Μετριότης στην Απόλαυσι των Αγαθών — ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ της Σκοπιάς

Μετριότης στην Απόλαυσι των Αγαθών

«ΠΟΣΟΝ μεγάλα είναι τα έργα σου, Ιεχωβά! τα πάντα εν σοφία εποίησας· η γη είναι πλήρης των ποιημάτων σου. Πάντα ταύτα επί σε ελπίζουσι, δια να δώσης εν καιρώ την τροφήν αυτών . . . Ανοίγεις την χείρά σου, χορταίνουσιν αγαθά. Αινείτε τον Ιεχωβά!». Αυτά αναφωνεί ο ψαλμωδός στον Ψαλμό 104:24, 27, 28, 35 (Α.Σ.Μ.) Προς κάθε κατεύθυνσι είδε την απόδειξι της αγαθότητος του Ιεχωβά και της στοργικής φροντίδος του για τα πλάσματά του.

Προμηθεύοντας ο Θεός τα της συντηρήσεως του ανθρώπου δεν αρκέσθηκε να δώση στη γηίνη κτίσι του την ικανοποίησι απλώς των βασικών αναγκών της, αλλά έβρεξε ευλογίες σ’ αυτήν με μεγάλη αφθονία. Επρομήθευσε μεγάλη ποικιλία σιτηρών, καρπών, λαχανικών και κρεάτων. Όχι δε μόνο πολλές ποικιλίες, αλλά και πολλά και διάφορα είδη από κάθε ποικιλία· κι έτσι ο άνθρωπος μπορεί ν’ απολαύση πολλά και διάφορα είδη μήλων, αχλαδιών, σταφυλιών, κλπ. και μάλιστα σε διάφορες μορφές, νωπά, συντηρημένα, ξερά, όπως οι σταφίδες, πεπιεσμένα ως χυμό σταφυλών ή ζυμωμένα, όπως το κρασί.

Μερικοί όμως θα φέρουν αντίρρησι στο να περιληφθή το κρασί και άλλα οινοπνευματώδη ποτά στα αγαθά που επρομήθευσε ο Δημιουργός για τον άνθρωπο. Νερό, γάλα, χυμοί οπωρών και ελαφρά ποτά, αυτά μάλιστα· κρασί όμως, μπύρα, κονιάκ και άλλα οινοπνευματώδη ποτά—Όχι! Μας λένε να εξετάσωμε μια επιβλητική σειρά στατιστικών και γεγονότων που δείχνουν πόση βλάβη επροξένησε το οινόπνευμα στην ανθρώπινη διάνοια στο σώμα και στην οικογενειακή ζωή. Μας δείχνουν την εικόνα που είναι πάρα πολύ γνωστή στις πόλεις μας, την εικόνα του μεθύσου που τρικλίζει στους δρόμους ή κοίτεται στα πεζοδρόμια· εφιστούν την προσοχή μας στα πολλά ατυχήματα που οφείλονται στον αλκοολισμό, εκτός από την εγκληματικότητα των εφήβων όσο και των ανηλίκων. Υποστηρίζουν, βέβαια, ότι κανείς δεν έχει να πη έναν καλό λόγο για τα οινοπνευματώδη ποτά· κάθε Χριστιανός όχι μόνο πρέπει ν’ απέχη ολοσχερώς απ’ αυτά, αλλά και να υποστηρίζη την κίνησι για εγκράτεια.

