزاد سخن میگویی، افکار را به طور واضح در ذهن داشته باش. در یادداشتهای خود از کلمات اصلی استفاده کن و بر روی آنها تأکید نما.
۸، ۹. چرا مهم است که بر روی نکات اصلی تأکید شود؟
۸ تأکید بر نکات اصلی گفتار. این جنبه از تأکیدِ بجا بر روی کلمات اکثر اوقات انجام نمیگیرد. در چنین مواردی گفتار از نکات برجسته برخوردار نیست. چیزی از سایر چیزها برجسته نمیشود. وقتی که گفتار به پایان میرسد، اغلب غیرممکن است چیزی را به عنوان مطلب برجسته به یاد آورد. حتی اگر نکات اصلی بجهت برجسته شدن به طور مناسب آماده شده باشند، قصور در تأکیدِ بجا به هنگام ارائه ممکن است آن نکات را تضعیف کند تا حدّی که شاید به نظر نیایند.
۹ برای غلبه کردن بر این مشکل، ابتدا باید مطالب خود را دقیقاً تجزیه و تحلیل کنی. مهمترین نکتهٔ گفتار کدام است؟ بعد از آن، کدام نکته مهمترین است؟ چنانچه از تو خواسته شود که خلاصهٔ گفتار را در یکی دو جمله بیان کنی، چه خواهی گفت؟ این یکی از بهترین راهها برای شناختن نکات برجسته است. پس از شناسایی، آنها را در یادداشتهای خود علامت بگذار. اکنون میتوانی بر روی آن نکات به عنوان نکات اوج و اصلی، گفتار خود را بنا کن. آنها نکات برجسته و ممتاز گفتار تو هستند، و اگر رئوس مطالب بخوبی تهیه شده باشد، و با تأکید قوی آن را ارائه دهی، نکات اصلی به یاد آورده خواهند شد. این مقصود تو از سخن گفتن است.
**********
۱۰-۱۲. توضیح بده که تنظیم صدا چیست؟
۱۰ تأکیدِ بجا بر روی کلمات فقط حضار را قادر میسازد تا آنچه را که میگویی بفهمند، امّا تنوع در تأکید که به وسیله تنظیم صدا به دست میآید، میتواند گوش دادن را برای حضار لذتبخش سازد. آیا تو از تنظیم صدا در خدمت موعظه و در گفتارهایی که افتخار ارائهٔ آنها را در جماعت داری بخوبی استفاده میکنی؟
۱۱ تنظیم صدا عبارت است از تغییر متناوب زیر و بمی، سرعت و قدرت صدا که به منظور حفظ علاقه و نشان دادن افکار و شور و هیجان متوالی تو به عنوان سخنران طراحی شده است. به منظور استفادهٔ شایسته از این خصوصیت، تنظیم صدای تو باید کلّ حالتهای تنوع را که مطالب گفتار امکان آن را فراهم میسازند، در بر بگیرد. در حالتهای بالای صدا، میتوان کاهش تدریجی تُن صدا، هیجان، شور و شوق و علاقهٔ شدید را به دست آورد. حالتهای متوسط صدا علاقهٔ ملایم را به همراه میآورد، در حالی که در حالتهای پایین صدا جدیّت و وقار نهفته است.
۱۲ هیچ موقع نباید با افراط و اغراق در طرزبیان به صورت هنرپیشهٔ تئاتر ظاهر شد. گفتار ما باید دارای تنوع باشد، و نَه تشریفاتی مانند روحانیون خشک و متعصب، و نَه توأم با خشونت مانند واعظان سیّار که در خیمهها بسر میبرند. وقار و احترام برای پیام ملکوت از چنین جلوههای غیرمسیحی ممانعت خواهد نمود.
