درس ۳۰

انسجام ساختار گفتار

۱-‏۳.‏ انسجام چه نقشی در یک گفتار دارد،‏ و چگونه می‌توان به آن دست یافت؟‏

^۱ گفتار هنگامی انسجام دارد که حضار به آسانی بتوانند آن را دنبال کنند.‏ حال اگر گفتار فاقد انسجام باشد،‏ حضار توجه خود را بزودی از دست می‌دهند.‏ بدیهی است وقتی گفتاری را آماده می‌کنی این موضوع را باید خیلی جدّی در نظر بگیری؛‏ بنابراین در برگهٔ مدرسه «انسجام مطالب به وسیلهٔ حروف پیوند» منظور شده است که درخور ملاحظهٔ دقیق می‌باشد.‏

^۲ انسجام به معنی پیوستگی و ارتباط درونی است به طوری که قسمتهای مختلف گفتار بخوبی با یکدیگر ارتباط داده شوند و بدینسان گفتار از یکپارچگی منطقی برخوردار باشد.‏ گاهی اوقات این کار در مقیاس وسیع بسادگی از طریق ترتیب منطقی قسمتها صورت می‌گیرد.‏ امّا در اکثر گفتارها تنها کافی نیست که نکات به ترتیب عنوان شوند بلکه باید هر نکته را به نکتهٔ بعدی متصل ساخت.‏ برای نشان دادن ارتباط بین نکتهٔ جدید و نکتهٔ قبلی از کلمات و عباراتی استفاده می‌شود تا شکافهایی که به علت تغییر زمان یا نقطه‌نظر به وجود آمده‌اند پُر شوند.‏ این کار به معنی انسجام بخشیدن به مطالب با حروف پیوند است.‏

^۳ برای مثال مقدمه،‏ متن و نتیجه‌گیری،‏ قسمتهای مجزای گفتار هستند که با یکدیگر فرق دارند،‏ معهذا باید با حروف پیوند به یکدیگر ربط داده شوند.‏ به علاوه،‏ نکات اصلی گفتار باید به یکدیگر پیوند داده شوند،‏ مخصوصاً اگر آنها از لحاظ محتوای فکری مستقیماً به هم مربوط نباشند.‏ بعضی اوقات فقط جمله‌ها یا بندها هستند که نیاز به حروف پیوند دارند.‏

۴-‏۷.‏ منظور از استفاده از عبارات انتقالی چیست؟‏

^۴ استفاده از عبارات انتقالی.‏ غالباً می‌توان از کلمات یا عبارات ربطی مانند یک پل برای اتصال نکات مختلف به یکدیگر بسادگی استفاده کرد.‏ بعضی از این کلمات یا عبارات از این قرارند:‏ همچنین،‏ علاوه بر این،‏ از این گذشته،‏ به این صورت،‏ همانند این،‏ از اینرو،‏ بدین ترتیب،‏ به این دلیل،‏ بنابراین،‏ بنا بر آنچه گفته شد،‏ لذا،‏ علیهٰذا،‏ پس از آن،‏ در هر حال،‏ از طرف دیگر،‏ برعکس آن،‏ بر خلافِ،‏ قبلاً،‏ تا کنون،‏ و غیره.‏ چنین کلماتی جمله‌ها و بندها را به طور مؤثر به هم پیوند می‌زنند.‏

^۵ امّا اغلب،‏ این خصوصیت سخنوری تنها مستلزم چنین پیوندهای ساده‌ای نیست.‏ وقتی یک کلمه یا عبارت بتنهایی کافی نباشد،‏ باید توجه حضار را از نکته‌ای به نکتهٔ بعدی انتقال داد.‏ این انتقال ممکن است به صورت یک جمله یا عبارت کامل باشد یا حتی ذکر یک نکتهٔ انتقالی که خوب ابراز شده باشد.‏

^۶ یکی از طریقهایی که می‌توان طبق آن مطالب را به یکدیگر مرتبط ساخت این است که از نکتهٔ قبلی به عنوان قسمتی از مقدمهٔ نکتهٔ بعدی استفاده شود.‏ این روش بارها در موعظهٔ خانه به خانه مورد استفاده قرار می‌گیرد.‏

