Τι Είναι Πίσω από Αυτές τις Δεισιδαιμονίες;
ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΤΗ ΤΟΥ «ΞΥΠΝΑ» ΣΤΗ ΒΡΑΖΙΛΙΑ
ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ να ξεσπάση καταιγίδα. Με την πρώτη αστραπή, μια γυναίκα σηκώνεται βιαστικά και σκεπάζει όλους τους καθρέπτες του σπιτιού. Μια κομψή γυναίκα της καλής κοινωνίας φορεί μια χρυσή αλυσίδα μ’ ένα μικρό ξύλινο φίγκα ή φυλακτό, γύρω από το λαιμό της. Ένας φοιτητής πανεπιστημίου ρίχνει κρυφά στην τσέπη του ένα λαγοπόδαρο, την εποχή των εξετάσεων. Μολονότι ένας πελάτης ξενοδοχείου στις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί ν’ αρνηθή δωμάτιο στο 13ο όροφο, πολλά άτομα στη Βραζιλία θεωρούν το 13 «τυχερό» αριθμό. Γιατί;
Όλοι αυτοί έχουν κάτι κοινό τη—δεισιδαιμονία. Αλλά τι είναι στην πραγματικότητα η δεισιδαιμονία; Έχει ορισθή ως «παράλογη θρησκευτική πίστις ή συνήθεια.» Ένας συγγραφεύς επέκρινε τη δεισιδαιμονία επειδή βασίζεται στην «ανοησία, τη ματαιότητα» και είπε ότι είναι «σχεδόν πάντοτε γελοία.» (Η Φυσική Ιστορία της Ανοησίας, υπό Μπέργκεν Ήβανς) Πολλές προλήψεις είναι διαδεδομένες, όπως η σύνδεσις της καλής τύχης με το πέταλο ενός αλόγου. Άλλες συνηθίζονται μόνο σε ωρισμένες χώρες ή περιοχές.
Αγάλματα, «Άγιο» Νερό και το «Φίγκα»
Οι ακόλουθες προλήψεις που διαλέξαμε στην τύχη, μας δίνουν ένα παράδειγμα των συγχρόνων προλήψεων:
● Το άγαλμα ενός ελέφαντα με την προβοσκίδα του στραμμένη προς τα πάνω και την ουρά στραμμένη προς την πόρτα, θα φέρη χρήματα στο σπίτι.
● Οι καθρέπτες προκαλούν παράλυσι του προσώπου αν τους κοιτάξη κανείς μετά το φαγητό. Αν σπάση ένας καθρέπτης, αυτό σημαίνει θάνατο κάποιου μέλους της οικογενείας.
● Ένα ποτήρι με «άγιο νερό» τοποθετημένο πίσω από την πόρτα, απομακρύνει τα κακά πνεύματα που πιθανόν θα ήθελαν να μπουν στο δωμάτιο.
● Δεν πρέπει κανείς να κοιμάται εκτεθειμένος στο σεληνόφως, επειδή αυτό εξασθενίζει την όρασι, και προκαλεί τρέλλα.
Ίσως η πιο συνηθισμένη πρόληψις στη Βραζιλία περιλαμβάνει τη χρήσι του Φίγκα, ενός φυλαχτού που έχει το σχήμα μιας γροθιάς με τον αντίχειρα μεταξύ του δείκτη και του μεσαίου δάχτυλου. Σύμφωνα με την έκδοσι Βοκαμπουλάριο ντε Κρεντίσες Αμαζονίκας υπό Οσβάλντο Ορίκο, αυτό το φυλαχτό αναπαριστά τη σεξουαλική πράξι. Ωστόσο, χρησιμοποιείται για προστασία από το «κακό μάτι,» τη στειρότητα και άλλες μορφές «κακής τύχης.» Υπάρχει σε περιδέραια και βραχιόλια, σε προφυλακτήρες αυτοκινήτου, πίσω από τις πόρτες, ή χρησιμοποιείται σαν σταχτοδοχείο και πόδι της λάμπας και σαν διακόσμησι τόσο σε φτωχικά όσο και σε πλούσια σπίτια.
Γνωρίζετε κι άλλες τέτοιες συνήθειες ή δοξασίες; Ίσως ναι, διότι οι δεισιδαιμονίες είναι πάρα πολλές σε όλα τα μέρη της γης. Ο διευθυντής ενός κέντρου ερευνών βρήκε περισσότερα από 700.000 παραδείγματα και πιστεύει ότι θα βρη τουλάχιστον άλλα τόσα.
