Το Γράψιμο Πριν από τον Κατακλυσμό

ΠΡΙΝ από λίγον ακόμη καιρό οι άνθρωποι επίστευαν πως ο Μωυσής ήταν ο πρώτος που εφεύρε το γράψιμο, για να εκτελέση την εντολή του Θεού: «Και είπε Κύριος προς τον Μωυσήν, Γράψον τούτο εν βιβλίω προς μνημόσυνον.» (Έξοδ. 17:14) Αλλά και πριν ακόμη απ’ αυτό, στην εποχή του Ιώβ, αυτός ο ‘άνθρωπος θλίψεων’ είχε αναφωνήσει: «Ω και να εγράφοντο οι λόγοι μου! Να ενετυπούντο εν βιβλίω! Να ενεχαράττοντο επί βράχου δια σιδηράς γραφίδος και μολύβδου διαπαντός!» (Ιώβ 19:23, 24· 31:35, 36) Κατά καιρούς διάφοροι χλευασταί επεδίωξαν να δημιουργήσουν δυσπιστία στη Γραφική δήλωσι ότι ο Μωυσής έγραψε τα πρώτα πέντε βιβλία της Γραφής ισχυριζόμενοι ότι η γραφή ήταν άγνωστη στην εποχή του.

Εν τούτοις, τα τελευταία χρόνια οι αρχαιολόγοι απεκάλυψαν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι όχι μόνο γνωστή ήταν η γραφή στην εποχή του Μωυσέως, και του Ιώβ ακόμη, αλλά και ότι εχρησιμοποιείτο και πολλούς αιώνες πριν από τους δύο αυτούς άνδρας, πριν ακόμη και από τον κατακλυσμό των ημερών του Νώε, που συνέβη στο 2370 π.Χ. Εγείρονται, τώρα τα ερωτήματα, Πόσον καιρό πριν από τον κατακλυσμό άρχισε το γράψιμο; Πού άρχισε: Με τι έμοιαζε το προκατακλυσμιαίο γράψιμο; Πώς γινόταν; Γιατί διετήρησε ο Ιεχωβά ένα κατακλυσμιαίο γραπτό υπόμνημα; Το άρθρο αυτό, υποστηριζόμενο από τις αυθεντικές πηγές που εμφαίνονται στις υποσημειώσεις, επιχειρεί ν’ απαντήση στα ερωτήματα αυτά.

«Τούτο είναι το βιβλίον της γενεαλογίας του Αδάμ.» Η χρήσις της λέξεως βιβλίον υπονοεί γράψιμο. ‘Η γραπτή ιστορία του Αδάμ’¹a (Γεν. 2:5 έως 5:2) καλύπτει την περίοδο από τη δημιουργία του Αδάμ ως τον καιρό του Θουβάλ-κάιν, ‘του χαλκέως παντός εργαλείου χαλκού και σιδήρου.’ (Γεν. 4:22) Δεδομένου ότι ο Θουβάλ-κάιν ήταν τετρακισέγγονος του Ενώχ, του γυιού του Κάιν, ο δε Ενώχ γεννήθηκε περίπου τον καιρό που γεννήθηκε και ο Σηθ, ο Θουβάλ-κάιν ήταν πιθανώς σύγχρονος του Ενώχ, τετρακισεγγόνου του Σηθ. γυιου του Ιάρεδ.² b Αφού ο Ενώχ, ο γυιος του Ιάρεδ, γεννήθηκε στο 3404 π.Χ., η σιδηρουργική τέχνη του Θουβάλ-κάιν πιθανώς εξεδηλώθη στον τριακοστό τέταρτο αιώνα π.Χ. ή λίγο αργότερα.³ c Επειδή δε αυτό είναι το τελευταίο γεγονός που αναφέρεται στο ‘ιστορικό βιβλίο του Αδάμ’, το βιβλίο εκείνο γράφθηκε πιθανώς στο τριακοστό τέταρτο αιώνα π.Χ. ή αργότερα· όχι όμως αργότερα από το τέλος του τριακοστού πρώτου αιώνος π.Χ., διότι ο Αδάμ πέθανε στο 3096 π.Χ. Ώστε το ‘ιστορικό βιβλίο του Αδάμ’ γράφθηκε πιθανώς μεταξύ του 3350 και του 3096 π.Χ. περίπου.⁴ d

Το βιβλίο όμως αυτό δεν είναι το πρώτο που αναφέρεται στη Γραφή. Το εδάφιο Γεν. 2:4 λέγει: «Αύτη η βίβλος γενέσεως ουρανού και γης.» (ΜΟ΄) Μολονότι το βιβλίο αυτό της «ιστορίας των ουρανών και της γης» (Γραφή Καθολικής Συναδελφώσεως) δεν γράφθηκε κατ’ ανάγκην μέσα στην Εδέμ,⁵ e είναι, όμως, λογικά, αρχαιότερο από το ‘ιστορικό βιβλίο του Αδάμ’.

