Προσεύχεστε ο Ένας για τον Άλλο
«Προσεύχεστε, . . . περί ημών».—2 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 3:1.
1-3. (α) Γιατί μπορεί ο λαός τού Ιεχωβά να τον προσεγγίζει με εμπιστοσύνη με προσευχή; (β) Γιατί θα πρέπει οι Μάρτυρες τού Ιεχωβά να είναι ένας λαός προσευχής;
Ο ΙΕΧΩΒΑ είναι ο μεγάλος «Ακούων προσευχήν». (Ψαλμός 65:2) Γι’ αυτό, οι αφοσιωμένοι δούλοι του μπορούν να τον πλησιάζουν με εμπιστοσύνη μαζί με τα ταπεινά αιτήματα τους και τα λόγια της ευχαριστίας τους. Πράγματι, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά έχουν πολλούς λόγους για να είναι ένας λαός προσευχής.
2 Κατ’ αρχή, ο Ιησούς Χριστός δίδαξε τους ακολούθους του να προσεύχονται. Τους είπε: «Όταν προσεύχησθε, λέγετε· Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομα σου, ελθέτω η βασιλεία σου, γενηθήτω το θέλημα σου ως εν ουρανώ και επί της γης· τον άρτον ημών τον επιούσιον δίδε εις ημάς καθ’ ημέραν· και συγχώρησον εις ημάς τας αμαρτίας ημών, διότι και ημείς συγχωρούμεν εις πάντα αμαρτάνοντα εις ημάς· και μη φέρης ημάς εις πειρασμόν». (Λουκάς 11:2-4) Η προσευχή αυτή σωστά τοποθέτησε πρώτα το Θεό και περιέλαβε και ατομικά αιτήματα. Η υποδειγματική αυτή προσευχή έδειξε επίσης ότι οι προσευχές μας δεν πρέπει να αγνοούν τα άλλα άτομα.
3 Οι απόστολοι του Ιησού παρότρυναν επίσης και τους άλλους ομόπιστους να είναι άνθρωποι προσευχής. Για παράδειγμα, ο απόστολος Παύλος είπε, «Εις την προσευχήν προσκαρτερούντες» και, «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε». (Ρωμαίους 12:12· 1 Θεσσαλονικείς 5:17) Και ο απόστολος Πέτρος δήλωσε: «Πάντων δε το τέλος επλησίασεν. Φρονίμως λοιπόν διάγετε και αγρυπνείτε εις τας προσευχάς». (1 Πέτρου 4:7) Τι άριστη συμβουλή!
Τι Μπορεί να Κάνει για Μας η Προσευχή
4. Τι απαιτείται για να εισακούονται οι προσευχές των αφιερωμένων δούλων του Θεού;
4 Ο φημισμένος ποιητής Άλφρεντ Τέννυσον έγραψε: «Με την προσευχή γίνονται περισσότερα πράγματα απ’ όσα φαντάζεται αυτός ο κόσμος». Πόσο αληθινό είναι αυτό! Αλλά για να εισακούονται οι αφιερωμένοι δούλοι του Θεού, η προσευχή τους πρέπει να κατευθύνεται στον Ιεχωβά μέσω του Ιησού Χριστού με πίστη, πρέπει να είναι σε αρμονία με το θείο θέλημα και πρέπει να εκφράζεται με το σωστό τρόπο. (Ιωάννης 14:6· 1 Ιωάννου 5:13-15) Είναι ενδιαφέρον ότι έχει ειπωθεί: «Ο Θεός δε βλέπει την ευφράδεια των προσευχών σας, πόσο κομψές μπορεί να είναι· ούτε τη γεωμετρία των προσευχών σας, πόσο μακριές μπορεί να είναι· ούτε την αριθμητική των προσευχών σας, πόσο πολλές μπορεί να είναι· ούτε τη λογική των προσευχών σας, πόσο μεθοδικές μπορεί να είναι· αλλά αυτό το οποίο βλέπει είναι η ειλικρίνεια σας».—Τόμας Μπρουκς, Άγγλος Πουριτανός διάκονος του 17ου αιώνα.