Γέννησις και Κύκλος των Έμμηνων
Η σύγχρονη επιστήμη απέδειξε ότι μερικά έθιμα και «απαγορευμένα πράγματα» είναι πλάνες. Επί παραδείγματι:
● Μια γυναίκα που μόλις έχει γίνει μητέρα, πρέπει να αποφύγη να λούση τα μαλλιά της επί 30 ή και περισσότερες μέρες μετά τον τοκετό· πρέπει να αποφύγη να κάνη μπάνιο επί 40 μέρες, αν το μωρό είναι κορίτσι, και 41 μέρες αν είναι αγόρι.
● Μια νέα μητέρα δεν πρέπει να τρώγη αυγά, πιπέρι, ξυνά φρούτα, ακόμη και ρύζι.
● Πρέπει ν’ αποφεύγη να βγαίνη έξω τη νύχτα, διότι η βραδινή δροσιά μπορεί να προξενήση τρέλλα.
Αυτά είναι λίγα από τα ‘ταμπού’ που καλοπροαίρετοι φίλοι και συγγενείς ενθαρρύνουν τις νέες μητέρες να ακολουθήσουν.
Σε μερικά μέρη της Βραζιλίας, η γέννησις περιβάλλεται από δεισιδαιμονικές τελετουργίες και συνήθειες που είναι γνωστές ως σιμπάτιας. Μερικά παραδείγματα είναι τα ακόλουθα:
● Στην έναρξι, του τοκετού, μια γυναίκα προτρέπεται να κάνη ένα αφέψημα. Αυτό γίνεται με το να βράση σε νερό δύο σηματοδοτικές σημαιούλες των σιδηροδρόμων, μια κόκκινη και μια πράσινη, και ύστερα να πιή το νερό. Πιστεύεται ότι η κόκκινη σημαία είναι καλή για να σταματά την αιμορραγία και η πράσινη υποτίθεται ότι συντομεύει τον τοκετό.
● Η τοποθέτησις τριών κλαριών από ρίζα απήγανου κάτω από το μαξιλάρι του νεογέννητου θα απομακρύνη τη βλάβη από κακό μάτι και ασθένειες.
● Η τοποθέτησις κόκκινου μαλλιού στο μέτωπο του μωρού μπορεί να σταματήση το λόξυγγά του.
● Καθ’ οδόν προς τον τόπο όπου θα γίνη ο τοκετός, μη δένετε κορδέλλες στα ρούχα που θα φορέση το μωρό, διότι αυτό θα επιβραδύνη τον τοκετό.
Ο κύκλος των εμμήνων είναι ένα ακόμη πράγμα που δημιούργησε πολλές προλήψεις. Μερικοί πιστεύουν ότι μια γυναίκα δεν πρέπει να λούζη τα μαλλιά της στη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως· και μερικές γυναίκες φοβούνται να κάνουν μπάνιο εκείνες τις μέρες. Αλλά αυτά τα φυσιολογικά μέτρα υγιεινής δεν έχουν καμμιά κακή επίδρασι στον κύκλο των εμμήνων. Σχετικά με τον φόβο του να λούζωνται τα μαλλιά στη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως, ένας γιατρός του Ρίο Ιανέιρο δήλωσε: «Μεταξύ των καλλιεργημένων γυναικών αυτός ο φόβος παραχωρεί τη θέσι του στην πραγματικότητα, ότι δηλαδή η έμμηνος ρύσις είναι ένα ομαλό, φυσιολογικό γεγονός, όχι ασθένεια. Και το Κλαούντια, ένα δημοφιλές γυναικείο περιοδικό της Βραζιλίας, έγραφε τα εξής στο τεύχος του τού Ιανουαρίου 1976: «Η γυναίκα που έχει έμμηνο ρύσι, μπορεί και πρέπει να τρώη τα πάντα, ξυνά φρούτα, βρασμένα αυγά, ψάρια, χοιρινό, λαχανικά, τυρί. Όλ’ αυτά είναι μέρος μιας υγιεινής δίαιτας και δεν έχουν καμμιά σχέσι με την παύσι της εμμήνου ρύσεως.»
