Μια Απαλή Διαδρομή—Από Καιρό Επιθυμητή, Τώρα Δυνατή

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Τρινιδάδ

ΠΡΙΝ από αρκετές χιλιάδες χρόνια, τροχοφόρες άμαξες εχρησιμοποιούντο στην κοιλάδα της Μεσοποταμίας για να μεταφέρουν εμπορεύματα και ανθρώπους. Οι καλοφτιαγμένοι στερεοί ξύλινοι τροχοί αποτελούντο από χονδρές σανίδες στερεωμένες μαζί και ήσαν παχύτεροι στην πλήμνη (αφαλό) παρά στη ζάντα. Μερικοί είχαν ακόμη και μετάλλινες ζάντες ή ήσαν στερεωμένοι με χάλκινα καρφιά. Μπορείτε να φαντασθήτε τι είδους ταξίδι θα κάνατε με μια τέτοια άμαξα; Κάθε πέτρα ή ανώμαλο σημείο πάνω από το οποίο θα περνούσε ο τροχός, θα μετεφέρετο στον επιβάτη σαν ισχυρό τράνταγμα. Θα όταν κάθε άλλο παρά ξεκούραστο ταξίδι.

Γύρω στα μέσα της δεύτερης χιλιετηρίδας π.Χ., στρατιωτικοί άνδρες απεφάσισαν ότι οι τροχοί θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πλεονέκτημα στη μάχη. Έτσι, εμφανίσθηκαν πρωτόγονες και, αργότερα, πολύ αποτελεσματικές, άμαξες στα πεδία μάχης σε περιοχές όπου υπήρχε χώρος για να κινηθούν. Οι τροχοί αυτών των αμαξών σύντομα άρχισαν να κατασκευάζωνται πολύ καλά. Είχαν συνήθως ακτίνες—τέσσερις, έξη ή οκτώ και συμπληρώνοντο με στεφάνες από μέταλλο ή δέρμα ή εστερεώνοντο με καρφιά. Επειδή οι άμαξες ήσαν συνήθως πολύ ελαφρές, ένα ζεύγος αλόγων που κάλπαζαν, θα μπορούσαν να ανυψώσουν τους αναβάτες τους πάνω από το έδαφος με αρκετή ταχύτητα. Σε μια τέτοια εξόρμησι αμαξών, κάθε χτύπημα σε ανώμαλο έδαφος θα ήταν πολύ οδυνηρό για τα κόκκαλα του αναβάτου.

Η Μεταφορά Επιβατών Αυξάνει

Ενώ εχρησιμοποιούντο σε κάποιο βαθμό και για μεταφορά επιβατών, οι στρατιωτικές άμαξες παρέμειναν δημοφιλείς επί αιώνες. Πράγματι, μόνο στον καιρό της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η χρήσις τους ως πολεμικού όπλου έχασε έδαφος και περιωρίσθηκε ως επί το πλείστον στο τσίρκο και στους αγώνες. Εκείνο τον καιρό άρχισαν να αφθονούν όλο και περισσότερο τα τροχοφόρα οχήματα για την υπηρεσία των επιβατών. Πολύ συνετέλεσε σ’ αυτό και το θαυμάσιο οδικό σύστημα της αυτοκρατορίας.

Μια πρώιμη μορφή του συγχρόνου τύπου βαγονιού εμφανίσθηκε στη Δανία. Ανακαλύφθηκαν τα λείψανα ενός απ’ αυτά τα οχήματα, γνωστό ως το Βαγόνι Ντεγμπγιέργκ. Στις πλήμνες αυτού του βαγονιού χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και πρωτόγονοι ξύλινοι κυλινδροτριβείς.

Και άλλοι λαοί επίσης είχαν συμμετοχή στη βελτίωσι του τροχού. Για να βελτιώσουν τον τροχό οι Σκανδιναυοί χρησιμοποίησαν θερμότητα για να κυρτώσουν τις ξύλινες στεφάνες ή ζάντες. Οι Κινέζοι φαίνεται ότι ήσαν οι πρώτοι που κατεσκεύασαν κεκλιμένο τροχό. Η Ουγγαρία συνέβαλε στην ανάπτυξι του αμαξιού που έκαμε την εμφάνισί του στα τέλη του Μεσαίωνα. Ωστόσο, το ξεκούραστο, άνετο ταξίδι ήταν ακόμη πολύ μακρυά.

