Έθιμα Πένθους—Πώς τα Βλέπετε;

Σ’ ΟΛΗ την ιστορία, ο θάνατος υπήρξε κοινή πείρα του ανθρώπινου γένους. Αλλά η μακρόχρονη αυτή εξοικείωση δεν έχει ελαττώσει την ερημωτική επίδραση που έχει ο θάνατος πάνω στους επιζώντες. Η γνώση ότι πέθανε κάποιος που ήταν μέρος της ζωής σας, σπάνια δεν προκαλεί βαθιά και μόνιμη λύπη και οδυνηρή αίσθηση απώλειας.

Ενώ η θρησκεία θα έπρεπε να απαλύνει τον πόνο που προκαλεί ο θάνατος, συχνά κάνει το αντίθετο. Σε μερικές χώρες ο πόνος που φέρνει ο θάνατος στους συγγενείς του νεκρού μετατρέπεται σε τρόμο όταν τους λέγεται ότι οι γονείς τους και οι συγγενείς τους που έχουν πεθάνει είναι τώρα εκδικητικά πνεύματα που χρειάζεται να κατευναστούν με κατάλληλες τελετουργίες πένθους. Αλλιώς αυτοί θα κατατρέχουν τους ζωντανούς. Επίσης, όταν πεθάνει κάποιο μέλος μιας Χριστιανικής οικογένειας, θα χρειαστεί να ληφθούν αποφάσεις σχετικά με τα έθιμα της τοπικής περιοχής, όπως αν θα φορέσουν ειδικά ρούχα και αν θα λάβουν μέρος σε τελετουργίες που οι άλλοι μπορεί να αναμένουν.

Ο Ιεχωβά Θεός έχει υποσχεθεί ότι κάποια μέρα θα εξαλείψει από την ανθρώπινη οικογένεια την οδυνηρή εμπειρία του θανάτου. (Αποκάλυψις 21:4) Και στο μεταξύ μας έχει δώσει το Λόγο του, τη Βίβλο, σαν ‘φως στο δρόμο μας’. (Ψαλμός 119:105) Όταν αμφιβάλουμε σχετικά με το ποιο είναι το σωστό πράγμα που πρέπει να κάνουμε, η Βίβλος μάς δείχνει τον τρόπο με τον οποίο ο Θεός θέλει να ενεργήσουμε. (Ησαΐας 30:21) Ας εξετάσουμε την καθοδηγία που δίνει γι’ αυτές τις θλιβερότατες μέρες, όταν κάποιο δικό μας πρόσωπο πεθάνει.

Το Πένθος Είναι Κατάλληλο

Όπως ήδη παρατηρήσαμε, είναι φυσικό να αισθανόμαστε βαθιά θλίψη όταν κάποιο αγαπητό μας πρόσωπο πεθάνει. Αλλά οι Χριστιανοί γνωρίζουν ότι θα υπάρξει ανάσταση. Επομένως, δεν έχουν την χωρίς ελπίδα, αλλόφρονα λύπη που εκδηλώνουν συχνά αυτοί που δεν έχουν ελπίδα. (1 Θεσσαλονικείς 4:13) Ο θάνατος δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη παντοτινό αποχωρισμό, μολονότι σημαίνει αυτό για κάποιο διάστημα.

Έτσι, ο Αβραάμ ‘πένθησε τη Σάρρα και έκλαψε γι’ αυτήν’ όταν πέθανε. (Γένεσις 23:2) Ο γιος του, Ισαάκ, χρειάστηκε να ‘παρηγορηθεί μετά την απώλεια της μητέρας του’. (Γένεσις 24:67) Η λύπη των φίλων και συγγενών του νεκρού Λαζάρου ήταν τόσο μεγάλη ώστε και ο ίδιος ο Ιησούς «εδάκρυσεν». (Ιωάννης 11:35) Είναι εκδήλωση αγάπης για τους φίλους της οικογένειας, από την οποία κάποιος έχει πεθάνει, να την επισκεφθούν και να την παρηγορήσουν στη διάρκεια μιας τέτοιας γεμάτης ένταση εποχής.—Ιωάννης 11:31.

Ωστόσο, θα παρατηρήσετε ότι στις Γραφικές αφηγήσεις πένθους και παρηγοριάς των θλιμμένων, δεν αναφέρεται καθόλου κάποιος κατευνασμός του νεκρού. Οι δούλοι του Θεού ήξεραν ότι οι νεκροί κοιμούνταν, ότι δεν είχαν συναίσθηση. (Ιωάννης 11:11-14· Εκκλησιαστής 9:5, 10) Οι νεκροί δεν υποφέρουν σε μια ζωή μετά το θάνατο, ούτε μετατρέπονται σε εκδικητικά, επικίνδυνα πνεύματα. (Ψαλμός 146:3, 4) Επομένως, ο λαός του Ιεχωβά δεν έπρεπε να αντιγράφει τις πράξεις των τριγύρω εθνών οι οποίες αντανακλούσαν μια εσφαλμένη συμπεριφορά απέναντι στους νεκρούς.—Δευτερονόμιον 14:1· 18:10-12.