Μερικοί αποδίδουν τον έλεγχο του κύκλου των εμμήνων στη σελήνη, επειδή ο μέσος κύκλος είναι 28 μέρες. Αλλά ο αποθανών Μπέργκεν Ήβανς, συγγραφεύς του βιβλίου Η Φυσική Ιστορία της Ανοησίας, υποστηρίζει ότι αυτό είναι ένα αδικαιολόγητο συμπέρασμα και ανέφερε γιατρούς που είχαν παρατηρήσει ότι η έμμηνος ρύσις συμβαίνει σ’ όλη τη διάρκεια του μηνός, ανεξάρτητα από το σεληνιακό κύκλο και ότι δεν είναι δικαιολογημένη η συσχέτισις της ημερομηνίας της εμμήνου ρύσεως με τα σεληνιακά φαινόμενα.
Η δεισιδαιμονία ισχυρίζεται ότι το πλησίασμα μιας γυναίκας με περίοδο μπορεί να ξηράνη τα φυτά, να θαμπώση τους καθρέπτες, να αμβλύνη τα μαχαίρια, να σκοτώση μέλισσες και να εμποδίση τα κέικς να φουσκώσουν. Αυτά είναι γελοία. Ωστόσο, όπως τονίζει ο Ήβανς, οι γυναίκες είναι φυσικά νευρικές, ευερέθιστες και μελαγχολικές στις ημέρες της περιόδου. Συνεπώς, εύκολα κάνουν πράγματα, όπως το να σπάζουν πιάτα, να μαλώνουν τα παιδιά και να κλαίνε με την παραμικρή αφορμή.
Ο Ρόλος της Θρησκείας στη Δεισιδαιμονία
Οι θρησκευτικοί αρχηγοί έχουν οδηγήσει τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι ο Θεός και ο Διάβολος είναι θεότητες που μπορούν να δελεασθούν να κολακευθούν και να δωροδοκηθούν. Έτσι, οι άνθρωποι προσπαθούν να εξακριβώσουν τα σχέδια αυτών των θεοτήτων και κατόπιν κάνουν προσπάθειες να τους επηρεάσουν.
Στη Βραζιλία είναι συνηθισμένο να βλέπη κανείς τα Κάσας ντε Ουμπάντα. Αυτά είναι καταστήματα όπου μπορεί κανείς να αγοράση μαγικά βότανα, λιβάνι, χάνδρες, φυλαχτά, περιδέραια από δόντια χοίρου, χαϊμαλιά, βιβλία για την τέχνη του βουντού, και μέρη από σώμα κούκλας για χρήσι σε ξόρκια και σαν μέσον καθορισμού του μέλλοντος. Σ’ αυτά τα καταστήματα, η «Παρθένος Μαρία,» ο Ιησούς και ο κερασφόρος «Διάβολος» βρίσκονται δίπλα-δίπλα με άλλες εικόνες.
Το βράδυ της Παρασκευής γύρω στις 11, οι άνθρωποι τοποθετούν στα σταυροδρόμια μαύρα κοτόπουλα, μπύρες και φθηνό μπράντυ, τσιγάρα, γλυκά και φρούτα για να προσελκύσουν την εύνοια των «πνευμάτων.»
Ένας μύθος για το πέταλο έρχεται από την Αγγλία. Σύμφωνα με το μύθο, καθώς ο «Άγιος» Ντάνσταν εργαζόταν σαν σιδηρουργός, τον ανεζήτησε ο Διάβολος για να στερεώση ένα από τα πέταλα του. Ο Ντάνσταν, λέγει η ιστορία, τον έδεσε στον τοίχο και τον περιποιήθηκε τόσο σκληρά, ώστε ο Σατανάς εκλιπαρούσε έλεος. Ο Ντάνσταν άφησε τον Διάβολο να φύγη μόνον όταν τον υποχρέωσε να υποσχεθή ότι ποτέ ξανά δεν θα έμπαινε σε μέρος όπου κρεμόταν ένα πέταλο. Φυσικά, η ιστορία είναι παράλογη. Γιατί, λοιπόν, να εμπιστευόμαστε ένα πέταλο;
Γιατί οι Άνθρωποι Είναι Δεισιδαίμονες;
Όταν τους κάνουν αυτή την ερώτησι οι άνθρωποι σηκώνουν συνήθως τους ώμους τους και λένε «δεν ξέρω.» Ή μπορεί να αναφερθούν στους γονείς τους ή στους παππούδες τους, των οποίων τα λόγια δέχονται ασυζητητί. Στη Βραζιλία, η ανάμειξις του Ινδιάνικου, Αφρικανικού και Ευρωπαϊκού πολιτισμού, παρήγαγε πλήθος μύθων και φανταστικών ιστοριών.
