Ιώβ—Το Κλειδί Γιατί ο Θεός Επιτρέπει το Κακό
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ του Ιώβ πάντοτε εγκωμιάσθηκε πολύ σαν ένα φιλολογικό αριστούργημα. Και λέγεται ότι έτσι είναι, μολονότι το βιβλίο αυτό πολύ υστερεί όταν μεταφράζεται από την Εβραϊκή σε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα. Ο Μαρτίνος Λούθηρος, που το μετέφρασε στη Γερμανική, παραπονέθηκε λέγοντας: «Ο Ιώβ υποφέρει περισσότερο από τη μετάφρασί μου παρά από τα πειραχτικά λόγια των φίλων του.»
Το γεγονός ότι ένα τέτοιο μεγαλειώδες σύγγραμμα πρέπει να είχε γραφή πριν από τριάντα πέντε περίπου αιώνες μέσα σ’ ένα ποιμενικό περιβάλλον πιστοποιεί αφ’ εαυτού του τη θεία έμπνευσι του ιερού αυτού ποιήματος. Και τα τριάντα εννέα από τα σαράντα δύο του κεφάλαια είναι ποίησις.
Αλλά πόσο λυπηρό είναι ότι για πολλούς αυτή η εκτίμησις της ωραιότητος του βιβλίου του Ιώβ συνοδεύεται, από μια έλλειψι κατανοήσεως για τον σκοπό που είχε ο θείος Συγγραφεύς, ο Ιεχωβά Θεός, να μας διδάξη με τη συγγραφή του βιβλίου! Πραγματικά, πολλοί άνθρωποι που ομολογούν ότι έχουν μεγάλη εκτίμησι για την ωραιότητα του βιβλίου, αμφισβητούν ακόμη και την ιστορικότητά του, ισχυριζόμενοι ότι πρόκειται απλώς για μια αλληγορία βασισμένη σ’ ένα λαϊκό παραμύθι.
Εν τούτοις, το ν’ αρνηθούμε ότι το βιβλίο του Ιώβ μάς αφηγείται εκείνο που πραγματικά συνέβη, σημαίνει ότι απορρίπτομε και τη λογική και την Αγία Γραφή. Πώς συμβαίνει αυτό; Διότι ο Ιώβ κατατάσσεται μαζί με άλλους δύο πιστούς άνδρες που έχουν μια επιβεβαιωμένη θέσι στην ιστορία, όπως αναγράφεται στον Ιεζεκιήλ 14:14, 20: «Και εάν οι τρεις ούτοι άνδρες, Νώε, Δανιήλ και Ιώβ, ήσαν εν μέσω αυτής, μόνοι ούτοι ήθελον σώσει τας ψυχάς αυτών δια την δικαιοσύνην αυτών.» Θα συγκατελέγετο ο Ιώβ μαζί με τον Νώε και τον Δανιήλ αν δεν είχε ζήσει ποτέ στην πραγματικότητα;
Εκτός απ’ αυτό, ο μαθητής Ιάκωβος αναφέρει τον Ιώβ ως παράδειγμα υπομονής και εγκαρτερήσεως: «Ιδού, μακαρίζομεν τους υπομένοντας· ηκούσατε την υπομονήν του Ιώβ και είδετε το τέλος του Ιεχωβά, ότι είναι πολυεύσπλαχνος ο Ιεχωβά και οικτίρμων.» (Ιακ. 5:11, ΜΝΚ) Αν ο Ιώβ στην πραγματικότητα δεν είχε ζήσει, αλλ’ αποτελούσε απλώς μια αλληγορική φυσιογνωμία, τι παράδειγμα ενθαρρύνσεως θα ήταν για τους Χριστιανούς που αγωνίζονται σκληρά να υπομείνουν; Είναι αλήθεια ότι ένας συγγραφεύς μπορεί να χρησιμοποιήση ένα αλληγορικό χαρακτήρα που υπομένει κάθε είδους πράγματα μέσω της φαντασίας του, αλλά τι βοήθεια θ’ αποτελούσαν όλα αυτά για ατελή πλάσματα που υφίστανται πραγματικά δοκιμασίες που απαιτούν εγκαρτέρησι; Καμμιά απολύτως! Για να μπορούμε εμείς ν’ αποβλέπωμε στον Ιώβ για ενθάρρυνσι, πρέπει να έχη ζήσει πραγματικά.