Συνεπώς το γράψιμο χρονολογείται επάνω στη γη από τον καιρό του Αδάμ. Επειδή ο Αδάμ πέθανε 726 χρόνια πριν από τον κατακλυσμό, το γράψιμο πρέπει να άρχισε όχι αργότερα από τόσα χρόνια πριν από τον κατακλυσμό και πιθανώς πολύ ενωρίτερα.

ΠΟΥ;

Αν ο Αδάμ δεν έγραψε την «ιστορία των ουρανών και της γης» στην Εδέμ, τότε δεν ξέρομε πού ακριβώς άρχισε το γράψιμο. Αφού δύο από τους ποταμούς, που προήρχοντο από τον κήπο της Εδέμ (ο Ευφράτης και ο Τίγρις) πηγάζουν από την Αρμενία ή από εκεί κοντά, ο κήπος της Εδέμ βρισκόταν πιθανώς κάπου στο μέρος που είναι τώρα γνωστό ως η Αρμενία. Το εδάφιο Γένεσις 3:24 φανερώνει ότι ο Αδάμ κατευθύνθηκε ανατολικά από τον κήπο της Εδέμ, αλλά οι Γραφές δεν αποκαλύπτουν αν έμεινε εκεί ως την ημέρα του θανάτου του, ή αν περιεπλανάτο. Ο γυιος του, ο Κάιν, μετέβη στη γη του Νωδ, ανατολικά επίσης της Εδέμ. (Γέν. 4:16) Αν και τα προκατακλυσμιαία ανθρώπινα λείψανα που βρέθηκαν σε διάφορα μέρη της γης φανερώνουν ότι ο άνθρωπος πήγε σε διάφορα μέρη της γης πριν από τον κατακλυσμό, τίποτε δεν γνωρίζομε για τις μετακινήσεις του Αδάμ μετά την έξωσί του από την Εδέμ.

Λείψανα προκατακλυσμιαίας γραφής βρέθηκαν στην Ελάμ (στα Σούσα) και στη Σενναάρ, πιθανώς δε και στη Γασούλ, στη νοτία κοιλάδα του Ιορδάνου, και στη Γεβάλ, στην ακτή της Φοινίκης. Από τα λείψανα αυτά, τα αρχαιότερα είναι εκείνα που βρέθηκαν στη Σενναάρ, αν τα όσα βρέθηκαν στη Γασούλ δεν ήταν γραφή.

Στη Γασούλ, ένας μεγάλος αριθμός εγχαραγμένων αντικειμένων ήλθε στην επιφάνεια, και περιελάμβανε λίθους, χαλίκια, σφραγίδες, πλίνθους και θραύσματα πήλινων αγγείων. 150 περίπου κομμάτια σπασμένων αγγείων φέρουν ένα μόνο σημείο, άλλα έχουν από δύο έως έξη σημεία το καθένα, και 170 περίπου λίθοι φέρουν παρόμοιες επιγραφές. Όλα αυτά τα σημεία είναι εγχαραγμένα πάνω στα αντικείμενα. Οι περισσότερες γραμμές είναι ευθείες, ενώ οι καμπύλες γραμμές είναι πολύ σπάνιες.⁶ f Η γραφή αυτή, αν πράγματι είναι γραφή, χαράχθηκε μετά τον καιρό που ο Θουβάλ-κάιν άρχισε να επεξεργάζεται μέταλλα, διότι τα σημαδεμένα αυτά αντικείμενα εμφανίζονται σ’ έναν καιρό μετά την εμφάνισι των χαλκίνων αντικειμένων.⁷ g