^۷ به علاوه،‏ نَه تنها باید نکاتی که در پی هم می‌آیند به یکدیگر وصل شوند،‏ بلکه بعضی مواقع نکاتی که در گفتار دور و مجزا از هم می‌باشند نیز باید به یکدیگر متصل گردند.‏ برای مثال،‏ چنانچه قرار باشد نتیجه‌گیری گفتار به مقدمهٔ گفتار وصل شود،‏ شاید بتوان یک نکته یا یک مَثَل را که در ابتدای گفتار مطرح شده است،‏ به طریقی در نتیجه‌گیری گفتار به کار گرفت که رابطهٔ آن مَثَل یا نکته را با مقصود گفتار بیشتر نشان دهد یا آن را بهتر تفهیم کند.‏ به این طریق مطرح کردن مجدّد بعضی جنبه‌های یک مَثَل یا نکته به عنوان پیوند عمل کرده،‏ انسجام به وجود می‌آورد.‏

۸.‏ استفاده از کلمات و نکات انتقالی به منظور ایجاد ارتباط،‏ تا چه حد به حضار بستگی دارد؟‏

^۸ انسجام مناسب با درک حضار.‏ جامع بودن حروف پیوند تا حدّی بستگی به حضار دارد.‏ امّا این به آن معنا نیست که گروهی از حضار نیاز به کلمات یا نکات انتقالی ندارند.‏ بلکه،‏ بعضی به علت عدم آشنایی با نکاتی که به یکدیگر مربوط می‌شوند،‏ نیاز بیشتری به کلمات یا نکات انتقالی دارند.‏ برای مثال،‏ شاهدان یَهُوَه فوراً آیه‌ای را که دربارهٔ پایان این سیستم چیزهای شریر کنونی است به متنی که از ملکوت صحبت می‌کند،‏ ربط خواهند داد.‏ امّا شخصی که ملکوت را یک حالت فکری یا چیزی در دل می‌پندارد،‏ این ارتباط‍ یا پیوند را به این سرعت درک نمی‌کند.‏ بعضی کلمات یا نکات انتقالی باید مطرح شوند تا ارتباط‍ واضح باشد.‏ در فعالیت خانه به خانه نیز از چنین روشی استفاده می‌کنیم.‏

‏**********‏

۹-‏۱۳.‏ ساختار منطقی چیست،‏ و دو طریق اساسی برای تکمیل استدلال کدام هستند؟‏

^۹ جنبه‌ای دیگر از گفتار که به نکتهٔ فوق بسیار نزدیک است «انسجام و منطقی بودن ساختار گفتار» می‌باشد که در برگهٔ مدرسه منظور شده است.‏ این مورد یک شرط لازم و اساسی برای گفتاری متقاعدکننده است.‏

^۱۰ منطق چیست؟‏ تا آنجا که به موضوع بحث ما مربوط می‌شود منطق علم صحیح فکر کردن یا استدلال عاقلانه است.‏ با کمک منطق می‌توان موضوعی را با استفاده از قسمتهای مختلف آن توضیح داد و بدین ترتیب درک موضوع را میسر ساخت.‏ منطق ارتباط قسمتهای مختلف به یکدیگر را نشان می‌دهد.‏ ساختار گفتار هنگامی دارای انسجام است که استدلال آن قدم به قدم انجام گرفته و در آن ترتیب قسمتهای مختلف رعایت شده باشد.‏ ساختار منطقی گفتار ممکن است به ترتیب اهمیت قسمتهای مختلف موضوع،‏ تاریخ رویداد وقایع،‏ و یا طرح مسئله‌ای و رسیدن به راهِ‌حل آن باشد.‏

^۱۱ برای تکمیل استدلال دو روش اساسی وجود دارد که می‌توان دنبال کرد.‏ (‏ ۱)‏ ارائهٔ حقیقت برای حضار به طور مستقیم،‏ به وسیلهٔ بیان واقعیتهایی برای اثبات آن.‏ (‏ ۲)‏ حمله به دیدگاهی غلط،‏ تا در صورت از هم پاشیدن آن دیدگاه،‏ حقیقت جای خود را باز کند.‏ آنگاه تنها چیزی که لازم است کاربرد صحیح حقایق مطرح‌شده است.‏