Και ποιος είναι ο σκοπός του βιβλίου του Ιώβ; Το βιβλίο αυτό δίνει το κλειδί στο πιο ασύλληπτο πρόβλημα της ανθρωπότητος: Γιατί ο Θεός επιτρέπει το κακό; Ή, γιατί ο Θεός αφήνει τους αθώους να υποφέρουν θλίψεις;
Ξέρετε γιατί το επιτρέπει; Από το βιβλίο του Ιώβ μπορούμε να διακρίνωμε ότι ο Ιεχωβά το επέτρεψε αυτό επειδή ο αντίδικός του Σατανάς ή Διάβολος, καυχήθηκε ότι μπορούσε ν’ απομακρύνη όλους τους ανθρώπους από τον Θεό. Ο Σατανάς ισχυρίσθηκε ότι ο Ιεχωβά Θεός δεν αξίζει να τυγχάνη σεβασμού και να λατρεύεται και ότι ο μόνος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι υπακούουν σ’ αυτόν είναι για ν’ αποκομίζουν οφέλη για τον εαυτό τους. Ο Σατανάς καυχήθηκε ότι αν ο Θεός τον άφηνε να πειράξη τον Ιώβ, ένα πολύ δίκαιο άνθρωπο, ο Σατανάς θα μπορούσε να κάμη τον Ιώβ να καταρασθή τον Θεό. Ο Θεός δέχθηκε την πρόκλησι και άφησε τον Σατανά να επιφέρη κάθε είδους θλίψεις και δεινά στον Ιώβ. Το όνομα του Ιώβ σημαίνει «αντικείμενο εχθρότητος,» και αυτός βέβαια ήταν το αντικείμενο της εχθρότητος του Σατανά. Αλλ’ ο Σατανάς απέτυχε να στρέψη τον Ιώβ εναντίον του Θεού. Ο Ιώβ έτσι υπεστήριξε τον Ιεχωβά ως τον δικαιωματικό Κυρίαρχο και τον Μόνο που είναι άξιος να τυγχάνη σεβασμού και λατρείας από τους ανθρώπους.
ΠΟΙΟΣ; ΠΟΤΕ; ΠΟΥ; ΤΙ;
Ποιος έγραψε το βιβλίο του Ιώβ και πότε; Οι σύγχρονοι κριτικοί επιμένουν ότι ο συγγραφεύς του βιβλίου δεν μπορεί να προσδιορισθή και τοποθετούν τη συγγραφή του βιβλίου στον έκτο αιώνα π.Χ. περίπου. Εν τούτοις, υπάρχει λόγος να πιστεύωμε ότι το βιβλίο εγράφη πολλούς αιώνες προηγουμένως και μάλιστα από τον Μωυσή. Υπάρχουν ποιητικά καθώς και πεζά μέρη στα συγγράμματα του Μωυσέως που φαίνονται πολύ όμοια με μέρη του βιβλίου του Ιώβ. Σύμφωνα επίσης με τη γνώμη αρχαίων Εβραίων και Χριστιανών λογίων, ο Μωυσής είναι ο συγγραφεύς του.
Πότε και πού έζησε ο Ιώβ; Η αφήγησις αποκαλύπτει ότι ο Ιώβ έζησε όταν δεν υπήρχε κανείς όμοιος μ’ αυτόν σε όλη τη γη. Αυτός πρέπει να είχε ζήσει μετά τον θάνατο του πιστού πατριάρχου Ιωσήφ και προτού εγερθή ο Μωυσής ως προφήτης του Ιεχωβά, μεταξύ του δεκάτου εβδόμου και του δεκάτου έκτου αιώνος π.Χ. Ο Ιώβ έζησε στη γη της Ουζ, η οποία σήμερα βρίσκεται στη χώρα που είναι γνωστή ως Αραβία.
