Ποια Γλώσσα Μιλούσε ο Ιησούς;

ΓΥΡΩ από αυτό το ερώτημα υπάρχει αξιοσημείωτη διχογνωμία ανάμεσα τους λογίους. Ωστόσο, σχετικά με τις γλώσσες που χρησιμοποιούνταν στην Παλαιστίνη όταν ο Ιησούς Χριστός βρισκόταν στη γη, ο καθηγητής Γκ. Έρνεστ Ράιτ δηλώνει: «Αναμφίβολα, μπορούσε κανείς να ακούσει διάφορες γλώσσες στους δρόμους των μεγαλύτερων πόλεων. Η ελληνική και η αραμαϊκή ήταν προφανώς οι συνηθισμένες γλώσσες, και οι περισσότεροι κάτοικοι των αστικών περιοχών μπορούσαν πιθανώς να καταλαβαίνουν και τις δύο, ακόμη και σε τόσο ‘μοντέρνες’ ή ‘δυτικές’ πόλεις όπως ήταν η Καισάρεια και η Σαμάρεια, όπου η ελληνική ήταν η πιο συνηθισμένη γλώσσα. Θα μπορούσε κανείς να ακούσει Ρωμαίους στρατιώτες και αξιωματικούς να συζητούν στη λατινική, ενώ οι ορθόδοξοι Ιουδαίοι μπορεί κάλλιστα να μιλούσαν μεταξύ τους μια μεταγενέστερη παραλλαγή της εβραϊκής, μια γλώσσα για την οποία γνωρίζουμε ότι δεν ήταν ούτε κλασική εβραϊκή ούτε αραμαϊκή, παρά τις ομοιότητες που είχε και με τις δύο». Κάνοντας επιπρόσθετα σχόλια γύρω από τη γλώσσα την οποία μιλούσε ο Ιησούς Χριστός, ο καθηγητής Ράιτ λέει: «Υπάρχει σοβαρή αντιλογία γύρω από το ποια γλώσσα μιλούσε ο Ιησούς. Δεν έχουμε κάποιον ασφαλή τρόπο για να μάθουμε αν μπορούσε να μιλήσει την ελληνική ή τη λατινική, αλλά, καθώς δίδασκε στη διακονία του, κανονικά χρησιμοποιούσε είτε την αραμαϊκή είτε την κοινή εβραϊκή που ήταν επηρεασμένη σε μεγάλο βαθμό από την αραμαϊκή. Όταν ο Παύλος απευθύνθηκε στον όχλο στο Ναό, αναφέρεται ότι μίλησε στην εβραϊκή (Πράξεις 21:40). Οι λόγιοι γενικά θεωρούν ότι αυτό υπονοεί την αραμαϊκή, αλλά είναι αρκετά πιθανό ότι η κοινή εβραϊκή ήταν τότε η διαδεδομένη γλώσσα ανάμεσα στους Ιουδαίους».—Βιβλική Αρχαιολογία (Biblical Archaeology), 1963, σελίδα 243.

Μιλούσε την Αραμαϊκή;

Ο Ιησούς μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιούσε την αραμαϊκή σε μερικές περιπτώσεις, όπως όταν μίλησε στη Συροφοίνισσα γυναίκα. (Μάρκος 7:24-30) Ορισμένες εκφράσεις τις οποίες, όπως καταγράφεται, είπε εκείνος θεωρούνται γενικά ότι έχουν αραμαϊκή προέλευση. Εντούτοις, ακόμη και σε αυτό το σημείο υπάρχει ανάγκη για προσοχή, εφόσον η ταξινόμηση αυτών των εκφράσεων ως αραμαϊκών δεν είναι αδιαμφισβήτητη. Για παράδειγμα, τα λόγια που είπε ο Ιησούς όταν ήταν κρεμασμένος στο ξύλο, «Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί;», θεωρούνται από τους περισσότερους αραμαϊκά, ίσως από κάποια διάλεκτο της Γαλιλαίας. (Ματθαίος 27:46· Μάρκος 15:34) Ωστόσο, Το Βιβλικό Λεξικό του Ερμηνευτή (The Interpreter’s Dictionary of the Bible) λέει: «Υπάρχει διάσταση απόψεων όσον αφορά την πρωτότυπη γλώσσα στην οποία διατυπώθηκαν αυτά τα λόγια, καθώς και το κατά πόσον ο ίδιος ο Ιησούς θα ήταν πιο φυσιολογικό να χρησιμοποιήσει την εβραϊκή ή την αραμαϊκή. . . . Διάφορα έγγραφα καταδεικνύουν ότι μια μορφή εβραϊκής, σε κάποιο βαθμό επηρεασμένη από την αραμαϊκή, μπορεί να χρησιμοποιούνταν στην Παλαιστίνη τον πρώτο αιώνα μ.Χ.». Στην πραγματικότητα, ο μεταγραμματισμός αυτών των λέξεων στην ελληνική, όπως καταγράφεται από τον Ματθαίο και τον Μάρκο, δεν επιτρέπει να προσδιορίσουμε κατηγορηματικά ποια πρωτότυπη γλώσσα χρησιμοποιήθηκε.