Η Σύγχρονη Βελτίωσις

Ο 19ος αιώνας είδε πολλές εξελίξεις που ωδήγησαν σε πιο ξεκούραστο και άνετο ταξίδι. Είχαν γίνει μερικά πειράματα αναρτήσεως του σώματος του οχήματος με αλυσίδες ή με δερμάτινους ιμάντες για να εξαλειφθή μέρος του τραντάγματος του ταξιδιού. Στις αρχές του αιώνος, εφευρέθηκαν χαλύβδινες σούστες και εφαρμόσθηκαν στα διάφορα τροχοφόρα βαγόνια και οχήματα της εποχής, Λίγο αργότερα ήλθε η ανακάλυψις των σκυροστρωμένων δρόμων, πράγμα που συνέβαλε πολύ στην πραγματοποίησι ενός πιο άνετου ταξιδιού. Αλλά το πραγματικά μεγάλο επίτευγμα έγινε το 1839, όταν ο Τσαρλ Γκουντγήαρ μετέβαλε συμπτωματικά το ακατέργαστο κόμμι σε ελαστική ύλη, με την προσθήκη θείου. Αυτή η μέθοδος, γνωστή ως βουλκανισμός, άνοιξε τον δρόμο για την τοποθέτησι ελαστικού στη στεφάνη του τροχού και την επίτευξι πιο ξεκούραστου και ήρεμου ταξιδιού.

Το 1845, ο Άγγλος Ουίλλιαμ Τόμσον, επινόησε ένα ελαστικό με σαμπρέλλα που χρησιμοποιήθηκε στο Αγγλικό μόνιππο. Αυτό είχε ένα εξωτερικό κάλυμμα και ένα ελαστικό εσωτερικό θάλαμο. Ένα ζεύγος αυτών των «Αεριωδών Τροχών» διαρκούσε 1.900 χιλιόμετρα (1.200 μίλια) σε μόνιππο. Το κοινό, ωστόσο, δεν ήταν έτοιμο για αυτό το ελαστικό και προτιμούσε να χρησιμοποιή συμπαγή ελαστικά. Αυτή η κατάστασις κράτησε 40 χρόνια, ώσπου ο Τζων Μπόυντ Ντάνλοπ εφεύρε ένα ελαστικό με σαμπρέλλα για ποδήλατο, το 1888-89.

Εκείνο τον καιρό περίπου άρχισε να εμφανίζεται το αυτοκίνητο. Το λάστιχο με σαμπρέλλα ήταν ό,τι χρειαζόταν για ν’ ανταποκριθή στην ταχεία ανάπτυξι και δημοτικότητα αυτού του «οχήματος χωρίς άλογα.» Τα πρώτα λάστιχα ήσαν σαν τα λάστιχα του ποδηλάτου, δηλαδή ένας μόνο θάλαμος από καμβά επενδεδυμένος μέσα κι έξω με ελαστικό. Δεν ήσαν πολύ ανθεκτικά επειδή η τετραγωνική ύφανσις του υφάσματος προξενούσε μεγάλη τριβή και γρήγορη φθορά. Λάστιχα που είχαν ζάντες με στεφάνι εμφανίσθηκαν το 1892 και χρησιμοποιήθηκαν πολλά χρόνια σε μερικά αυτοκίνητα. Αυτά άντεχαν σε υψηλή πίεσι. Γύρω στο 1900 αυτή η πίεσις ήταν περίπου 29 χιλιόγραμμα (65 πάουντς). Τα ελαστικά ήσαν μικρά και δεν συνέβαλαν πολύ σ’ ένα ξεκούραστο ταξίδι. Αλλά και δεν διαρκούσαν πολύ, μόνο 3.200 χιλιόμετρα (2.000 περίπου μίλια) στην αρχή. Μέχρι το 1920, αυτό είχε αυξηθή σε 16.000 χιλιόμετρα (10.000 περίπου μίλια). Ύστερα εμφανίσθηκαν οι δισκοειδείς (πλήρεις) τροχοί με χαλύβδινες ακτίνες, που ήσαν μικρότεροι σε διάμετρο και είχαν ελαστικά με μεγαλύτερη τομή και λιγώτερη πίεσι. Τα «φουσκωτά» λάστιχα από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 και μετά, διαρκούσαν περισσότερα και ήσαν πολύ πιο άνετα. Το 1957 ένα λάστιχο μπορούσε να διαρκέση μέχρι 50.000 χιλιόμετρα (35.000 μίλια) υπό καλές συνθήκες.

Πώς Κατασκευάζονται τα Λάστιχα

Διερωτηθήκατε ποτέ πώς κατασκευάζονται τα σύγχρονα λάστιχα; Προσωπικώς είχα την ευκαιρία να το διαπιστώσω όταν ο διευθυντής του εργοστασίου Ντάνλοπ στη νότια Τρινιδάδ διευθέτησε να περιηγηθώ το εργοστάσιο τους. Η τελευταία του σύστασις από το τηλέφωνο ήταν: «Πρόσεξε να φορέσης παλιά ρούχα.»

