Τι Εννοούσε ο Σοφός Ανήρ;
Τι Μπορείς να Κάνης Εσύ σε Σύγκρισι μ’ ένα Βασιλέα;
Ο Βασιλεύς Σολομών έκαμε μια προσεκτική έρευνα των ανθρωπίνων υποθέσεων. Είχε τον χρόνο, τις προϋποθέσεις και τη διορατικότητα για να διεκπεραιώση την έρευνά του. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ένα άτομο μπορεί ν’ αποκτήση αμέτρητα οφέλη όταν ανασκοπήση τα αποτελέσματα της ερεύνης του Σολομώντος, όπως καταγράφονται στο βιβλίο του Εκκλησιαστού.
Εφιστώντας την προσοχή μας στο πόσο ανώφελο είναι να προσπαθήσουν άλλοι να κάνουν την ίδια μελέτη, ο σοφός άνδρας γράφει: «Και εστράφην εγώ δια να παρατηρήσω την σοφίαν και την μωρίαν και την αφροσύνην· διότι τι θέλει κάμει άνθρωπος ελθών μετά τον βασιλέα; Ό,τι έκαμον ήδη.» (Εκκλησ. 2:12) Δηλαδή, με πολύ λιγώτερα πλεονεκτήματα και δυνατότητες από εκείνες που έχει ένας βασιλεύς, τι θα μπορούσε να κάνη ένας συνηθισμένος άνθρωπος; Γι’ αυτόν, το να προσπαθήση να κάνη όσα έκανε ο Σολομών, θα ήταν απλώς μια προσπάθεια να καλύψη μερικά μόνο πράγματα, διότι θα έκανε αυτά που οι άνθρωποι έχουν ήδη κάμει. Τίποτε καινούργιο δεν θα μάθαινε σχετικά με το τι κάνει τη ζωή ικανοποιητική.
Τι, λοιπόν, παρετήρησε ο Σολομών; Συνεχίζει: «Και εγώ είδον ότι η σοφία υπερέχει της αφροσύνης, καθώς το φως υπερέχει του σκότους.» (Εκκλησ. 2:13) Το άτομο που έχει σοφία είναι οπωσδήποτε καλύτερο από εκείνο που την στερείται. Η σοφία κάνει το άτομο ικανό ν’ αντιμετωπίζη τα προβλήματα της ζωής και να χρησιμοποιή τις ενέργειές του και τις ικανότητές του με καλύτερο σκοπό απ’ ό,τι αν είχε πολύ περιωρισμένη διορατικότητα. Πολύ περισσότερα μπορούν να επιτευχθούν στο φως, παρά στο πλήρες σκότος.
«Του σοφού οι οφθαλμοί,» έγραψε ο Σολομών, «είναι εν τη κεφαλή αυτού, ο δε άφρων περιπατεί εν τω σκότει.» (Εκκλησ. 2:14) Ο σοφός κρατεί τα μάτια του ανοιχτά. Αυτά βρίσκονται επάνω στην ‘κεφαλή’ του, με την έννοια ότι υπηρετούν τις διανοητικές του δυνάμεις. Έτσι, είναι σε θέσι να βλέπη ένα ζήτημα στο βάθος του και να μην εμπλέκεται σε άσκοπες προσπάθειες προκειμένου να φθάση σ’ ένα συγκεκριμένο στόχο. Αντιθέτως, ο ανόητος βρίσκεται στο σκότος· τα μάτια του είναι κλειστά και χωρίς καμμιά αξία στο να διακρίνη ποια ορθή πορεία πρέπει ν’ ακολουθήση.
Εν τούτοις, η υπεροχή της σοφίας σε σύγκρισι με την ανοησία δεν σημαίνει ότι η ανθρώπινη σοφία μπορεί να φέρη γνήσια ευτυχία και διαρκή ικανοποίησι. Αυτό είναι εκείνο που παραδέχεται κατόπιν ο Σολομών: «Πλην εγώ εγνώρισα έτι ότι ένα συνάντημα θέλει συναντήσει εις πάντας τούτους. Διά τούτο είπα εγώ εν τη καρδία μου, Καθώς συμβαίνει εις τον άφρονα, ούτω θέλει συμβή και εις εμέ· διά τι λοιπόν εγώ να γείνω σοφώτερος; όθεν εσυμπέρανα πάλιν εν τη καρδία μου, ότι και τούτο είναι ματαιότης. Διότι δεν θέλει μένει διαπαντός η μνήμη του σοφού ουδέ του άφρονος· επειδή εν ταις επερχομέναις ημέραις, τα πάντα θέλουσι πλέον λησμονηθή. Και πώς θέλει αποθάνει ο σοφός μετά του άφρονος;» (Εκκλησ. 2:14-16, ΜΝΚ) Έτσι, όσον αφορά τον θάνατο δεν υπάρχει κανένα φανερό όφελος από το να έχη κανείς κοσμική σοφία. Όλα τα έργα και οι δραστηριότητες του ατόμου μηδενίζονται. Τελικά, το άτομο που έχει πεθάνει, άσχετα με το πόσο σοφό υπήρξε, λησμονείται από τους ζωντανούς.