Ποια πρέπει να είναι η στάσις των δούλων του Θεού, των αφιερωμένων Χριστιανών διακόνων, σχετικά με το κρασί, κλπ.; Πρώτ’ απ’ όλα σημειώστε ότι ο Ιησούς σαφώς ανέφερε ότι οι ακόλουθοί του δεν είναι από τον κόσμο (Ιωάννης 17:16) και υπέδειξε ότι θα ήταν μωρία γι’ αυτούς να δαπανούν τον χρόνο τους, την ενέργειά τους και τα μέσα τους προσπαθώντας να διορθώσουν τον φθαρμένον αυτόν παλαιόν κόσμον με τα νέα επιρράμματα Χριστιανικών αρχών. Αφήστε τον κόσμο να προσπαθήση να μεταρρυθμισθή με κοινωνική νομοθεσία, με κινήσεις για εγκράτεια και τα παρόμοια· ο Χριστιανός έχει μια μόνο υποχρέωσι, «έν πράττει,» ‘Κηρύττει τον λόγον.’ (2 Τιμόθεον 4:2) Δεν προσπαθεί να επιβάλη τις απόψεις του στους άλλους, αλλά προσπαθεί να φέρη τη ζωή του σε αρμονία με τις αρχές που εκτίθενται στην Αγία Γραφή. Αυτή και μόνο περιέχει ικανοποιητική και αυθεντική πληροφορία για το ορθόν ή εσφαλμένον σε όλα τα ζητήματα ατομικής διαγωγής.

Όπως ετονίσθηκε σ’ ένα προηγούμενο τεύχος του περιοδικού αυτού, η Γραφή δεν υποστηρίζει τη χρήσι του καπνού από τον Χριστιανό διάκονο αν και ο καπνός δεν αναγράφεται ονομαστικώς μέσα σ’ αυτήν (για τον πολύ προφανή λόγο ότι ο καπνός ήταν άγνωστος έξω από το Δυτικόν Ημισφαίριον έως δέκα πέντε αιώνες μετά τη συγγραφή της Βίβλου.) Ο καπνός είναι ένα ναρκωτικό που σκλαβώνει εκείνους που το χρησιμοποιούν, το να επιδίδεται δε κανείς σ’ αυτόν είναι πράγμα ακάθαρτο, βλαβερό και στο πνεύμα και στο σώμα, καθώς και στους άλλους που είναι αναγκασμένοι να εισπνέουν αέρα γεμάτον από καπνούς. Ο καπνός βέβαια δεν αποτελεί ένα από τα αγαθά που πρέπει ν’ απολαμβάνη ο άνθρωπος.

Αφ’ ετέρου όμως υπάρχουν μερικά πράγματα που είναι νόμιμα ή παράνομα αναλόγως του σκοπού για τον οποίον χρησιμοποιούνται. Το κυνήγι και το ψάρεμα, όταν γίνωνται μόνο για διασκέδασι, καταδικάζονται από τις Γραφές. Είναι πράξις ιδιοτελής και κακή το ν’ αφαιρή κανείς τη ζωή ενός πλάσματος απλώς για τη συγκίνησι του ν’ αντιτάξη τις δυνάμεις του εναντίον του ή για να ικανοποιήση την επιθυμία του να φονεύση. Το κυνήγι όμως και το ψάρι είναι μεταξύ των αγαθών εκείνων που επρομήθευσε ο Θεός για τον άνθρωπο, κι επομένως είναι πολύ σωστό και κατάλληλο να κυνηγά κανείς και να ψαρεύη για να ντυθή και να διατραφή.

Εξ άλλου, μερικά πράγματα είναι μεν νόμιμα, αλλά δεν είναι σκόπιμα (1 Κορινθίους 10:23), μπορεί δε μια πορεία να είναι καλή, αλλά άλλη να είναι καλύτερη (1 Κορινθίους 7:38) Οι γαμήλιες χαρές είναι μεταξύ των ευκολιών που είναι νόμιμο να τις απολαμβάνη ο άνθρωπος, αλλά όσοι ενασχολούνται στην ανηθικότητα θα υποστούν καταστροφή από τον Θεό. «Όστις εύρηκε γυναίκα εύρηκεν αγαθόν» (Παροιμίαι 18:22), ο δε γάμος είναι έντιμος κατά πάντα. (Εβραίους 13:4) Κι εδώ επίσης, οι Γραφές δίνουν συμβουλή για την κατάλληλη πορεία· οι σύζυγοι πρέπει να είναι ικανοποιημένοι μεταξύ των (Παροιμίαι 5:19) και να συμπεριφέρωνται μεταξύ των καλά και με εκτίμησι.—1 Πέτρου 3:7· 1 Κορινθίους 7:3, 4.