Και σήμερα, όταν λάβουμε υπόψη τι πράγματα συνηθίζεται να γίνονται προς ‘τιμή του νεκρού’, πρέπει να βεβαιωθούμε για το ποια είναι η σημερινή σημασία τους. Μήπως συνδέονται τώρα με κάποια εσφαλμένη διδασκαλία η δεισιδαιμονία; Αν ναι, πρέπει ένας Χριστιανός να την ακολουθεί;—Ρωμαίους 13:12-14.

Ποια Έθιμα Πένθους;

Σε μερικούς λαούς του κόσμου, οι χήρες και οι χήροι πρέπει να φορούν ειδικά ρούχα και να παραμένουν σε μια κατάσταση πένθους, με πολλούς περιορισμούς στην ελευθερία τους για ένα χρόνο. Είναι αυτό το έθιμο σύμφωνο με τα Χριστιανικά πιστεύω;

Είναι ευνόητο πως ένας Χριστιανός που έχει χάσει ένα αγαπημένο του πρόσωπο μπορεί για ένα διάστημα να ντύνεται και να ενεργεί πιο συνεσταλμένα. (Παράβαλε 2 Σαμουήλ 13:19· 2 Βασιλέων 6:30). Αλλά αυτό είναι τελείως διαφορετικό από το να φοράει για μακρά περίοδο ρούχα τα οποία στη διάνοια των ανθρώπων της κοινότητας συνδέονται με αντιγραφικές πεποιθήσεις για τους νεκρούς. Όταν Χριστιανές χήρες αρνήθηκαν να ακολουθήσουν τέτοια έθιμα, μερικές φορές απειλήθηκαν από συγγενείς και γείτονες οι οποίοι λένε ότι ή «κακή τύχη» θα έρθει πάνω τους ή ότι το «πνεύμα» του νεκρού συζύγου θα εξαγριωθεί και θα τους φέρει συμφορά. Αυτοί οι δεισιδαίμονες μπορεί ακόμη να φοβούνται ότι δεν θα βρέξει ή ότι δεν θα έχουν σοδειά.

Ο γιος μιας χήρας, η οποία δεν τήρησε τα έθιμα, είπε: «Το πνεύμα του πατέρα μου δεν θα βρει ειρήνη». Σ’ ένα άλλο μέρος, ο αρχηγός της φυλής απείλησε να διώξει από την περιοχή όλους τους δούλους του Ιεχωβά! Μερικοί ντόπιοι εξαγριώθηκαν τόσο ώστε κατάστρεψαν την τοπική Χριστιανική συνάθροιση με λοστούς και τσεκούρια. Σε μια άλλη πάλι περιοχή, η φυλετική αστυνομία γύμνωσε μια Χριστιανή χήρα και τη μαστίγωσε ανελέητα μ’ ένα ζιάμποκ (καμουτσίκι).

Γιατί αυτές οι Χριστιανές χήρες αρνήθηκαν να κάνουν αυτό που περίμεναν από αυτές οι γείτονές τους; Ίσως εσείς να μη βλέπετε μεγάλη βλάβη στο να ακολουθήσει κανείς τα τοπικά έθιμα χάρη της «ευπρέπειας». Και σχετικά με μερικά έθιμα, αυτό μπορεί πραγματικά να αληθεύει. Αλλά πώς θα θεωρούνταν ένας Χριστιανός, είτε άντρας είτε γυναίκα, αν λάβαινε μέρος σε τελετουργίες που είχαν σκοπό να κατευνάσουν τα «πνεύματα των προγόνων»; Μην ξεχνάτε ότι εκείνοι που συμμετείχαν σε τέτοιες συνήθειες σε προηγούμενους καιρούς δεν επιτράπηκε να παραμείνουν μέρος της Ισραηλιτικής κοινότητας ή της πρώτης Χριστιανικής εκκλησίας.—Δευτερονόμιον 13:12-15· 18:9-13· 2 Κορινθίους 6:14-18· 2 Ιωάννου 9, 10.

Εξετάστε μερικούς από τους λόγους γι’ αυτό. Από τη μια μεριά, με το να μετέχει, ένα άτομο σε τέτοιες τελετουργίες θα υποστήριζε και στην πραγματικότητα θα προήγε μια αντιχριστιανική θρησκεία. Θα έδειχνε ότι στην καρδιά του εξακολουθεί να είναι μέρος της ψεύτικης θρησκείας.—Αποκάλυψις 18:4.