Το βιβλίο του Ιώβ θα μπορούσε να λεχθή ότι περιλαμβάνει πέντε χωριστά μέρη: Πρώτον, την αιτία της τραγωδίας του Ιώβ. Δεύτερον, τους λόγους του Ιώβ και των τριών φίλων του. Τρίτον, τους λόγους του Ελιού που επέπληξε τους τέσσερις προηγουμένους ομιλητάς. Τέταρτον, τις δηλώσεις του Ιεχωβά Θεού. Πέμπτον, την έκβασι.
Η ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΙΩΒ
Το βιβλίο αρχίζει πληροφορώντας τους αναγνώστες για την άμεπτη και δίκαιη πορεία του Ιώβ, για την οικογένειά του και για τη μεγάλη υλική ευημερία που απελάμβανε. Κατόπιν ακολουθεί η περιγραφή μιας σκηνής στον ουρανό, όπου ο Σατανάς εμφανίζεται μεταξύ των πιστών υιών του Θεού στην παρουσία του Ιεχωβά. Ο Θεός εφιστά την προσοχή του Σατανά στη δίκαιη πορεία του Ιώβ, υπονοώντας ότι το ζήτημα είχε εγερθή ενωρίτερα. Πραγματικά, ο Ιεχωβά είπε στον Σατανά: ‘Ισχυρίζεσαι ότι δεν υπάρχει άνθρωπος στη γη που με φοβείται και ζη με δικαιοσύνη; Τι μπορείς να πης για τον δούλον μου Ιώβ;’ Και ο Σατανάς απαντά: ‘Γι’ αυτόν; Βέβαια σε υπηρετεί. Αλλά κύττα πόσο πλούσιο τον έκαμες—7.000 πρόβατα, 3.000 καμήλες και τόσα άλλα. Κάμε πως του παίρνεις όλα όσα έχει και θα ιδής πώς αισθάνεται πραγματικά για σένα.’ Ο Ιεχωβά δέχθηκε την πρόκλησι και επιτρέπει στον Σατανά ν’ αφαιρέση όλα τα υπάρχοντα του Ιώβ συμπεριλαμβανομένων και των τέκνων του.
Ο Ιώβ όμως υπηρετεί τον Θεό και κάνει ό,τι είναι δίκαιο όχι λόγω των υλικών ευλογιών που απελάμβανε, αλλά μάλλον επειδή αγαπά τον Θεό και τη δικαιοσύνη. Πάλι ο Σατανάς εμφανίζεται στον ουρανό και όταν του λέγεται να παρατηρήση τη σταθερή πορεία του Ιώβ, απαντά ότι αν ο ίδιος ο Ιώβ επρόκειτο να υποφέρη, θα εστρέφετο εναντίον του Ιεχωβά Θεού. Ο Θεός τότε επιτρέπει στον Σατανά να πλήξη τον Ιώβ με μια αηδή και πολύ οδυνηρή ασθένεια, από το κεφάλι ως τα πόδια. Τότε και η σύζυγός του τον παροτρύνει να αλλάξη γνώμη: «Βλασφήμησον τον Θεόν και απόθανε.» Αλλ’ ο Ιώβ την επιτιμά: «Ελάλησας ως λαλεί μία εκ των αφρόνων γυναικών· τα αγαθά μόνον θέλομεν δεχθή εκ του Θεού, και τα κακά δεν θέλομεν δεχθή; Εν πάσι τούτοις δεν ημάρτησεν ο Ιώβ με τα χείλη αυτού.»—Ιώβ 2:10.
ΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΙΩΒ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΡΙΩΝ ΦΙΛΩΝ ΤΟΥ
Τρεις φίλοι του Ιώβ, ο Ελιφάς, ο Βιλδάδ και ο Σωφάρ μαθαίνουν την συμφορά που υπέστη ο Ιώβ και πηγαίνουν να τον παρηγορήσουν. Τόσο συγκλονίζονται, από την αθλία κατάστασί του, ώστε παραμένουν σιωπηλοί επτά μέρες. Ο Ιώβ λύνει την σιωπή τους με μια ομιλία στην οποία καταράται την ημέρα της γεννήσεώς του. Απαντώντας ο Ελιφάς λέγει ότι αφού ο Θεός είναι δίκαιος, ο Ιώβ πρέπει να παθαίνη εκείνο που του αξίζει. Ο Ιώβ του απαντά ζητώντας του να του υποδείξη πού έσφαλε. Κατόπιν ο Βιλδάδ και ο Σωφάρ λέγουν τα ίδια, και κάθε φορά ο Ιώβ υποστηρίζει την αθωότητά του, δικαιώνοντας τον εαυτό του μάλλον αντί να δικαιώση τον Ιεχωβά Θεό. Κατόπιν γίνεται ένας δεύτερος γύρος συζητήσεων, και μέρος ενός τρίτου. Οι τρεις φίλοι του Ιώβ, προσπαθώντας να βοηθήσουν τον Ιώβ, με εσφαλμένη λογίκευσι γίνονται στην πραγματικότητα εχθροί του και αντί να τον παρηγορήσουν, αυξάνουν το μαρτύριό του!
Κατ’ επανάληψιν ο Ιώβ τους επιπλήττει για τα σκληρά τους λόγια, που γίνονται πιο σκληρά και πιο παραπλανητικά στη συνέχεια της συζητήσεως των. «Ο έλεγχός σας, τι αποδεικνύει;» «Σεις δε είσθε εφευρεταί ψεύδους· είσθε πάντες ιατροί ανωφελείς.» «Τι σε ενθαρρύνει εις το να αποκρίνησαι;»—Ιώβ 6:25· 13:4· 16:3.
Παρ’ όλα αυτά, ο Ιώβ εμμένει στην ακεραιότητά του και στην πίστι του στον Θεό. Πραγματικά, επανειλημμένως μέσα στις απαντήσεις του απευθύνεται στον Θεό μάλλον παρά σ’ έναν από τους φίλους του: «Δείξον μοι δια τι με δικάζεις.» (Ιώβ 10:2) Τα λόγια του Ιώβ δείχνουν μια ελπίδα αναστάσεως: «Είθε να με έκρυπτες εν τω τάφω, . . . να προσδιώριζες εις εμέ προθεσμίαν, και τότε να με ενθυμηθής! Εάν αποθάνη ο άνθρωπος, θέλει αναζήσει; . . . Θέλεις καλέσει, και εγώ θέλω σοι αποκριθή· θέλεις επιβλέψει εις το έργον των χειρών σου.» (Ιώβ 14:13-15) Στην τελική του ομιλία (κεφάλαια 26 έως 31) ο Ιώβ επιμένει στην αθωότητά του: «Έως να εκπνεύσω, δεν θέλω απομακρύνει την ακεραιότητά μου απ’ εμού.» (Ιώβ 27:5) Εφιστά την προσοχή μας στη μεγάλη και ανεξιχνίαστη σοφία του Θεού· λέγει πόσο μεγάλη ήταν η φήμη του και πόσο υψηλή εκτίμησι απελάμβανε, αλλά πόσο χαμηλά έχει πέσει τώρα στα μάτια των άλλων· κατόπιν πάλι επιμένει στη δίκαιη πορεία του. Δεν είχε κάμει τίποτε που ν’ αξίζη τα όσα του συμβαίνουν.