Διαπιστώνομε λοιπόν ότι οι Γραφές δίνουν σοφές συμβουλές ως προς το τι είναι ορθόν και τι είναι εσφαλμένον σχετικά με τη χρήσι του οίνου και των ισχυρών ποτών. Πουθενά δεν απαγορεύονται αυτά εντελώς. Ο Μελχισεδέκ, ιερεύς και βασιλεύς, προσέφερε στον Αβραάμ «άρτον και οίνον.» (Γένεσις 14:18) Οι Ισραηλίτες είχαν λάβει οδηγίες για τη χρήσι του οίνου για σπονδές στον Ιεχωβά (Λευιτικόν 23:13) Ο ψαλμωδός μάς λέγει ότι ο Θεός επρομήθευσε τον οίνον «ευφραίνοντα την καρδίαν του ανθρώπου». (Ψαλμός 104:15) Περαιτέρω δε οι Γραφές νουθετούν, «Πίε τον οίνον σου εν ευθύμω καρδία» και «ο οίνος ευφραίνει τους ζώντας.» (Εκκλησιαστής 9:7· 10:19) Κατ’ επανάληψιν δε χρησιμοποιείται ο οίνος για να εξεικονίση τα πνευματικά αγαθά που δίνει ο Θεός στον άνθρωπο: «Ω πάντες οι διψώντες, έλθετε εις τα ύδατα· . . . αγοράσατε οίνον και γάλα, άνευ αργυρίου και άνευ τιμής . . . Ακούσατέ μου μετά προσοχής, και θέλετε φάγει αγαθά, και η ψυχή σας θέλει ευφρανθή εις το πάχος.» (Ησαΐας 55:1, 2) Και πάλι: «Η σοφία ωκοδόμησε τον οίκον αυτής, . . . εκέρασε τον οίνον αυτής, . . . Έλθετε, φάγετε από του άρτου μου, και πίετε από του οίνου τον οποίον εκέρασα· αφήσατε την αφροσύνην, και ζήσατε.»—Παροιμίαι 9:1-6.

Όταν φθάνομε στις Ελληνικές Γραφές, παρατηρούμε ότι το πρώτο θαύμα που έκαμε ο Ιησούς ήταν το να μετατρέψη το νερό σε κρασί· η δε Ελληνική λέξις που χρησιμοποιείται, καθώς και η ίδια η αφήγησις διευκρινίζει ότι δεν ήταν απλώς χυμός σταφυλιού, αλλά «γινωμένο» κρασί. (Ιωάννης 2:3-10) Σε άλλη περίπτωσι είπε ότι δεν πρέπει να τίθεται νέος οίνος σε παλαιούς ασκούς, μήπως διαρραγούν, ότι δε ο παλαιός οίνος προτιμάται από τον νέον (Λουκάς 5:37) δείχνει δε πάλι ότι υπενοείτο οίνος και όχι αζύμωτος χυμός σταφυλών. Ο ίδιος μάλιστα έπινε κρασί, κάνοντας τους αυτοδικαιουμένους υποκριτάς Φαρισαίους να τον κατηγορήσουν (ψευδώς) ότι ήταν «οινοπότης.»—Ματθαίος 11:19.

Επίσης, παρατηρούμε ότι ο Παύλος συμβουλεύει τον Τιμόθεο: «Μη υδροπότει πλέον, αλλά μεταχειρίζου ολίγον οίνον δια τον στόμαχόν σου και τας συχνάς σου ασθενείας.» (1 Τιμόθεον 5:23) Από τη σειρά αυτή των Γραφικών εδαφίων είναι πολύ προφανές ότι ο οίνος είναι μεταξύ των αγαθών εκείνων που επρομήθευσε ο Δημιουργός για να τα απολαμβάνη ο άνθρωπος.