Σ’ όλο τον κόσμο οι Μάρτυρες του Ιεχωβά είναι πασίγνωστοι επειδή διδάσκουν τη Βίβλο. Μια Βιβλική αλήθεια που τονίζουν είναι ότι οι νεκροί δεν έχουν συναίσθηση, ούτε υποφέρουν στην κόλαση ούτε περιπλανιούνται στη γη ούτε μπορούν να βλάψουν τους απογόνους τους. Η Βίβλος λέει: «Οι νεκροί δεν γνωρίζουσι ουδέν». (Εκκλησιαστής 9:5) Αυτή η διδασκαλία έχει παρηγορήσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Έτσι, στις περισσότερες κοινότητες οι άνθρωποι γενικά δεν περιμένουν από αυτούς τους Χριστιανούς να μετέχουν σε τελετουργίες που έχουν σκοπό να κατευνάσουν τους νεκρούς.

Τι θα συνέβαινε, λοιπόν, αν αληθινοί Χριστιανοί εξαιτίας της πίεσης συγγενών τους ή γειτόνων, δέχονταν να ακολουθήσουν αντιχριστιανικές συνήθειες πένθους; Δεν θα συμπέραιναν οι γείτονες ότι ίσως οι Χριστιανοί αυτοί στην πραγματικότητα δεν πιστεύουν αυτά που κηρύττουν; Αυτό δεν θα τους έκανε ίσως να συμβιβαστούν και σ’ άλλους τομείς; Χωρίς αμφιβολία ναι. Συνεπώς, ένα μεγάλο μέρος καλού έργου θα καταστρεφόταν, και άτομα θα μπορούσαν να προσκόψουν.—Ματθαίος 18:6· 2 Κορινθίους 6:3.

Επομένως, οι πρεσβύτεροι και άλλοι μέσα στις εκκλησίες των Μαρτύρων του Ιεχωβά συμπαρίστανται όσο το δυνατόν περισσότερο σ’ αυτούς οι οποίοι πρόσφατα έχασαν κάποιο αγαπημένο τους πρόσωπο. Τους υποστηρίζουν σε ό,τι χρειάζονται για να τους βοηθήσουν να παραμείνουν στερεοί υπέρ της αλήθειας εν όψει οποιασδήποτε πίεσης να ακολουθήσουν αντιχριστιανικές συνήθειες.—Παράβαλε 2 Κορινθίους 1:3, 4.

Τι θα γίνει, όμως, αν παρ’ όλη αυτή τη βοήθεια, ένας Χριστιανός αρχίσει να ακολουθεί αντιχριστιανικές συνήθειες πένθους; Οι πρεσβύτεροι θα ενεργήσουν με καλοσύνη. Ο απόστολος Παύλος συμβούλευσε: «Αδελφοί, και εάν άνθρωπος απερισκέπτως πέση εις κανέν αμάρτημα, σεις οι πνευματικοί διορθόνετε τον τοιούτον με πνεύμα πραότητος». (Γαλάτας 6:1) Ο μαθητής Ιάκωβος προσθέτει: «Αδελφοί, εάν τις μεταξύ σας αποπλανηθή από της αλήθειας, και επιστρέψη τις αυτόν, ας εξεύρη ότι ο επιστρέψας αμαρτωλόν από της πλάνης της οδού αυτού θέλει σώσει ψυχήν [την ψυχή του, ΜΝΚ] εκ θανάτου και θέλει καλύψει πλήθος αμαρτιών».—Ιακώβου 5:19, 20.

Είναι καλό να θυμούμαστε ότι ο ίδιος ο Θεός δεν θέλει «να απολεσθώσί τινες, αλλά πάντες να έλθωσιν εις μετάνοιαν». (2 Πέτρου 3:9) Οι πρεσβύτεροι αρχικά θα προσπαθήσουν πολύ να αποκαταστήσουν αυτόν που έσφαλε. Στις περισσότερες περιπτώσεις χωρίς αμφιβολία θα διαπιστωθεί ότι η έντονη θλίψη σε συνδυασμό με το φόβο των γειτόνων πιέζουν αυτόν που πενθεί να κάνει κάτι το εσφαλμένο. Ελπίζουμε ότι με καλή και συμπονετική βοήθεια, από εκεί κι έπειτα αυτός θα κάνει ίσια μονοπάτια για τα πόδια του, ώστε να μην εκτραπεί το χωλό αλλά μάλλον να θεραπευτεί’.—Εβραίους 12:13.