Ο ΕΛΙΟΥ ΚΑΙ Ο ΙΕΧΩΒΑ ΑΠΑΝΤΟΥΝ ΣΤΟΝ ΙΩΒ
Όλα αυτά τα ακούει ο Ελιού, ο οποίος εδίσταζε να μιλήση λόγω της σχετικώς νεαρής ηλικίας του. Αλλά δεν μπορεί πια να συγκρατηθή, διότι ο Ιώβ ενδιαφέρεται να δικαιώση τον εαυτό του μάλλον παρά τον Θεό. Επίσης, οι τρεις φίλοι του Ιώβ δεν μπόρεσαν να τον πείσουν και γι’ αυτό κατεδίκασαν τον Θεόν ως άδικον. (Ιώβ 32:3, ΝΕ) Ο Ελιού απήντησε: «Ιώβ, άκουσον τώρα τας ομιλίας μου, . . . Ιδού, εγώ είμαι κατά τον λόγον σου από μέρους του Θεού.» (Ιώβ 33:1, 6) Ο Ελιού ομιλεί για να υπερασπίση τη δικαιοσύνη και τις οδούς του Ιεχωβά και την ανάγκη του ανθρώπου να υποτάσσεται στον Θεό. Τονίζει πόσο αναγκαίο είναι να έχη κανείς επίγνωσι του Ιεχωβά Θεού· δείχνει ότι ο Ιεχωβά σταθμίζει πολύ καλά τις ενέργειές του και τελικά εξυμνεί την ανεξιχνίαστη μεγαλωσύνη του Δημιουργού.
Μια θύελλα αρχίζει να ξεσπά μόλις ο Ελιού τελειώνει τον Λόγον του. Ο Ιεχωβά τότε ομιλεί από τον ανεμοστρόβιλο: «Τις ούτος, όστις σκοτίζει την βουλήν μου δια λόγων ασυνέτων; Ζώσον ήδη την οσφύν σου . . . θέλω σε ερωτήσει, και φανέρωσόν μοι. Πού ήσο ότε εθεμελίωνον την γην; Απάγγειλον, εάν εχης σύνεσιν.» (Ιώβ 38:1-4) Ο Ιεχωβά τότε εφιστά την προσοχή του Ιώβ στη μηδαμηνότητα του ανθρώπου και στην πρόσκαιρη ύπαρξί του σε σύγκρισι με την αιωνιότητα του Δημιουργού, με τη μεγαλωσύνη του, με την δύναμι και τη σοφία του που εκδηλώνεται σε όλη την κτίσι, από τους απέραντους έναστρους ουρανούς ως τα ισχυρά ζώα, όπως είναι ο ιπποπόταμος και ο κροκόδειλος.
Ο Ιώβ, αφού άκουσε τον Ιεχωβά Θεό να μιλή έτσι, ανεγνώρισε ότι μίλησε απερίσκεπτα, χωρίς πλήρη γνώσι και μετανοεί «εν σάκκω και σποδώ.» Έπειτα ο Ιεχωβά μιλεί πάλι, και αυτή τη φορά επικρίνει τους τρεις φίλους του Ιώβ. Ζητεί απ’ αυτούς να κάμουν θυσίες και οδηγεί τον Ιώβ να μεσιτεύση γι’ αυτούς. Κατόπιν ο Ιώβ ευλογείται με επτά γυιους και τρεις ωραίες θυγατέρες και διπλάσια κτήνη από όσα είχε πριν. Ο Ιώβ ζη ακόμη 140 χρόνια και πεθαίνει «γέρων και πλήρης ημερών.»—Ιώβ 42:1-17.
Αληθινά το βιβλίο του Ιώβ μάς διαφωτίζει γιατί ο Θεός επιτρέπει το κακό, γιατί επιτρέπει να υποφέρουν οι δίκαιοι. Το έκαμε αυτό για ν’ αποδείξη ψευδή τον κομπασμό του Σατανά ότι μπορεί ν’ απομακρύνη όλους τους ανθρώπους από τον Θεό. Ταυτόχρονα αυτό δίνει την ευκαιρία σε όλους εκείνους που αγαπούν τον Θεό και τη δικαιοσύνη ν’ αποδείξουν την ειλικρίνεια της λατρείας των με τη διακράτησι ακεραιότητος. Θα είσθε σεις ένας απ’ αυτούς; Αν θα είσθε, θα έχετε την αμοιβή της αιωνίου ζωής που επιφυλάσσει ο Ιεχωβά Θεός σε όλους τους πιστούς δούλους του. Αυτό έγινε δυνατόν με τη θυσία του μεγαλυτέρου απ’ όλους εκείνους που διεκράτησαν ακεραιότητα, του Ιησού Χριστού.—Ιωάν. 3:16.