Θα ήταν σοβαρό λάθος όμως να μεταπηδήση κανείς στο συμπέρασμα ότι επειδή αυτός καθ’ εαυτόν ο οίνος δεν απαγορεύεται, θα μπορούσε κανείς να επιδίδεται σε υπερβολική οινοποσία ή στην έξαψι των ταπεινών παθών. Η υπερβολή είναι κακή και βλαβερή, για οποιοδήποτε πράγμα και αν πρόκειται, οι δε Γραφές καταδικάζουν την υπερβολική λήψι τροφής (λαιμαργία), τόσο αυστηρά όσο και την υπερβολική πόσι· πράγμα που τείνουν να παραβλέψουν οι θιασώται της απολύτου αποχής.—Δευτερονόμιον 21:20· Παροιμίαι 23:20, 21.

Ο Χριστιανός νουθετείται να πρόσθεση ‘εις την γνώσιν την εγκράτειαν’ και διδάσκεται ότι «δεν έδωκεν εις ημάς ο Θεός πνεύμα δειλίας, αλλά δυνάμεως και αγάπης και σωφρονισμού.» (2 Πέτρου 1:6· 2 Τιμόθεον 1:7) Θα παρατηρηθή επίσης ότι ο Παύλος συνεβούλευσε τον Τιμόθεο να πίνη «ολίγον» οίνον χάριν της υγείας του, και ότι ώρισε κατηγορηματικά ότι όσοι είναι έκδοτοι σε πολλή οινοποσία δεν θα έπρεπε να διορίζωνται επόπται ή βοηθοί στη Χριστιανική εκκλησία, (1 Τιμόθεον 3:3, 8· Τίτον 1:7· 2:3) Εφόσον δε αυτοί πρόκειται να είναι παραδείγματα έπεται ότι και οι υπόλοιποι της εκκλησίας επίσης δεν πρέπει να επιδίδωνται σε πολλή οινοποσία. Αντί να ‘μεθύσουν’ με οίνον, πράγμα που είναι υπερβολή και ασωτία, μάλλον όλοι πρέπει να πληρούνται με το άγιο πνεύμα, την ενεργό δύναμι του Θεού.—Εφεσίους 5:15-18.

Ότι η υπερβολική οινοποσία και χρήσις οινοπνευματωδών ποτών αποτελεί μωρία και κακή πράξι, πιστοποιείται και από τα εξής Γραφικά εδάφια. «Εις τίνα είναι ουαί; εις τίνα στεναγμοί; εις τίνα έριδες; εις τίνα ματαιολογίαι; Εις τίνα κτυπήματα άνευ αιτίας; εις τίνα φλόγωσις οφθαλμών; Εις τους εγχρονίζοντας εν τω οίνω εις εκείνους οίτινες διάγουσιν ανιχνεύοντες οινοποσίας.» «Ο οίνος είναι χλευαστής, και τα σίκερα στασιαστικά· και όστις δελεάζεται υπό τούτων, δεν είναι φρόνιμος.» (Παροιμίαι 23:29, 30· 20:1) «Ουαί εις τους όσοι είναι δυνατοί εις το να πίνωσιν οίνον, και ισχυροί εις το να σμίγωσι σίκερα· οίτινες δικαιόνουσι τον παράνομον δια δώρα και το δίκαιον του δικαίου αφαιρούσιν απ’ αυτού!» (Ησαΐας 5:22, 23) «Πορνεία, και οίνος και μέθη αφαιρούσι την καρδίαν.»—Ωσηέ 4:11.