5. (α) Τι μπορεί να χάνει η προσευχή για μας; (β) Σχετικά με την προσευχή, ποιο ερώτημα θα εξετάσουμε;
5 Το να προσευχόμαστε τακτικά, με ειλικρίνεια καρδιάς, μας φέρνει κοντύτερα στον Ιεχωβά. Η ταπεινή, θερμή προσευχή μάς βοηθάει να εκπληρώσουμε τη διακονία μας κηρύγματος. (Ματθαίος 24:14· 28:19, 20· 2 Κορινθίους 2:17) Μας βοηθάει να πάρουμε αποφάσεις που ευχαριστούν τον ουράνιο Πατέρα μας. Η προσευχή μάς βοηθάει επίσης να αντέξουμε στο διωγμό και να κρατήσουμε ακεραιότητα στο Θεό. (Ψαλμός 109:3, 4· 119:86) Μας παρέχει την ευκαιρία να εκφράσουμε ολόκαρδη ευγνωμοσύνη στον Ιεχωβά. Και υπάρχει επίσης και η προσευχή του ενός για τον άλλο. Αλλά σχετικά μ’ αυτή, πώς μπορούν οι προσευχές αυτές να ωφελήσουν εμάς και τους ομόπιστούς μας;
Γιατί να Προσευχόμαστε ο Ένας για τον Άλλο;
6. Για ποιους προσευχήθηκε ο Ιησούς, και, συνεπώς, για ποιους μπορούμε να προσευχόμαστε εμείς;
6 Ο Ιησούς, το Υπόδειγμα μας, προσευχήθηκε υπέρ των μαθητών του. Με θέρμη, ικέτευσε τον Ιεχωβά: «Εγώ περί αυτών παρακαλώ· δεν παρακαλώ περί του κόσμου, αλλά περί εκείνων, τους οποίους μοι έδωκας, διότι ιδικοί σου είναι». Παρ’ ότι ο Ιησούς πέθανε για τον κόσμο της ανθρωπότητας, δεν προσευχήθηκε για τον «κόσμο» με την έννοια της ανθρώπινης κοινωνίας που ήταν αποξενωμένη από τον Θεό. Παρ’ όλα αυτά, ο Ιησούς προσευχήθηκε για εκείνους που βγήκαν από τον κόσμο και έθεσαν την πίστη τους σ’ αυτόν. (Ιωάννης 3:16, 17· 17:8, 9· παράβαλε 2 Πέτρου 2:5· 3:6.) Εν όψει του παραδείγματος του Ιησού, λοιπόν, μπορούμε κατάλληλα να προσευχόμαστε για τέτοια θεοσεβή άτομα.
7. Ποιο αποστολικό παράδειγμα κάνει το λαό τού Ιεχωβά να προσεύχονται ο ένας για τον άλλο;
7 Ο απόστολος Παύλος προσευχήθηκε σχετικά με τους ομοπίστους του. Για παράδειγμα, είπε στους Χριστιανούς της Εφέσου: «Δια τούτο και εγώ, ακούσας την εις τον Κύριον Ιησούν πίστιν σας και την εις πάντας τους αγίους αγάπην, δεν παύομαι ευχαριστών τον Θεόν υπέρ υμών, μνημονεύων υμάς εν ταις προσευχαίς μου». (Εφεσίους 1:15, 16) Επίσης, ο Παύλος δε δίστασε να ενθαρρύνει την προσευχή για τον ίδιο και για άλλους. Αφού παρότρυνε τους Εφεσίους να ‘φορέσουν την πλήρη πνευματική πανοπλία’ και να δεχτούν ‘το σπαθί του πνεύματος, το Λόγο του Θεού’, πρόσθεσε: «Προσευχόμενοι εν παντί καιρώ μετά πάσης προσευχής και δεήσεως δια του Πνεύματος, και εις αυτό τούτο αγρυπνούντες με πάσαν προσκαρτέρησιν και δέησιν υπέρ πάντων των αγίων, και υπέρ εμού, δια να δοθή εις εμέ λόγος να ανοίξω το στόμα μου μετά παρρησίας, δια να κάμω γνωστόν το μυστήριον του ευαγγελίου». (Εφεσίους 6:11-19) Το αποστολικό αυτό παράδειγμα υποκινεί, επίσης, το λαό του Ιεχωβά να προσεύχονται ο ένας για τον άλλο.