Μπαίνοντας στο εργοστάσιο με τον ξεναγό μου, κατάλαβα αμέσως γιατί μου σύστησε να φορέσω παλιά ρούχα. Αντί μιας σειράς αστραφτερών μηχανών, τα πάντα είχαν μουντή, μαύρη εμφάνισι. Γιατί; Διότι ένα κύριο συστατικό του ελαστικού είναι ο μαύρος άνθραξ—και τι μαύρος! Είναι μια λεπτή σκόνη που εισδύει σε καθετί που δεν είναι κλειστό.

Καθώς περνούσα δίπλα από μεγάλους σωρούς διαφόρων συστατικών για λάστιχα, φαινόταν σαν να ήμουν σ’ ένα μεγάλο κατάστημα χημικών και όχι σε εργοστάσιο ελαστικών. Ο οδηγός μού εξήγησε ότι χρησιμοποιούνται πολλά διαφορετικά χημικά στην κατασκευή ενός μοντέρνου ελαστικού και ότι αυτά τα χημικά ποικίλλουν σε ποσότητα και είδος για να παράγουν το είδος των ελαστικών που ανταποκρίνονται καλά στις οδικές συνθήκες που μπορεί ν’ αντιμετωπίση ένας οδηγός. Μερικά λάστιχα χρησιμοποιούν πολύ φυσικό κόμμι ή ελαστικό. Αυτό συμβαίνει επειδή το φυσικό κόμμι διαχέει τη θερμότητα καλύτερα από τα συνθετικά και αντέχει καλύτερα από τα συνθετικά στο βαρύ κρύο. Ωστόσο, το συνθετικό ελαστικό, από τότε που εισήχθη στη χώρα μας (του), τη δεκαετία του 1930, από τους Γερμανούς, και στις Ηνωμένες Πολιτείες από τον Ντυπόν, χρησιμοποιείται σε ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες. Γι αυτό το εργοστάσιο, το θειάφι έρχεται από την Αγγλία, ο μαύρος άνθραξ από τη Βενεζουέλα και το φυσικό ελαστικό από τη Μαλαισία, ενώ το συνθετικό ελαστικό έρχεται από την Ολλανδία. Η ραιγιόν και νάυλον κλωστή μπορεί να προέρχεται από την Ιαπωνία, τη Γερμανία ή την Αγγλία. Έτσι η κατασκευή ελαστικών εδώ στο εργοστάσιο, είναι πραγματικά διεθνές έργο.

Το πρώτο βήμα στην κατασκευή ενός ελαστικού είναι η ανάμειξις όλων των πολυμερών και άλλων ενώσεων ή χημικών στοιχείων σε μια τεράστια αναμεικτική μηχανή που ονομάζεται αναμεικτήρας Μπάνμπουρυ. Ένα δείγμα του μείγματος εξετάζεται στο εργοστάσιο για να διαπιστωθή αν έχη τα επιθυμητά χαρακτηριστικά για τον συγκεκριμένο τύπο του ελαστικού που κατασκευάζεται. Μπορεί να παραχθή ένα λάστιχο που θα ‘πιάνη’ πολύ καλά πάνω σε βρεγμένο δρόμο αλλά ίσως όχι καλά σε στεγνό δρόμο. Μπορεί να έχη μεγάλη αντοχή στην κύλισι, αλλά να μην στρώνη καλά. Έτσι, πρέπει να γίνη συμβιβασμός. Οι περισσότεροι δρόμοι είναι βρεγμένοι μερικό καιρό και άλλες φορές στεγνοί. Το μείγμα πρέπει να παράγη ένα λάστιχο που θα προσφέρη λογικά καλές υπηρεσίες σε ποικιλία οδοστρωμάτων. Απ’ αυτή τη μηχανή παράγονται πολλά διαφορετικά μείγματα. Τώρα το υλικό περνάει από έναν εκβολέα για να γίνη το πέλμα και τα τοιχώματα του ελαστικού. Και πάλι το μείγμα από το οποίο φτιάχνεται το πέλμα, μπορεί να είναι διαφορετικής συνθέσεως από το τοίχωμα για να ανταποκρίνεται στις διάφορες καταστάσεις που παρουσιάζονται καθώς περιστρέφεται το λάστιχο και, επίσης, να αντέχη στον ήλιο και στις καιρικές συνθήκες.