Αλλά δεν υπάρχει όφελος αν το άτομο είναι σε θέσι ν’ αφήση πίσω του κάποια κληρονομιά για τους απογόνους του ως αποτέλεσμα της σοφής του πορείας; Και αυτό πάλι είναι κάτι για το οποίο κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος. Ο Σολομών σχολιάζει: «Διά τούτο εμίσησα την ζωήν, διότι μοχθηρά εφάνησαν εις εμέ τα έργα τα γενόμενα υπό τον ήλιον· επειδή τα πάντα ματαιότης και θλίψις πνεύματος. Εμίσησα έτι εγώ πάντα τον μόχθον μου, τον οποίον είχον μοχθήσει υπό τον ήλιον· διότι αφίνω αυτόν εις τον άνθρωπον όστις θέλει σταθή μετ’ εμέ. Και τις είδεν αν θέλη είσθαι σοφός ή άφρων; και όμως θέλει εξουσιάσει επί παντός του μόχθου μου, τον οποίον εμόχθησα και εις τον οποίον έδειξα την σοφίαν μου υπό τον ήλιον· ματαιότης και τούτο· Όθεν εγώ στραφείς απήλπισα την καρδίαν μου περί παντός του μόχθου, τον οποίον εμόχθησα υπό τον ήλιον. Διότι είναι άνθρωπος, του οποίου ο μόχθος εστάθη εν σοφία και γνώσει και εν ορθότητι· και όμως αφίνει αυτόν εις άλλον διά μερίδα αυτού, όστις δεν εκοπίασεν εις αυτόν· και τούτο ματαιότης και κακόν μέγα.»—Εκκλησ. 2:17-21.
Πραγματικά, δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζωμε τι θα συμβή στην κληρονομιά που ένα άτομο μπορεί ν’ αφήση πίσω του. Αυτοί που θα λάβουν την κληρονομιά, επειδή δεν έχουν εργασθή σκληρά γι’ αυτήν, μπορεί να μην εκτιμήσουν την αξία της και σύντομα να την σπαταλήσουν. Επομένως, τι όφελος θα είχε όλη η σκληρή εργασία που δαπανήθηκε για την απόκτησι υλικών αγαθών; Ακόμη χειρότερη είναι η κατάστασις αν ο σκληρός εργάτης δοκίμασε πολύ πόνο και ανησυχία και δεν ήταν σε θέσι να κοιμηθή καλά ούτε μια βραδυά, επειδή είχε τόσες στενοχώριες και ανησυχίες. Ο Σολομών το λέγει ως εξής: «Διότι τις ωφέλεια εις τον άνθρωπον από παντός του μόχθου αυτού και από της θλίψεως της καρδίας αυτού, εις τα οποία μοχθεί υπό τον ήλιον; Επειδή πάσαι αι ημέραι αυτού είναι πόνος, και οι μόχθοι αυτού λύπη· και την νύκτα έτι η καρδία αυτού δεν κοιμάται· είναι και τούτο ματαιότης.»—Εκκλησ. 2:22, 23.
Έχοντας υπ’ όψιν αυτή την κατάστασι, τι πρέπει να κάνετε; Ο Σολομών απαντά: «Δεν είναι αγαθόν εις τον άνθρωπον να τρώγη και να πίνη και να κάμνη την ψυχήν αυτού ν’ απολαμβάνη καλόν εκ του μόχθου αυτού; Και τούτο είδον εγώ, ότι είναι από της χειρός του Θεού. Διότι τις θέλει φάγει και τις θέλει εντρυφήσει υπέρ εμέ;» (Εκκλησ. 2:24, 25) Ένα άτομο πρέπει ν’ απολαμβάνη τους καρπούς των έργων του στη διάρκεια της ζωής του. Βεβαίως, είναι φυσικό για τους γονείς να φροντίζουν για τα παιδιά τους. Ο Χριστιανός απόστολος Παύλος έγραψε: «Διότι δεν χρεωστούσι τα τέκνα να θησαυρίζωσι διά τους γονείς, αλλ’ οι γονείς διά τα τέκνα.» (2 Κορ. 12:14) Εν τούτοις, αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να συγκεντρώνουν υλικά αγαθά για τα παιδιά τους στον βαθμό που να στερούνται οι ίδιοι τα αναγκαία για τη ζωή ή να κάμουν τη δική τους ζωή άσκοπα αυστηρή. Οι γονείς είναι ανάγκη να έχουν υπ’ όψιν ότι, άσχετα με το πόσο καλά ή πόσο σοφά θα γίνουν τα παιδιά τους, τα υλικά αποκτήματα μπορεί να χαθούν, να κλαπούν, να γίνη κακή χρήσις των ή να καταστραφούν. Έτσι, είναι πραγματικά καλύτερο ν’ απολαμβάνη κανείς τα καλά πράγματα μ’ ένα υγιεινό τρόπο ενόσω μπορεί αντί να φθάση στα άκρα, συσσωρεύοντας υλικά αποκτήματα για τα παιδιά του, χωρίς ν’ απολαμβάνη ο ίδιος κανένα απ’ αυτά τα υλικά αγαθά στη διάρκεια της ζωής του.