8. Γιατί είναι κατάλληλο οι χρισμένοι Χριστιανοί και εκείνοι που είναι από το ‘μεγάλο πλήθος’ να προσεύχονται ο ένας για τον άλλο;
8 Οι Μάρτυρες του Ιεχωβά συναποτελούν μια παγκόσμια αδελφότητα. Οι αναγεννημένοι από το πνεύμα ακόλουθοι τού Χριστού ανάμεσα τους έχουν μια ‘συμμετοχή’ ή «κοινωνία» μαζί με τον Θεό, το Γιο του και τους άλλους χρισμένους Χριστιανούς. (1 Ιωάννου 1:3, 7) Ωστόσο, ο Ιησούς έδειξε ότι όλοι οι μαθητές του θα είχαν αγάπη ανάμεσα τους, και ο απόστολος Πέτρος είπε: «Την αδελφότητα αγαπάτε». (1 Πέτρου 2:17· Ιωάννης 13:34, 35) Πόσο κατάλληλο είναι, λοιπόν, που οι χρισμένοι Χριστιανοί και οι σύντροφοι τους, το ‘μεγάλο πλήθος’, προσεύχονται ο ένας για τον άλλο! (Αποκάλυψις 7:9) Αλλά ποιο θα μπορούσε να είναι το κατάλληλο περιεχόμενο των προσευχών αυτών;
Για Ενότητα, Καθοδήγηση και Σοφία
9. Γιατί θα πρέπει να προσευχόμαστε για την ενότητα τής Χριστιανικής μας αδελφότητας;
9 Πρέπει να προσευχόμαστε για στοργική ενότητα στη Χριστιανική μας αδελφότητα. Ο Ιησούς προσευχήθηκε να είναι οι ακόλουθοι του ενωμένοι μαζί του και με τον Πατέρα του, και ο Παύλος παρότρυνε τους ομοπίστους του στον Ιεχωβά να είναι ‘ταιριαστά ενωμένοι με την ίδια νοοτροπία και γραμμή σκέψης’. (1 Κορινθίους 1:10· Ιωάννης 17:20, 21) Το γνήσιο πνεύμα της αδελφοσύνης ήταν πάντοτε το σήμα κατατεθέν εκείνων που είναι αφιερωμένοι στον Ιεχωβά. ‘Πόσο καλό είναι για τους αδελφούς να κατοικούνε μαζί με ενότητα!’ (Ψαλμός 133:1-3) Και ένας τρόπος για να συμβάλουμε στην ενότητα αυτή είναι να προσευχόμαστε γι’ αυτή.
10. Γιατί να προσευχόμαστε για την καθοδήγηση και την υποστήριξη του αγίου πνεύματος;
10 Πρέπει να προσευχόμαστε ώστε το πνεύμα του Ιεχωβά να καθοδηγεί και να υποστηρίζει τις δραστηριότητες τού λαού του. Μερικοί ίσως έχουν πολύ δύσκολους διορισμούς στην υπηρεσία τού Θεού—πράγματα που δε θα μπορούσαν ποτέ να επιτευχθούν με απλή ανθρώπινη δύναμη. Έτσι αυτοί οι όσιοι Χριστιανοί, και εμείς οι ίδιοι, χρειαζόμαστε τη βοήθεια τού Ιεχωβά μέσω του αγίου του πνεύματος.—Ζαχαρίας 4:6· παράβαλε Λουκάς 11:13· Πράξεις 8:14, 15.
11. Σχετικά με τη σοφία, πώς μπορούμε κατάλληλα να προσευχόμαστε;
11 Μπορούμε να προσευχόμαστε να χαρίζει ο Θεός σοφία στους αδελφούς μας. Ο Παύλος προσευχήθηκε όπως οι Χριστιανοί στις Κολοσσές ‘γεμίσουν με την ακριβή γνώση τού θελήματος [του Θεού] με κάθε σοφία και πνευματική σύνεση, προκειμένου να περπατούν επάξια του Ιεχωβά με σκοπό να τον ευχαριστούν πλήρως’. (Κολοσσαείς 1:9, 10) Είναι επίσης κατάλληλο να προσευχόμαστε για εκείνους που κατευθύνουν το έργο κηρύγματος και προετοιμάζουν τις εκδόσεις μας ώστε να έχουν ‘πνεύμα σοφίας’. (Εφεσίους 1:15-17) Προσεύχεστε υπέρ εκείνων που επισκοπούν στο έργο κηρύγματος της Βασιλείας και στην προετοιμασία των εκδόσεων που παρέχουν πνευματική ‘τροφή στον κατάλληλο καιρό’;—Ματθαίος 24:45-47.