Πιο πέρα υπάρχει ένα πολύ πολύπλοκο μηχάνημα. Τι κάνει αυτό; Τροφοδοτείται με ύφασμα για να παράγη τα φύλλα που αποτελούν τον σκελετό του ελαστικού. Σε πολλά λάστιχα χρησιμοποιούνται κλωστές από ραιγιόν, όπως και από νάυλον, και πιο πρόσφατα, από πολυεστέρα. Γιατί συμβαίνει οι κλωστές που είναι κατά μήκος (το στημόνι του υφάσματος) να είναι τόσο πολύ παχύτερες και περισσότερες από τις εγκάρσιες; Αυτό γίνεται για να εμποδισθή η ανάπτυξις θερμότητος από την τριβή που προκύπτει όταν το λάστιχο περιστρέφεται. Αυτή η μηχανή επενδύει τα φύλλα με κόμμι και τα κόβει ώστε να αποτελέσουν ένα περίπλοκο δικτυωτό εξωτερικό κάλυμμα του ελαστικού. Αυτός είναι ο πιο παλιός και πιο κοινός τύπος ελαστικών που χρησιμοποιούνται σήμερα. Αν επρόκειτο να κόψετε ένα τέτοιο λάστιχο στα δύο και να βγάλετε το πέλμα του, θα βλέπατε αυτά τα γωνιώδη φύλλα. Αυτά είναι τα φθηνότερα λάστιχα και τα πιο εύκολα σε κατασκευή. Ανταποκρίνονται καλά και αντέχουν σε πολλά χιλιόμετρα, αλλά όχι τόσο πολύ όσο ένα πιο πρόσφατο είδος που έγινε δημοφιλές σε πολλές χώρες.

Λίγο πιο πέρα ένας εργάτης κατασκευάζει λάστιχα με διασταυρούμενα φύλλα. Τα φύλλα τοποθετούνται το ένα στρώμα πάνω στο άλλο και ανάμεσα σε κάθε φύλλο προστίθεται διάλυσις ελαστικού. Γιατί τοποθετούνται μόνο δύο φύλλα στα λάστιχα για επιβατικά αυτοκίνητα, ενώ συνηθίζαμε να έχομε τέσσερα ή έξη; Όσο περισσότερα φύλλα υπάρχουν, τόσο περισσότερη τριβή γίνεται, και τόσο πιο γρήγορη φθορά του εξωτερικού καλύμματος επέρχεται. Εκτός αυτού, οι σύγχρονες κλωστές είναι πολύ πιο ανθεκτικές από τις παλιές βαμβακερές κλωστές των προηγουμένων ετών. Όσο πιο ψυχρό είναι το λάστιχο καθώς τρέχει τόσο πιο πολύ διαρκεί. Τα φύλλα τυλίσσονται γύρω από τις συρμάτινες στεφάνες, που ονομάζονται εσωτερικό πέλμα και προστίθενται μερικές ελαστικοποιημένες ταινίες για να δώσουν περισσότερη αντοχή στο σημείο όπου το λάστιχο ενώνεται με τη ζάντα του τροχού. Τώρα το πέλμα προσαρμόζεται στο κάλυμμα και το λάστιχο είναι πλήρες. Πλήρες; Και όμως, μοιάζει σαν μικρό βαρέλι, κάθε άλλο παρά λάστιχο! Α, ναι, πρέπει να μπη στο καλούπι για να πάρη σχήμα και να βουλκανιζαρισθή.

Η θερμότης και η πίεσις συμπληρώνουν την κατασκευή του ελαστικού. Μετά τον βουλκανισμό στα τεράστια καλούπια, ένα ολοκαίνουριο λάστιχο είναι έτοιμο. Προσέξτε το πέλμα, υπάρχουν πολλά σχέδια για διάφορους σκοπούς. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 εμφανίσθηκε το πέλμα με στρογγυλούς κόμπους για να χρησιμοποιηθή για οδήγησι στις αγροτικές περιοχές μακρυά από μεγάλους δρόμους. Σε μεγάλο βαθμό, κατήργησε την ανάγκη για αλυσίδες. Αργότερα εμφανίσθηκαν πέλματα με μεγάλες προεξοχές (για χρήσι στα χιόνια) και κατόπιν εισήχθησαν στο πέλμα καρφιά από βολφράμιο για να κάμουν την οδήγησι στον πάγο ασφαλέστερη. Στη Τρινιδάδ δεν έχομε ούτε πάγο ούτε χιόνι κι έτσι τα πέλματα είναι πιο λεία και προσφέρουν πιο ξεκούραστο και αθόρυβο ταξίδι. Γύρω στο λάστιχο υπάρχουν μεγάλες ραβδώσεις με πολλές μακρές κάθετες σχισμές ή εγκοπές. Αυτές βοηθούν στο να αποστραγγίζουν το νερό και να δίνουν στο λάστιχο καλύτερη ικανότητα έλξεως και στροφής. Καλά θα κάνετε να διαλέξετε πέλμα που να ταιριάζη στις δικές σας ανάγκες οδηγήσεως και ίσως μια σειρά ελαστικών για τον χειμώνα και μια για το καλοκαίρι σε μερικά κλίματα. Να θυμάσθε ότι τα βαρειά πέλματα κάνουν θόρυβο σε μεγάλους δρόμους ή σε δρόμους ταχείας κυκλοφορίας και δεν ανταποκρίνονται καλά στη συνεχή υψηλή ταχύτητα.