Υπάρχουν, ωστόσο, δύο παράγοντες που βρίσκονται σχεδόν πάντα πίσω από τις δεισιδαιμονίες—ο φόβος και η άγνοια. Φόβος για την οργή του Θεού, τον Διάβολο, τις ασθένειες, τον θάνατο και πολλά άλλα τέτοια πράγματα, προάγουν συνήθως τις δεισιδαιμονικές δοξασίες και ενέργειες. Οι άνθρωποι πιάνονται απ’ όπου βρουν για να απομακρύνουν τη συμφορά. Ο Μπρούτον Μπέρρυ γράφει στο βιβλίο Σεις και οι Δεισιδαιμονίες Σας: «Η δεισιδαιμονία δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα ακόμη κεφάλαιο στη μακροχρόνια έρευνα της ιστορίας για την απόκτησι ασφαλείας. Και επειδή η εκπαίδευσις, η απαγόρευσις, οι ομιλίες, η σάτιρα και η επιστήμη απέτυχαν οικτρά στον αγώνα τους κατά της δεισιδαιμονίας, μόνο η ΑΣΦΑΛΕΙΑ θα επιτύχη να την καταστρέψη.» Στενά συνδεδεμένη με τον φόβο σαν αιτία δεισιδαιμονίας, είναι η άγνοια της πραγματικής αιτίας πολλών συμφορών, και ιδιαίτερα η άγνοια της Βιβλικής απόψεως για πολλά δεινά που πλήττουν το ανθρώπινο γένος.
Αντίδοτο της Δεισιδαιμονίας
Ο Μπρούτον Μπέρρυ, ενώ αποδεικνύει ότι οι περισσότερες θρησκευτικές δοξασίες δεν ξεχωρίζουν από τη δεισιδαιμονία με τα διάφορα ταμπού της, γράφει: «Αλλά υπάρχει ένα άλλο είδος θρησκείας που υποστηρίζει τη δοξασία ότι η Κοσμική Δύναμις είναι συνεχής και δεν υπόκειται σε δοξασίες, δεν ενδίδει σε κολακείες, δεν εξαπατάται από Τσαρλατάνους, δεν τροφοδοτεί συμπάθειες. Αυτή η Δύναμις βρέχει και φωτίζει για καλούς και για κακούς ομοίως. Δεν ευνοεί εκείνους που απαγγέλλουν «πιστεύω» και ανάβουν κεριά. Το χρέος του ανθρώπου δεν είναι να υποκινή . . . αυτή τη Δύναμι για να πάρη απ’ αυτήν ό,τι θέλει, αλλά μάλλον ο άνθρωπος πρέπει να προσπαθή να ανακαλύψη την αλήθεια για το σύμπαν, τον δρόμο που πρέπει ν’ ακολουθή και να προετοιμάζεται γι αυτόν. Αυτή η πίστις δεν ήταν ποτέ δημοφιλής. Οι ακόλουθοι της υπέστησαν προσβολές και λησμονήθηκαν και τουλάχιστον ένας απ’ αυτούς σταυρώθηκε.»
Ο συγγραφεύς εδώ αναφέρεται στην αντιδημοτική Χριστιανοσύνη. Όπως οι πιστοί Ισραηλίται του παρελθόντος, ο Ιησούς κι εκείνοι που εναρμονίζουν τη ζωή τους με το παράδειγμα του, ποτέ δεν θέτουν την πίστι τους στην «Τύχη,» στους οιωνούς ή στις δεισιδαιμονίες. Αντιθέτως, αναζητούν καθοδήγησι στη ζωή από τον γραπτό Λόγο του Δημιουργού του ανθρώπου, τον Ιεχωβά Θεό.—Δευτ. 18:10-12· 2 Βασ. 21:6· Ησ. 8:19· 65:11· Πράξ. 16:16-24.
Πώς βλέπετε σεις τις δεισιδαιμονίες; Μπορείτε να απαλλαγήτε απ’ αυτές. Ο καλύτερος τρόπος για να το κάνετε αυτό είναι να μελετήσετε προσεκτικά την Αγία Γραφή και να εναρμονίσετε τη ζωή σας με τις αρχές της.