Μετά από τις επιγραφές της Γασούλ, άρχισαν να βγαίνουν στην επιφάνεια επιγραφές στη Σενναάρ. Η Σενναάρ ήταν η ομαλή πεδιάδα που σχηματίσθηκε από την ιλύν, τον πηλό, κλπ., που εναπέθεταν οι ποταμοί Τίγρις και Ευφράτης, ωνομάσθηκε δε επίσης αργότερα «Βαβυλωνία».⁸ h Προφανώς η ομαλή αυτή πεδιάδα ήταν ακόμη κάτω από το νερό κι επομένως ακατοίκητη, όταν ο Θουβάλ-κάιν επεξειργάζετο μέταλλα, διότι βρέθηκαν χάλκινα αντικείμενα στα βόρεια υψώματα προτού εμφανισθούν σημεία ανθρωπινής κατοικήσεως στη Σενναάρ.⁹i Οι πρώτοι που εγκαταστάθηκαν στη Σενναάρ ήταν βουνήσιοι από τη χώρα που είναι ανατολικά της Σενναάρ.⁹ Άρχισαν να πηγαίνουν εκεί τον καιρό που εγίνοντο οι επιγραφές στη Γασούλ. Αν μπορούσαν να γράφουν, πρέπει να το έκαναν αυτό πάνω σε υλικά που εύκολα θα εφθείροντο, διότι δεν έχει βρεθή καμμιά δική τους επιγραφή. Κατόπιν, μερικοί ορεινοί από το κέντρον της χώρας που λέγεται τώρα Τουρκία κατέβηκαν στη Σενναάρ και εγκαταστάθηκαν στην Ερέχ και σε άλλες πόλεις.¹⁰j Ύστερ’ από ένα χρονικό διάστημα το γράψιμό των άρχισε να εμφανίζεται πάνω σε πήλινες πινακίδες, και ήταν το πρώτο γράψιμο που ανεφάνη στη Σενναάρ. Από την αρχαιοτάτη αυτή περίοδο προκατακλυσμιαίας γραφής στη Σενναάρ, έχουν βρεθή διάφορες πινακίδες: 570 στην Ερέχ, μια στην Κις (ανατολικά ακριβώς του τόπου όπου οικοδομήθηκε αργότερα ο Πύργος της Βαβέλ), μια στην Ούμμα, και μια σε μια άλλη τοποθεσία της Σενναάρ.¹¹k Η περίοδος αυτή είναι γνωστή ως περίοδος της Ουρούκ (Ερέχ)¹²l Στην επομένη περίοδο, που είναι γνωστή ως περίοδος Ζεμδέτ Νασρ, ένας λαός από τα ανατολικά υψώματα κατέβηκε στη Σενναάρ.¹³a Σ’ αυτή ακριβώς την περίοδο επήλθε ο κατακλυσμός, πιθανώς κατά το τέλος της. Από το πρώτο μέρος της περιόδου Ζεμδέτ Νάσρ βρέθηκαν 84 ενεπίγραφες πινακίδες στην Ερέχ και μερικές σε άλλα μέρη της Σενναάρ.¹¹b Από το δεύτερο μέρος της περιόδου εκείνης ανεσύρθησαν 194 ενεπίγραφες πινακίδες στην ίδια τη Ζεμδέτ Νάσρ,¹¹c μια τοποθεσία της Σενναάρ 17 περίπου μίλια βορειοανατολικά της Κις.¹⁴d Όπως θα καταδειχθή παρακάτω, η ίδια η μορφή του γραψίματος έδειχνε πώς αυτό δεν άρχισε στη Σενναάρ, αλλά ότι εφέρθηκε εκεί από τα βουνά. Γιατί, λοιπόν, δεν άρχισαν να εμφανίζωνται οι επιγραφές μόλις οι ορεσίβιοι πήγαν στη Σενναάρ; Πιθανώς διότι, όταν για πρώτη φορά εγκαταστάθηκαν εκεί, έγραφαν πάνω σε υλικά που εύκολα εφθείροντο και που δεν διαφυλάχθηκαν ως την εποχή μας, και μόνο αργότερα άρχισαν να χρησιμοποιούν πηλόν ως υλικό γραφής.¹⁵e

ΜΕ ΤΙ ΕΜΟΙΑΖΕ ΤΟ ΠΡΟΚΑΤΑΚΛΥΣΜΙΑΙΟ ΓΡΑΨΙΜΟ

Στη Σενναάρ το γράψιμο πάνω σε προκατακλυσμιαίες πινακίδες συνίσταται από αριθμούς που ακολουθούνται από ζωγραφισμένα αντικείμενα. Οι πινακίδες λοιπόν ήσαν οικονομικής φύσεως μάλλον παρά ιστορικής.¹⁶f Αν έγινε καμμιά ιστορικής φύσεως επιγραφή εκεί πριν από τον κατακλυσμό θα πρέπει να έγινε πάνω σε υλικά που εφθείροντο εύκολα.