۱۳، ۱۴. منظور از تنوع در قدرت صدا چیست؟
۱۳ تنوع در قدرت صدا. شاید سادهترین طریق تنظیم صدا این باشد که قدرت صدای خود را تغییر دهی. این طریقی است جهت به وجود آوردن نکات اوج و تأکید کردن نکات اصلی گفتارت. امّا فقط افزایش دادن قدرت صدا همیشه نکات را برجسته نمیکند. در بعضی موارد، ممکن است آنها را بیشتر جلوه دهد، و امّا نیروی اضافیی که نکات با آن ارائه میشوند ممکن است مقصود تو را با شکست روبرو سازد. ممکن است نکات تو بیشتر به گرمی و احساس نیاز داشته باشند تا به تُن پر تحرک صدا. در این مورد، قدرت صدای خود را پایین بیاور، امّا بر پُری آن بیفزا. همین مورد نیز صحت دارد، چنانچه تو اضطراب و ترس را اظهار میکنی.
۱۴ در حالی که تنوع در قدرت صدا بجهت تنظیم آن ضروری است، باید مواظب بود تا آنقدر ملایم صحبت نشود که بعضی نشنوند. و همینطور قدرت صدا نباید به حدّی افزایش یابد که نامطلوب باشد.
۱۵-۱۷. چگونه تنوع در سرعت کلام ارزش یک گفتار را بالا میبرد؟
۱۵ تنوع در سرعت کلام. گفتارِ معدود افراد مبتدی بر روی سکو از تنوع سرعت برخوردار است. ما این کار را به طور مداوم در سخن روزمرهٔ خود انجام میدهیم، زیرا کلمات ما در همان لحظاتی که دربارهٔ آنها فکر میکنیم یا به آنها نیاز داریم فیالبَداهه از زبان ما جاری میشوند. امّا فرد مبتدی بر روی سکو معمولاً به خودش اجازه نمیدهد که این کار را بکند. او کلمات و عبارات خود را چنان با دقتِ بیش از حد تهیه میکند، که همهٔ آنها با یک سرعت ادا میشوند. صحبت کردن از روی رئوس مطالب کمک خواهد کرد تا این ضعف را تصحیح کنیم.
۱۶ جریان اصلی گفتار تو باید سرعتی متعادل داشته باشد. نکات فرعی، روایت، مَثَلها و غیره، به تو اجازه خواهند داد تا به سرعت خود بیفزایی. استدلالهای پراهمیت، نکات اوج و اصلی معمولاً به ارائهٔ آهستهتری نیاز دارند. در بعضی مواقع برای اینکه چیزی را مخصوصاً به طور قوی تأکید کنی، میتوانی آهسته و محتاطانه همراه با تأکید بگویی. حتی میتوانی کاملاً توقف و مکث کنی، که این خود به معنای یک تغییر کلّی در سرعت است.
۱۷ چند یادآوری محض احتیاط. هرگز آنقدر سریع صحبت نکن که طرزبیان تو آسیب ببیند. یک تمرین عالی که میتوانی به طور خصوصی انجام دهی این است که سعی کنی با سرعت و با صدای بلند بخوانی بدون اینکه لغزشی ایجاد شود. یک بند را بارها و بارها تکرار کن، به طور مداوم سرعت خود را افزایش بده بدون اینکه لغزشی در صدایت ایجاد شود یا مبهم صحبت کنی. آنگاه سعی کن تا آنجا که امکان دارد آهسته بخوانی و حروف صدادار را بکشی بدون اینکه کلمات را بریده بریده بخوانی. سپس متناوب و نامنظم، سریع و آهسته بخوان تا صدای تو انعطافپذیر شود و بنا بر میل تو عمل کند. اکنون وقتی که صحبت میکنی، تغییرات در سرعت صدای تو بر طبق مفهوم آنچه که میگویی به طور خودکار پیش خواهد آمد.
۱۸-۲۰. توضیح بده که فرد چگونه میتواند تنوع در زیر و بمی صدا را کسب کند.