Είναι πιθανό ότι ο Ιησούς και οι πρώτοι μαθητές του, όπως ήταν ο απόστολος Πέτρος, τουλάχιστον σε ορισμένες περιπτώσεις μιλούσαν την αραμαϊκή της Γαλιλαίας, διότι στον Πέτρο ειπώθηκαν τα εξής τη νύχτα κατά την οποία συνελήφθη ο Χριστός: «Σίγουρα και εσύ από αυτούς είσαι, γιατί πραγματικά η διάλεκτός σου σε προδίδει». (Ματθαίος 26:73) Αυτό μπορεί να λέχθηκε επειδή ο απόστολος χρησιμοποίησε την αραμαϊκή της Γαλιλαίας σε εκείνη την περίπτωση, αν και κάτι τέτοιο δεν είναι βέβαιο, ή μπορεί να μιλούσε την εβραϊκή της Γαλιλαίας η οποία διέφερε ως διάλεκτος από εκείνη που χρησιμοποιούνταν στην Ιερουσαλήμ ή αλλού στην Ιουδαία. Νωρίτερα, όταν ο Ιησούς πήγε στη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας και μπήκε στη συναγωγή που υπήρχε εκεί, διάβασε από την προφητεία του Ησαΐα, προφανώς όπως ήταν γραμμένη στην εβραϊκή, και κατόπιν είπε: «Σήμερα εκπληρώνεται αυτή η γραφή που μόλις ακούσατε». Πουθενά δεν αναφέρεται ότι ο Ιησούς μετέφρασε αυτή την περικοπή στην αραμαϊκή. Επομένως, είναι πιθανό ότι οι παρόντες σε εκείνη την περίσταση μπορούσαν εύκολα να καταλάβουν την εβραϊκή της Αγίας Γραφής. (Λουκάς 4:16-21) Μπορεί επίσης να επισημανθεί ότι το εδάφιο Πράξεις 6:1, το οποίο αναφέρεται σε μια χρονική περίοδο λίγο μετά την Πεντηκοστή του 33 Κ.Χ., κάνει λόγο για ελληνόφωνους και εβραιόφωνους Ιουδαίους που βρίσκονταν στην Ιερουσαλήμ.

Ο καθηγητής Χάρις Μπίρκελαντ (Η Γλώσσα του Ιησού [The Language of Jesus], Όσλο, 1954, σελίδες 10, 11) τονίζει πως το γεγονός ότι η αραμαϊκή ήταν η γραπτή γλώσσα της Παλαιστίνης όταν ο Ιησούς βρισκόταν στη γη δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη πως τη μιλούσαν οι μάζες. Επίσης, το ότι οι πάπυροι από την Ελεφαντίνη που ανήκαν σε μια Ιουδαϊκή αποικία της Αιγύπτου ήταν γραμμένοι στην αραμαϊκή δεν αποδεικνύει πως αυτή ήταν η κύρια ή η κοινή γλώσσα της πατρίδας τους, διότι η αραμαϊκή ήταν τότε μια διεθνής λογοτεχνική γλώσσα. Φυσικά, οι Χριστιανικές Ελληνικές Γραφές περιέχουν αρκετούς αραμαϊσμούς, όπως, για παράδειγμα, περιπτώσεις στις οποίες ο Ιησούς χρησιμοποίησε μερικές αραμαϊκές λέξεις. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει ο Μπίρκελαντ, ο Ιησούς ίσως μιλούσε συνήθως την κοινή εβραϊκή, ενώ μερικές φορές χρησιμοποιούσε εκφράσεις της αραμαϊκής.

Το Λογικό Συμπέρασμα

Παρότι ίσως δεν μπορεί να αποδειχτεί, όπως διατείνεται ο Μπίρκελαντ, ότι ο κοινός λαός ήταν αγράμματος σε σχέση με την αραμαϊκή, φαίνεται πως όταν ο Λουκάς, ένας εκπαιδευμένος γιατρός, αναφέρει ότι ο Παύλος μίλησε στους Ιουδαίους «στην εβραϊκή», και όταν ο απόστολος είπε ότι η φωνή από τον ουρανό τού μίλησε «στην εβραϊκή», υπονοούνταν στην πραγματικότητα μια μορφή της εβραϊκής (αν και ίσως όχι η αρχαία εβραϊκή) και όχι η αραμαϊκή.—Πράξεις 22:2· 26:14.

Κάτι που υποστηρίζει περαιτέρω το γεγονός ότι στην Παλαιστίνη χρησιμοποιούνταν κάποια μορφή της εβραϊκής, όταν ο Ιησούς Χριστός βρισκόταν στη γη, είναι οι αρχικές ενδείξεις που υπάρχουν ότι ο απόστολος Ματθαίος έγραψε την αφήγηση του Ευαγγελίου του πρώτα στην εβραϊκή. Λόγου χάρη, ο Ευσέβιος (του τρίτου και τέταρτου αιώνα Κ.Χ.) είπε ότι «ο ευαγγελιστής Ματθαίος συνέταξε το Ευαγγέλιό του στην εβραϊκή γλώσσα». (Ελληνική Πατρολογία, Τόμ. ΚΒ΄, στήλη 941) Επίσης, ο Ιερώνυμος (του τέταρτου και πέμπτου αιώνα Κ.Χ.) ανέφερε στο έργο του Περί των επιφανών ανδρών (De viris inlustribus), κεφάλαιο Γ΄: «Ο Ματθαίος, που λέγεται επίσης Λευί, και ο οποίος από τελώνης έγινε απόστολος, πρώτα συνέγραψε στην Ιουδαία ένα Ευαγγέλιο του Χριστού, στην εβραϊκή γλώσσα και με εβραϊκούς χαρακτήρες, προς όφελος εκείνων των περιτμημένων που είχαν πιστέψει. . . . Επιπλέον, το ίδιο το εβραϊκό κείμενο διατηρείται μέχρι την εποχή μας στη βιβλιοθήκη της Καισάρειας, τα βιβλία της οποίας συγκέντρωσε με τόση επιμέλεια ο μάρτυς Πάμφιλος». Συνεπώς, όταν ο Ιησούς Χριστός ήταν άνθρωπος στη γη μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιούσε κάποια μορφή της εβραϊκής και κάποια διάλεκτο της αραμαϊκής.