Στα παλαιότερα κείμενα της Σενναάρ που έχουν βρεθή, μερικά από τα σημεία είναι εικονογραφήματα ή εικόνες των αντικειμένων που προτίθενται να παραστήσουν, πολλά όμως χρησιμοποιούνται επίσης και ως «ιδεογράμματα», δηλαδή, χρησιμοποιούνται για να παραστήσουν τις υποκείμενες ιδέες που συνδέονται με τα πράγματα τα οποία παρασταίνουν ως εικόνες· λόγου χάριν, ένα σημείο καμωμένο από τρείς, τέσσερες ή πέντε διασταυρωμένες γραμμές, ως ήταν προφανώς εικονογράφημα που παρίστανε ένα άστρο, αλλά εχρησιμοποιείτο επίσης και ως ένα ιδεόγραμμα για να παραστήση τη λέξι ουρανός, ή θεός. Εν τούτοις, υπάρχουν και σημεία στις επιγραφές αυτές που δεν μοιάζουν με κανένα αντικείμενο, σημεία που μπορεί να παριστάνουν λέξεις με αφηρημένη έννοια.¹⁷g Μήπως έμοιαζαν με κανένα αντικείμενο στην αρχική τους μορφή, ή μήπως δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ ως εικονογραφήματα; 900 περίπου διάφορα σημεία έχουν βρεθή στις 570 αρχαιότερες πινακίδες της Ερέχ. Ίσως αυτά να μην είναι ούτε τα μισά από όσα ήσαν σε χρήσι. Οι 194 πινακίδες της Ζεμδέτ Νασρ έχουν περίπου 400 διάφορα σημεία. Από τα 900 σημεία της παλαιάς Ερέχ τα 31 σημαίνουν «πρόβατο», ίσως για διάκρισι του γένους των ή της ποιότητός των. Στις 34 πινακίδες της Ερέχ της πρώτης περιόδου Ζεμδέτ Νασρ, μόνο τρία διάφορα σημεία χρησιμοποιούνται και σημαίνουν «πρόβατο». Ο λόγος μπορεί να είναι ότι αντί να χρησιμοποιηθή ένα εντελώς διάφορο σημείο για να δείξη πρόβατα διαφόρων γενών ή ποιοτήτων, το διαφορετικό γένος ή η ποιότης εδεικνύετο από ένα άλλο σημείο που εχρησιμοποιείτο μαζί με το ίδιο σημείο που εσήμαινε «πρόβατο».¹⁸h

Στη μετέπειτα περίοδο Ζεμδέτ Νασρ χρησιμοποιείται ενίοτε κάποιο σημείο όχι για να παραστήση τη λέξι που εκπροσωπεί, αλλά τον ήχο της συλλαβής που προσετέθη σε μια λέξι για να την κάνη στον πληθυντικό.¹⁹i

Εφόσον ένα σημείο μπορούσε να παριστάνη πολλές και διάφορες λέξεις, ο τρόπος με τον οποίον έδειχνε ο γράφων ποια από τις λέξεις εννοούσε, ήταν να γράφη μαζί με αυτήν, ένα άλλο σημείο που να φανερώνη γενική τάξι στην οποία ανήκε η λέξις. Τα πρόσθετα αυτά σημεία καλούνται προσδιοριστικά. Το σημείο που σήμαινε θεός έγινε ένα απ’ αυτά τα προσδιοριστικά σημεία, και εχρησιμοποιείτο μαζί με τα ονόματα των δαιμονικών θεών των λαών εκείνων. Μια περίπτωσις τέτοιας χρήσεως του σημείου αυτού μπορεί να εμφαίνεται πάνω σε μια πινακίδα της Ερέχ, της περιόδου του Ουρούκ. Ένα άλλο προσδιοριστικό σημείο εμφαίνεται στις πινακίδες της Ζεμδέτ Νασρ.²⁰j

Μια από τις ενδείξεις ότι η γραφή της Σενναάρ δεν εδημιουργήθη εκεί επιτοπίως, είναι ότι το σύμβολο με το οποίο προσδιωρίζετο ήλιος ήταν αρχικά μια εικόνα του ηλίου που ανέτελλε ανάμεσα σε δύο βουνοκορφές.²¹ k Αν η γραφή προήρχετο από τη Σενναάρ, ασφαλώς ο ήλιος θα εδείχνετο ως να ανέτελλε από τον επίπεδο ορίζοντα. Μια άλλη ένδειξις είναι το γεγονός ότι το σημείο που παριστάνει τη χώρα ή πατρίδα και που εχρησιμοποιείτο για να προσδιορίση την επίπεδη πεδιάδα του Σενναάρ, ήταν η εικόνα τριών βουνοκορφών. Αυτό φανερώνει ότι τα σημεία αυτά πρέπει να έχουν χρησιμοποιηθή στα βουνά προτού χρησιμοποιηθούν στη Σενναάρ.²²l