Ωστόσο, αν ένας Χριστιανός ακολουθεί αντιχριστιανικά έθιμα πένθους και αρνούμενος τη βοήθεια συγχριστιανών του, επιμένει να συνεχίζει την αντιχριστιανική πορεία, τότε τελικά οι πρεσβύτεροι μπορεί να χρειαστεί να ενεργήσουν έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ότι τέτοιες συνήθειες δεν προκαλούν σύγχυση στους παρατηρητές ούτε ότι εισάγονται εσφαλμένες συνήθειες μέσα στη Χριστιανική εκκλησία. Οποιοσδήποτε λατρεύει τους προγόνους του δεν είναι πια αληθινός Χριστιανός, και πρέπει να γίνουν βήματα ώστε να εξασφαλιστεί ότι καθένας αναγνωρίζει αυτό το γεγονός.—1 Κορινθίους 5:13.

Ευλογίες από την Πιστότητα

Πολλοί Χριστιανοί έχουν διαπιστώσει ότι η πιστότητα σ’ αυτό το σπουδαίο ζήτημα φέρνει καλά αποτελέσματα. Η Εντουίνα Άπασον, μια Χριστιανή γυναίκα στο Σουρινάμ, αφηγείται την πείρα της: «Κάποτε, όταν διεξήγαγα μια Γραφική μελέτη, έλαβα ένα συγκλονιστικό μήνυμα. Ο μεγαλύτερος γιος μου, ο οποίος δεν ήταν Μάρτυρας, καθώς μετείχε σε μια διαδήλωση, σκοτώθηκε. Αυτή η οδυνηρή απώλεια οδήγησε σε μεγάλη ένταση, γιατί οι συγγενείς μου είπαν: ‘Αν δεν τηρήσεις τα έθιμα πένθους, δεν έχεις καθόλου μητρικά αισθήματα για το γιο σου’. Τα έθιμα απαιτούσαν να κόψω τα μαλλιά μου, να τυλίξω το κεφάλι μου μ’ ένα άσπρο μαντίλι, να φορέσω πένθιμα ρούχα για μήνες, να περπατάω αργά-αργά, και να μιλάω απαλά με πνιγμένη φωνή—όλα αυτά για να δείξω στους ανθρώπους και στο δήθεν ‘πνεύμα του νεκρού’ ότι ήμουν πραγματικά λυπημένη. Αν, όμως, έκανα αυτά τα πράγματα, ασφαλώς το κήρυγμά μου θα ήταν μάταιο και θα έχανα την καθαρή μου συνείδηση ενώπιον του Θεού». Έτσι, η Εντουίνα δεν συμβιβάστηκε.

Ένας άλλος άνθρωπος έλεγε ότι η νεκρή θεία του τον επισκεπτόταν τακτικά τη νύχτα. Τι νόμιζε αυτός πως ήθελε εκείνη; Απάντησε: «Να γίνει μια θυσία γι’ αυτή στην άκρη του ποταμού». Κι αν δεν γινόταν η θυσία; Υπήρχε η απειλή του θανάτου. Ενόσω ζούσε, αυτή η θεία ήταν πολύ στοργικό άτομο. Αλλά, όταν πέθανε, υποτίθεται πως ενεργούσε σαν ένας απειλητικός τύραννος. Θα μπορούσε να είναι στην πραγματικότητα αυτό το ίδιο άτομο; Με τη λογική και με τη χρήση της Γραφής, αυτός και άλλοι σαν κι αυτόν έχουν απελευθερωθεί από τον φόβο των νεκρών. Οι άνθρωποι αυτοί έμαθαν ότι οι οράσεις, οι φωνές, και τα φαντάσματα είναι έργο ξεπεσμένων αγγέλων, των δαιμόνων.—Παράβαλε 2 Κορινθίους 11:3, 14· Εφεσίους 6:12.

Οι δούλοι του Ιεχωβά ξέρουν καλά ότι αν παραμείνουν στο δρόμο που αυτός έχει ανοίξει μπροστά τους, αυτό τελικά θα οδηγήσει στο να ευλογηθούν με αιώνια ζωή. (Ησαΐας 30:21) Ο Σατανάς χρησιμοποιεί διαρκώς πανούργα και ύπουλα μέσα στην προσπάθεια του να τους κάνει να σφάλουν και να παραστρατήσουν.(1 Πέτρου 5:8, 9) Αναγνωρίζει ότι αυτοί μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρωτοί όταν πενθούν το θάνατο ενός αγαπημένου τους προσώπου. Παρ’ όλ’ αυτά, οι Χριστιανοί είναι αποφασισμένοι να παραμείνουν πιστοί στον Ιεχωβά σ’ όλα τα πράγματα, παρά τις πιέσεις. Σ’ αυτό, όπως και σ’ άλλα ζητήματα, πρέπει ‘να πειθαρχούν στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους’. (Πράξεις 5:29) Έτσι, αποδεικνύουν το βάθος της αφοσίωσης τους στον Ιεχωβά Θεό, και μπορούν να αποβλέπουν να τους ανταμείψει με ζωή στο νέο του σύστημα όπου ο θάνατος και το πένθος «δεν θέλουσιν υπάρχει πλέον».—Αποκάλυψις 21:4.