Για Πετυχημένο Κήρυγμα Παρά το Διωγμό
12. Πώς το εδάφιο 2 Θεσσαλονικείς 3:1 σχετίζεται με την προσευχή για τους άλλους;
12 Πρέπει επίσης να προσευχόμαστε ώστε οι ομόπιστοί μας να έχουν επιτυχία στην εξάπλωση του αγγέλματος της Βασιλείας. Ο Παύλος παρότρυνε: «Το λοιπόν προσεύχεστε, αδελφοί, περί ημών, δια να τρέχη ο Λόγος τού Κυρίου [Ιεχωβά, ΜΝΚ] και να δοξάζηται, καθώς και εις εσάς». (2 Θεσσαλονικείς 3:1· παράβαλε Εφεσίους 6:18, 19.) Ναι, ο Παύλος ζήτησε από τους ομόπιστους να προσεύχονται ώστε αυτός και οι σύντροφοι του να μπορούν να είναι πετυχημένοι στη διακήρυξη ‘του λόγου του Ιεχωβά’. Και εμείς, επίσης, πρέπει να προσευχόμαστε για την ταχεία εξάπλωση τού Λόγου του Θεού και την προώθηση των συμφερόντων της Βασιλείας. Βέβαια, οι προσευχές αυτές περιλαμβάνουν και άλλους—όλους εκείνους που κάνουν με ζήλο το θέλημα του Ιεχωβά σ’ αυτές τις ‘έσχατες ημέρες’.—2 Τιμόθεον 3:1-5.
13. (α) Τι δείχνουν τα εδάφια 1 Τιμόθεον 2:1, 2 σχετικά με την προσευχή για τους κοσμικούς αξιωματούχους; (β) Για ποιο πράγμα μπορούμε να προσευχόμαστε αν διωκόμαστε σαν διαγγελείς τής Βασιλείας;
13 Ο λαός του Ιεχωβά μπορεί κατάλληλα να προσεύχεται σχετικά με τους κοσμικούς αξιωματούχους. Ο Παύλος είπε: «Παρακαλώ λοιπόν πρώτον πάντων να κάμνητε δεήσεις, προσευχάς, παρακλήσεις, ευχαριστίας υπέρ πάντων ανθρώπων, υπέρ βασιλέων και πάντων των όντων εν αξιώμασι». Τα περαιτέρω λόγια του Παύλου δείχνουν ότι οι προσευχές αυτές τελικά αποβαίνουν υπέρ του λαού τού Θεού, δηλαδή «δια να διάγωμεν βίον ατάραχον και ησύχιον εν πάση ευσέβεια και σεμνότητι». (1 Τιμόθεον 2:1, 2) Είναι ενδιαφέρον ότι στους Ιουδαίους εξόριστους στη Βαβυλώνα είχε ειπωθεί να προσεύχονται για την ειρήνη της πόλης εκείνης, ‘γιατί στη δική της ειρήνη θα υπήρχε και ειρήνη γι’ αυτούς’. (Ιερεμίας 29:7) Συνεπώς, σαν Μάρτυρες του Ιεχωβά, κατάλληλα προσευχόμαστε σχετικά με τους κοσμικούς αξιωματούχους έτσι ώστε εμείς και οι πνευματικοί μας αδελφοί να μπορούμε να περνάμε μια ήρεμη, ήσυχη ζωή η οποία να μας καθιστά ικανούς να φέρουμε σε πέρας την εντολή που πήραμε σαν κήρυκες της Βασιλείας. Αλλά εάν διωκόμαστε, μπορούμε με εμπιστοσύνη να προσευχόμαστε ώστε εμείς και οι συμμάρτυρές μας να έχουμε τη θεία βοήθεια που χρειαζόμαστε για να μιλάμε το λόγο του Θεού θαρραλέα κάτω από αυτές τις περιστάσεις. Και μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι οι προσευχές αυτές θα λάβουν απάντηση.—Πράξεις 4:29-31· 5:29.