۱۸ تنوع در زیر و بمی صدا. احتمالاً تغییر در زیر و بمی صدا، بخصوص به درجهٔ دلخواه مشکلترین قسمت از تنظیم صدا است. البته، ما دائماً با بلند کردن ناچیز زیر و بمی صدا که اغلب با افزایش ناچیز قدرت صدا همراه است بر روی کلمات تأکید میکنیم. مثل این است که ما به کلمه ضربه وارد میکنیم.
۱۹ امّا چنانچه قرار باشد حداکثر فایده را از این خصوصیت تنظیم صدا به دست آوری، به تغییر بیشتر از این در زیر و بمی صدا نیاز داری. سعی کن پیدایش ۱۸:۳-۸ و ۱۹:۶-۹ را با صدای بلند بخوانی. به تنوع زیادی که هم در سرعت و هم در زیر و بمی صدا در این آیهها لازم است توجه کن. همیشه هیجان و شور و شوق، زیر و بمیِ صدای بالاتری را به خودشان اختصاص میدهند تا تأسف و اضطراب. وقتی که چنین احساساتی در مطالب تو ظاهر میشوند، آنها را مطابق با خودشان بیان کن.
۲۰ یکی از علل ضعف در این زمینه، فقدان وسعت کافی در صدا است. چنانچه در این مورد مشکل داری، بر روی آن کار کن. با انجام تمرینی که پیش از این پیشنهاد شد سعی کن در این مورد بجای تغییر دادن سرعت کلام، بر روی بالا بردن و پایین آوردن زیر و بمی صدا کار کنی.
۲۱-۲۴. چرا تنظیم صدا باید مناسب با فکر یا احساس باشد.
۲۱ تنظیم صدا مناسب با فکر یا احساس. از گفتگوی ما در مورد این خصوصیت، کاملاً واضح است که تغییرات صدا را بسادگی نمیتوان انجام داد تا تنوع به دست آید. آنچه اظهار میکنی باید مناسب با حالت آن باشد. در این صورت، تنظیم صدا از کجا آغاز میشود؟ بدیهی است که تنظیم صدا از مطلبی که تو برای ارائه آماده کردهای آغاز میشود. چنانچه چیزی جز استدلال یا نصیحت در گفتار خود نداشته باشی، در ارائهٔ خود تنوع کمتری خواهی داشت. بنابراین بعد از اینکه رئوس مطالب را تمام کردی آن را تجزیه و تحلیل نما و اطمینان حاصل کن که همهٔ اجزای لازم را برای یک ارائهٔ بامفهوم و متنوع در اختیار داری.
۲۲ امّا بعضی اوقات در وسط گفتار خود احساس میکنی که به یک تغییر سرعت نیاز داری. احساس میکنی که گفتارت حوصله را سر میبرد. در این حالت چه میتوانی انجام دهی؟ اینجا نیز ارائهٔ آزاد سخن امتیاز خود را نشان میدهد. در حالی که ادامه میدهی میتوانی حالت مطلب خود را تغییر دهی. چگونه؟ یک طریق این است که سخن خود را متوقف سازی و متنی را از کتاب مقدس بخوانی. یا اینکه میتوانی جملهٔ خبریی را به جملهٔ سؤالی تبدیل کنی و آن را همراه با مکث جهت تأکید مطرح کنی. شاید بتوانی یک مَثَل در صحبت خود بگنجانی که توسط آن استدلالی را در رئوس مطالب خود توضیح دهی.
۲۳ البته این تکنیکها که در حین گفتار مورد استفاده قرار میگیرند، برای سخنرانان باتجربه است. امّا تو میتوانی از همین روشها در تهیهٔ مطالب خود در تکلیفت استفاده کنی.
۲۴ گفته میشود که تنظیم صدا ادویهٔ اشتهاآور یک گفتار است. چنانچه از نوع درست و مقدار صحیح آن استفاده شود، طعم کامل مطلب را نمایان خواهد نمود و آن را برای حضار لذتبخش خواهد ساخت.