^۱۲ هیچگاه دو سخنران دقیقاً به یک صورت استدلال نخواهند کرد.‏ طرز نگارش چهار انجیل،‏ مثال جامعی است از چگونگی برخورد با یک موضوع از زوایای مختلف.‏ چهار شاگرد عیسی به طور مستقل گزارشهای خدمت او را نوشته‌اند.‏ گزارش هر یک متفاوت است،‏ معهذا همهٔ آنها به طور منطقی و معقول نوشته‌اند.‏ هر یک مطلب را برای مقصود بخصوصی تکمیل کرده و در کارش موفق بوده است.‏

^۱۳ در این رابطه،‏ سرپرست مدرسه باید مقصود تو را تشخیص دهد و سعی کند رشتهٔ افکارت را بر اساس اینکه آیا مقصودت جامهٔ عمل پوشید یا خیر،‏ مورد قضاوت قرار دهد.‏ با واضح ساختن مقصودت از گفتار بخصوص با نحوهٔ ارائهٔ مطالب آن و سپس کاربرد آنها در نتیجه‌گیری می‌توانی به سرپرست مدرسه و حضار در تشخیص مقصودت از گفتار کمک کنی.‏

۱۴،‏ ۱۵.‏ نشان بده که چرا ترتیب منطقی مطالب تا این حد مهم است.‏

^۱۴ ترتیب منطقی مطالب.‏ ابتدا،‏ در مرتب کردن مطالب یا رئوس مطالب خود،‏ اطمینان حاصل کن که هیچ یک از اظهارات یا نکاتی را که مدّ نظر داری بدون اینکه چند اساس مقدماتی برای آن چیده باشی به کار نبرده باشی.‏ به طور مدام این سؤالها را از خود بپرس:‏ بدیهی‌ترین نکته‌ای که باید در مرحلهٔ بعدی گفته شود کدام است؟‏ با رسیدن به آن مرحله،‏ منطقی‌ترین سؤالی که می‌تواند پرسیده شود کدام است؟‏ پس از معلوم شدن سؤال،‏ آن را جواب بده.‏ حضار همیشه باید قادر باشند بگویند:‏ «بعد از آنچه گفته شد می‌توانم تشخیص دهم که این چنین است.‏» اگر هیچ اساسی نهاده نشود،‏ معمولاً اینطور تلقی می‌شود که مطلب فوق از ترتیب منطقی برخوردار نمی‌باشد،‏ یعنی چیزی کم دارد.‏

^۱۵ در مرتب کردن مطالب خود،‏ باید آن قسمتها را که طبیعتاً به یکدیگر وابسته هستند در نظر بگیری.‏ باید کوشش کنی رابطهٔ چنین قسمتهایی را ببینی و آنگاه آنها را بر اساس رابطه‌شان با یکدیگر مرتب کنی.‏ این کار تا حدّی شبیه ساختن یک خانه است.‏ هیچ معماری سعی نمی‌کند دیوارها را بنا کند بدون اینکه اول اساس را نهاده باشد.‏ و هیچ موقع بعد از اینکه دیوارها گچکاری شدند کار لوله‌کشی را انجام نمی‌دهد.‏ ساختار یک گفتار نیز باید چنین باشد.‏ هر قسمت باید سهم خود را در ایجاد یک ساختار محکم و منسجم ادا کند و به ترتیب از قسمت قبلی پشتیبانی کند و راه را برای قسمت بعدی هموار سازد.‏ همیشه باید دلیلی برای ترتیبی که طی آن واقعیتهایی را در گفتار خود ارائه می‌دهی داشته باشی.‏

۱۶-‏۲۰.‏ شخص چگونه می‌تواند مطمئن باشد که فقط مطالب مربوطه در گفتارش دارد؟‏

^۱۶ استفاده از مطالب مربوطه.‏ هر مطلبی را که استفاده می‌کنی باید با دیگر مطالب گفتار کاملاً مرتبط باشد.‏ در غیر این صورت،‏ نامربوط به نظر می‌رسد و با بقیهٔ مطالب گفتار تناسبی نداشته و به موضوع مذکور ربطی نخواهد داشت.‏