Τώρα, βλέπομε να κατασκευάζεται ένα άλλο είδος ελαστικών του οποίου η ζήτησις αυξάνει. Είναι τα ακτινωτά λάστιχα ή ‘ράντιαλ,’ που ονομάζονται έτσι επειδή τα φύλλα του κατευθύνονται σε ορθές γωνίες ως προς την περιφέρεια του ελαστικού. Τα λάστιχα ‘ράντιαλ’ είναι πολύ εύκαμπτα στα τοιχώματα, αλλά σκληρά στο πέλμα εξ αιτίας του καλύμματος των και μιας ζώνης με μερικά διασταυρούμενα φύλλα κάτω από το πέλμα. Λόγω αυτής της ιδιότητος, το λάστιχο αυτό είναι ασφαλέστερο κάτω από τις περισσότερες συνθήκες οδηγήσεως και συνήθως διαρκεί περισσότερο από τα λάστιχα με τα διασταυρούμενα φύλλα κατά πολλές χιλιάδες μίλια. Η κατασκευή των ακτινωτών ελαστικών είναι πιο δύσκολη και γι’ αυτό είναι και πιο ακριβά. Παρ’ όλα αυτά, η ζήτησίς τους όλο και μεγαλώνει.

Ένα τρίτο είδος ελαστικών είναι τα ενισχυμένα, με διασταυρούμενα φύλλα, που δεν κατασκευάζονται σ’ αυτό το εργοστάσιο. Είναι κάτι ανάμεσα στα ελαστικά με διασταυρούμενα φύλλα και στα ‘ράντιαλ’ και είναι διαδεδομένα στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες χώρες. Το ενισχυμένο Πολυγκλάς λάστιχο έχει κάλυμμα από κλωστές πολυεστέρα και δύο ζώνες (ενισχύσεις) από υαλοβάμβακα. Και βέβαια, υπάρχουν τα δημοφιλή λάστιχα με τις χαλύβδινες ζώνες.

Μετά την κατασκευή, τα λάστιχα ελέγχονται για να διαπιστωθή η στρογγυλότης, η ισορροπία, και άλλες απαιτήσεις. Τα περισσότερα λάστιχα με ονόματα ποιότητος προσφέρουν καλές υπηρεσίες αν χρησιμοποιούνται για τον σκοπό για τον οποίο κατασκευάσθηκαν.

Όπως έγινε φανερό απ’ αυτή την περιήγησι, ο άνθρωπος διήνυσε μακρύ δρόμο για να δώση σ’ όλους μας τη δυνατότητα ν’ απολαμβάνωμε ένα ξεκούραστο ταξίδι. Αλλά το αν το ταξίδι θα είναι και ασφαλές, εξαρτάται κυρίως από τους οδηγούς. Συνεπώς, για ένα ασφαλές ταξίδι, ένα άτομο θα πρέπει να αγοράζη λάστιχα που να ταιριάζουν στις ανάγκες του οδηγήσεως και πρέπει να οδηγή ανάλογα με τα ελαστικά που αγοράζει. Πρέπει επίσης ν’ αποφεύγη την υπερβολική ταχύτητα τα ναρκωτικά, τη μέθη και την απροσεξία.

[Εικόνα στη σελίδα 13]

Τριβεύς

[Εικόνα στη σελίδα 14]

Σώμα με λοξά φύλλα

Σώμα με ακτινωτά φύλλα

[Εικόνα στη σελίδα 15]

Πέλμα

Ζώνες

Ακτινωτά Φύλλα

Εσωτερικό πέλμα

Ελαστικοποιημένη ταινία

Ύφασμα ή Ελαστικό

Τοίχωμα

Πτέρνα

Πλευρό

Αυλάκωσις