14. Ποια Γραφική βάση έχουμε για να προσευχόμαστε για τους διωκόμενους αδελφούς μας ώστε να λάβουν τη βοήθεια και την παρηγοριά του Θεού;
14 Ασφαλώς είναι κατάλληλο να προσευχόμαστε να λάβουν την παρηγοριά και την ελπίδα του Ιεχωβά οι αδελφοί μας που υφίστανται διωγμό. Στην περιοχή της Ασίας, όπου βρισκόταν η Έφεσος, ο απόστολος Παύλος βρισκόταν ‘κάτω από εξαιρετική πίεση, αβέβαιος ακόμη και για τη ζωή του’. Ίσως να είχε παλέψει με άγρια θηρία σε μια αρένα στην Έφεσο! Εν πάση περιπτώσει, ο Παύλος είπε στους Χριστιανούς της Κορίνθου: «Σεις συνεργείτε υπέρ ημών δια της δεήσεως, δια να γίνη εκ πολλών προσώπων ευχαριστία υπέρ ημών δια το δοθέν εις ημάς χάρισμα δια πολλών». (2 Κορινθίους 1:8-11· Πράξεις 19:23-41· 1 Κορινθίους 15:32) Αναμφίβολα, λοιπόν, πρέπει να προσευχόμαστε ώστε οι αδελφοί και οι αδελφές μας που πάσχουν να έχουν τη βοήθεια και την παρηγοριά του Ιεχωβά σήμερα.—2 Κορινθίους 1:3-7.
15. Τι μπορούμε να κάνουμε για τους διωκόμενους ομόπιστούς μας ακόμη και αν εμείς οι ίδιοι βρισκόμαστε στη φυλακή;
15 Οι συμμάρτυρές μας του Ιεχωβά ασφαλώς χρειάζονται τις προσευχές μας όταν αντιμετωπίζουν διωγμό, στενοχώρια ή κινδύνους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μπορεί να είμαστε αποχωρισμένοι απ’ αυτούς και ίσως είμαστε ανίκανοι να τους βοηθήσουμε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο. Ίσως εμείς οι ίδιοι είμαστε φυλακισμένοι! Ωστόσο μπορούμε να κάνουμε πολύ καλό με το να προσευχόμαστε για τους ομόπιστούς μας. Εφόσον είμαστε ζωντανοί, οι αντίπαλοι μας δεν μπορούν να εμποδίσουν τις προσευχές μας αυτές. Η προσευχή μπορεί να είναι σιωπηλή, αλλά εξάπαντος είναι αποτελεσματική.—Παράβαλε Νεεμίας 2:4-6.
Για Καλή Πνευματική Υγεία
16. Σε αρμονία με το εδάφιο 2 Κορινθίους 13:7, πώς μπορούμε να προσευχόμαστε για τους συγχριστιανούς μας;
16 Μπορούμε επίσης κατάλληλα να προσευχόμαστε ώστε οι συγχριστιανοί ‘να μην κάνουν τίποτα κακό, αλλά να κάνουν αυτό που είναι καλό’. (2 Κορινθίους 13:7) Η στοργική αυτή, ανιδιοτελής προσευχή δείχνει ότι εμείς πραγματικά θέλουμε να συνεχίσουν οι αδελφοί μας να ζουν κάτω από θεία εύνοια. Ο απόστολος Παύλος έγραψε: «Δια το οποίον και προσευχόμεθα πάντοτε δια σας, δια να σας καταστήσει ο Θεός ημών άξιους της κλήσεως αυτού, και να εκπληρώσει πάσαν ευδοκίαν αγαθώσύνης και το έργον της πίστεως εν δυνάμει». (2 Θεσσαλονικείς 1:11) Ο Επαφράς προσευχόταν ώστε οι Χριστιανοί των Κολοσσών να σταθούν «τέλειοι και πλήρεις εις παν θέλημα του Θεού». (Κολοσσαείς 4:12) Παρ’ ότι τα λόγια αυτά απευθύνονταν σε χρισμένους Χριστιανούς, οι προσευχές μας σήμερα μπορούν κατάλληλα να εκφράζουν παρόμοια συναισθήματα υπέρ όλων όσων είναι αφιερωμένοι στον Ιεχωβά.