Στις πινακίδες της περιόδου Ουρούκ δεν έγινε προσπάθεια να διαχωρισθή το κείμενο σε γραμμές ή στήλες ή να τακτοποιηθούν οι λέξεις σε λογική σειρά. Τα σημεία ήσαν λίγο-πολύ ομοιόμορφα κατανεμημένα πάνω στην πινακίδα άσχετα με την έννοιά τους. Στις μεγαλύτερες πινακίδες, ενίοτε οριζόντιες γραμμές διαιρούσαν το κείμενο σε δύο ή τρία τμήματα. Στην περίοδο Ζεμδέτ Νασρ οι μεγαλύτερες πινακίδες είχαν συχνά κάθετες γραμμές που διαιρούσαν τα σημεία σε ομάδες ή τμήματα, αν και μέσα στις λωρίδες αυτές ή στήλες, τα σημεία ήσαν και πάλι κατανεμημένα άσχετα με την τάξι. Τα σημεία της δεξιάς λωρίδος έπρεπε ν’ αναγνωσθούν πρώτα, κατόπιν δε τα σημεία της επομένης προς τα’ αριστερά λωρίδος, κλπ.²³a

Στην Ερέχ, στη διάρκεια της περιόδου Ουρούκ οι γραμμές εσύροντο στον πηλό και ήσαν λεπτές. Στην πρώτη περίοδο Ζεμδέτ Νασρ, το σημείο εχαράσσετο στον πηλό και με χοντρότερο κονδύλι· επομένως οι γραμμές ήσαν χονδρότερες.²⁴b Οι καμπύλες γραμμές εγκαταλείφθηκαν και αντικαταστάθηκαν από ευθείες γραμμές.²⁵c Έως μετά τον κατακλυσμό οι γραμμές δεν είχαν προσλάβει τη σφηνοειδή μορφή που έδωσε το όνομα σφηνοειδής σε όλη τη γραφή της Σενναάρ πάνω σε πηλό, σε πέτρα, κλπ., πριν και μετά από τον κατακλυσμό.²⁶d

ΠΩΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ

Οι αρχαιότερες πινακίδες ήσαν κατά το πλείστον ορθογώνιες (τετράγωνες ή επιμήκεις) από μιάμιση ως δύο ίντσες μήκους και μια ως μια κι ένα τέταρτο ίντσες φάρδους. Συνήθως εγίνοντο από πηλόν, αν και καμμιά φορά εγίνοντο από ψημένο γύψο ανακατεμένο με άμμο. Ενώ ο πηλός ήταν ακόμη υγρός και μαλακός, αλλά όχι και τόσο μαλακός ώστε να προσκολλάται στο χέρι του γράφοντος, τα σημεία εγράφοντο πάνω σ’ αυτόν με μια σμίλη. Πριν από τον κατακλυσμό οι πινακίδες δεν εψήνοντο αλλ’ απλώς αφήνοντο να ξεραθούν στον ήλιο.²⁷e

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι το γράψιμο άρχισε από την εποχή του Αδάμ, αιώνες πριν από τον κατακλυσμό, μέσα ή κοντά στην Εδέμ, αλλά όχι στη Σενναάρ. και διεδόθη τουλάχιστον στην Εγγύς Ανατολή. Το γράψιμο ήταν εικονογραφικό, εν μέρει τουλάχιστον. Εχαράσσετο πάνω σε πηλό ή πέτρα ή ετίθετο πάνω σε κάποιο υλικό που εύκολα εφθείρετο.

Γιατί το γράψιμο άρχισε τόσο νωρίς; Προφανώς για να κάμη ο Ιεχωβά ένα προκατακλυσμιαίο γραπτό υπόμνημα γεγονότων που να τηρήται ως εχέγγυον απέναντι των λαθών της μνήμης των ατελών ανθρώπων, εξασφαλίζοντας έτσι μια ακριβή, χωρίς παραφθορές μετάδοσι των ζωτικών γεγονότων στις μελλοντικές γενεές του λαού του Θεού.²⁸f

[Υποσημειώσεις]

Ντ. Ντίριγγιρ, στο ίδιο σύγγραμμά του, σελίδα 41: «Δεν μπορούμε επίσης να καθορίσωμε αν το σφηνοειδές σύστημα εφευρέθη στη Μεσοποταμία ή κάπου αλλού, πράγμα που φαίνεται πιθανώτερο.»