^۱۷ معهذا،‏ سرپرست مطلبی را که ممکن است ظاهراً نامربوط به نظر آید امّا به موضوع گفتار خوب ارتباط داده شده است،‏ بی‌ربط در نظر نمی‌گیرد.‏ ممکن است که چنین مطلبی را برای منظور خاصی انتخاب کرده باشی،‏ و چنانچه مناسب با موضوع گفتار باشد و به طور منطقی در آن جای داده شده باشد،‏ سرپرست آن را خواهد پذیرفت.‏

^۱۸ چگونه می‌توان هنگام تهیهٔ گفتار مطالب نامربوط را سریعاً و به آسانی تشخیص داد؟‏ اینجا استفاده از رئوس مطالب عنوانی بسیار مؤثر خواهد بود.‏ این رئوس مطالب به تو کمک می‌کند تا اطلاعات خود را تقسیم‌بندی کنی.‏ سعی کن از کارت یا چیزی مشابه آن استفاده کنی و بر روی هر کارت نکته‌ای را که به دیگر نکات ارتباط دارد بنویسی.‏ اکنون کارتها را به ترتیب دلخواهت قرار بده.‏ این روش نَه تنها به تو در نحوهٔ ارائهٔ موضوع کمک می‌کند،‏ بلکه آنچه را که به موضوع ربطی ندارد تشخیص می‌دهی.‏ نکاتی که برای استدلال ضروری بوده ولی در ترتیب منطقی گفتار نمی‌گنجند باید به طور مناسب با مطالب آن تطبیق داده شوند.‏ امّا،‏ اگر این نکات ضروری نیستند،‏ باید آنها را حذف کرد زیرا با موضوع گفتار ارتباطی ندارند.‏

^۱۹ براحتی می‌توان مشاهده کرد که موضوع گفتار،‏ که با در نظر داشتن حضار و مقصود بخصوصی انتخاب شده است،‏ تعیین می‌کند که آیا نکته‌ای با دیگر اجزای گفتار مرتبط است یا نه.‏ در بعضی مواقع ممکن است نکته‌ای در به انجام رساندن مقصودت مهم باشد،‏ که آنهم به زمینهٔ فکری حضار بستگی دارد و در عین حال همان نکته ممکن است برای حضار دیگر یا برای موضوعی متفاوت غیرضروری یا کاملاً بی‌ربط باشد.‏

^۲۰ با توجه به نکات فوق،‏ حجم مطالب گفتارت باید تا چه حد باشد؟‏ تا آن حد که به انسجام و منطقی بودن ساختار گفتار لطمه‌ای وارد نگردد.‏ بهترین کار انتخاب چهارچوبی است که حدّ مفید پوشش نکات در مطالب گفتار را نشان می‌دهد،‏ زیرا انتخاب چهارچوب برای گفتار بخشی آموزنده از ترتیب مدرسه است.‏ امّا نکاتی که برای بسط موضوع تو به عنوان نکات اصلی و مهم ضروری می‌باشند نباید حذف گردند.‏

۲۱.‏ چرا باید از حذف نکات اصلی و مهم اجتناب کرد؟‏

^۲۱ اجتناب از حذف نکات اصلی و مهم.‏ از کجا می‌دانی که آیا یک نکته،‏ نکتهٔ اصلی و مهم است؟‏ از آنجایی که مقصود گفتار خود را بدون آن نتوانی به انجام برسانی.‏ این موضوع مخصوصاً در مورد ساختاری منسجم و منطقی صدق می‌کند.‏ مثلاً،‏ اگر پیمانکاری برای تو خانه‌ای دوطبقه بسازد و از ساختن راه‌پله صرف‌نظر کند چگونه می‌توانی با آن کنار بیایی؟‏ به همین نحو،‏ گفتاری که از آن چند نکتهٔ ضروری حذف شده است احتمالاً نمی‌تواند دارای ساختاری منسجم و منطقی باشد.‏ آن گفتار یک چیزی کم دارد و بعضی از حضار را گمراه خواهد کرد.‏ امّا وقتی گفتار دارای ساختاری منسجم و منطقی باشد چنین چیزی اتفاق نمی‌افتد.‏