17. Ποιες προσευχές είναι κατάλληλες σχετικά με την πνευματική υγεία των αδελφών μας;
17 Μπορούμε να προσευχόμαστε σχετικά με την πνευματική υγεία των ομολάτρεών μας. Αν μερικοί είναι πνευματικά άρρωστοι, οι διορισμένοι πρεσβύτεροι κατάλληλα προσεύχονται γι’ αυτούς και μαζί τους, επιδιώκοντας να φέρουν τη θεραπεία τους. Ο μαθητής Ιάκωβος έγραψε: «Η μετά πίστεως ευχή [προσευχή, ΜΝΚ] θέλει σώσει τον πάσχοντα, και ο Κύριος [ο Ιεχωβά, ΜΝΚ] θέλει εγείρει αυτόν». (Ιακώβου 5:13-16· 1 Σαμουήλ 12:18-25) Στις ατομικές μας προσευχές μπορούμε να αναφέρουμε τους ομόπιστους ονομαστικά και να εκφράσουμε την ευχή να παραμείνουν ‘υγιείς στην πίστη’. (Τίτον 1:13· 2:1, 2) Βέβαια, είναι εσφαλμένο να προσευχόμαστε για εκείνους που θεληματικά απορρίπτουν την προμήθεια του Θεού για εξιλασμό.—Εβραίους 10:26-29.
Οι Ωφέλειες του να Προσευχόμαστε Ο Ένας για τον Άλλο
18, 19. Ποιες είναι μερικές από τις ατομικές ωφέλειες τής προσευχής του ενός για τον άλλο;
18 Μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι πολλές ωφέλειες θα προκύψουν αν προσευχόμαστε ο ένας για τον άλλο. Για παράδειγμα, οι προσευχές μας θα αποκτήσουν πλουσιότερο περιεχόμενο. Το να προσευχόμαστε για τους ομόπιστους αναμφίβολα θα βελτιώσει τη στάση μας απέναντι τους. Πράγματι, οι προσευχές αυτές πιθανόν θα μας κάνουν πιο υπομονετικούς, πιο ανιδιοτελείς, πιο στοργικούς, θα μας δώσουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους άλλους. Επιπρόσθετα, οι προσευχές για τους πνευματικούς μας αδελφούς και αδελφές θα δείξουν στον Ιεχωβά ότι ενδιαφερόμαστε για την οργάνωση του, τις δραστηριότητες της και την ευημερία της.
19 Υπάρχει μεγάλη παρηγοριά στο να γνωρίζουμε ότι οι πνευματικοί μας αδελφοί και αδελφές προσεύχονται για μας, ακριβώς όπως και εμείς προσευχόμαστε γι’ αυτούς. Πόσο υπέροχο είναι να συνειδητοποιούμε ότι οι προσευχές μας για τους συμμάρτυρές μας του Ιεχωβά ακούγονται από ‘Αυτόν που ακούει προσευχή’! Συνεπώς, για να προωθήσουμε τα συμφέροντα της Βασιλείας ενώ προωθούμε την αγάπη και την ενότητα στις τάξεις μας, ας προσευχόμαστε ο ένας για τον άλλο.
Ποια είναι η Απάντηση Σας;
□ Γιατί θα πρέπει οι Μάρτυρες του Ιεχωβά να είναι λαός προσευχής;
□ Τι μπορεί να κάνει η προσευχή για μας;
□ Γιατί να προσευχόμαστε ο ένας για τον άλλο;
□ Σχετικά με τους ομόπιστους, για ποια θέματα μπορούμε να προσευχόμαστε;
□ Ποιες είναι μερικές ωφέλειες από την προσευχή του ενός για τον άλλο;
[Εικόνα στη σελίδα 14]
Προσεύχεστε ώστε οι συμμάρτυρες του Ιεχωβά να έχουν επιτυχία στην εξάπλωση του αγγέλματος της Βασιλείας;
[Εικόνα στη σελίδα 15]
Πόσο συχνά προσεύχεστε υπέρ των διωκόμενων Χριστιανών;