ΚΑΙΡΟΣ ΑΠΟΧΗΣ ΑΠΟ ΟΙΝΟΝ

Όχι μόνον υποδεικνύουν οι Γραφές ότι πρέπει να γίνεται μετρία χρήσις του οίνου, αλλά και ότι όπως και για κάθε πράγμα κάτω από τον ήλιο, υπάρχει καιρός πόσεως οίνου και καιρός αποχής από οινοποσία. Πότε πρέπει ν’ απέχη κανείς από οινοποσία; Οι Λευίται παρηγγέλλοντο να μην πίνουν κρασί όταν υπηρετούσαν ενώπιον του Ιεχωβά στη σκηνή. (Λευιτικόν 10:9) Δεν έπρεπε να είναι κάτω από την επήρεια του οίνου, ούτε να εξαρτώνται από τη διέγερσί του όταν ετελούσαν τα ιερατικά των καθήκοντα. Η διάνοια και η συνείδησίς των έπρεπε να είναι με ευαισθησία εναρμονισμένη προς τον νόμον του Ιεχωβά, αυτό δε δύσκολα θα εγίνετο αν αυτοί ήταν επηρεασμένοι από οινοπνευματώδη ποτά. Αυτό συνιστά έντονα ότι όσοι υπηρετούν σήμερα τον Ιεχωβά, ενόσω είναι ενασχολημένοι στην υπηρεσία του, πρέπει επίσης να απέχουν από την οινοποσία, κλπ. Έτσι όχι μόνο θα φυλαχθούν στην καλύτερη διανοητική και πνευματική κατάστασι και θα έχουν τη μεγαλύτερη εγκράτεια, αλλά και θ’ αποφύγουν επίσης το να προξενήσουν περιττή αηδία σ’ εκείνους στους οποίους η απόπνοια οινοπνεύματος είναι αποκρουστική. Στις Παροιμίες 31:4, 5 φανερώνεται επίσης ότι το να είναι κανείς έκδοτος στην οινοποσία ενδέχεται να τον παρεμποδίση από το να ασκήση την ορθότερη κρίσι: «Δεν είναι των βασιλέων να πίνωσιν οίνον, ουδέ των ηγεμόνων, σίκερα· μήποτε πιόντες λησμονήσωσι τον νόμον, και διαστρέψωσι την κρίσιν τινός τεθλιμμένου.»

Ο σεβασμός προς τις αρχές και τη συνείδησι των άλλων μπορεί να καθιστούν ενδεδειγμένο το ν’ απέχωμε από την οινοποσία. Μπορεί να αισθανώμεθα τον εαυτό μας ισχυρόν και ικανόν να εγκρατευθή με το να κάνη μετρία χρήσι οίνου, δεν πρέπει όμως να παροτρύνωμε ή να δελεάζωμε τον αδελφό μας να πιή αν αυτός φρονεί ότι του είναι καλύτερο και ασφαλέστερο να απέχη. (Βλέπε Αββακούμ 2:15, 16) Μάλιστα, δεν πρέπει ούτε καν να πίνωμε όταν είμεθα μαζί με τέτοιους αδυνάτους, αλλά μάλλον να αρνούμεθα στον εαυτό μας την απόλαυσι της οινοποσίας χάριν της πνευματικής ευεξίας του αδελφού μας. Όπως το θέτει καλά ο απόστολος Παύλος: «Πάντα μεν είναι καθαρά· κακόν όμως είναι εις τον άνθρωπον όστις τρώγει με σκάνδαλον. Καλόν είναι το να μη φάγης κρέας, μηδέ να πίης οίνον, μηδέ να πράξης τι εις το οποίον ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί.»—Ρωμαίους 14:20, 21.

Για κείνους που δυσκολεύονται ν’ ασκήσουν εγκράτεια θα ήταν καλύτερα ν’ απέχουν πάντοτε από το να πίνουν μεθυστικά ποτά. Καλύτερα ν’ αρνηθή κανείς στον εαυτό του τη σύντομη προσωρινή απόλαυσι της οινοποσίας, παρά να επιφέρη μομφή στην αλήθεια και πιθανώς να κάνη κι άλλους να προσκόψουν. Δεν θα είναι δε πολύ δύσκολο να το απαρνηθή κανείς αυτό. Οι Ιουδαίοι επέρασαν χωρίς κρασί σαράντα χρόνια (Δευτερονόμιον 29:6), και όπως φαίνεται, δεν αισθάνθηκαν την έλλειψί του και τόσο πολύ· διότι διαβάζομε για την επιθυμία που είχαν για κρέας, για πράσα, κρεμμύδια και σκόρδα της Αιγύπτου (Αριθμοί 11:5), αλλά όχι και για το κρασί που έχασαν. Οι Ρηχαβίτες ήταν πρόθυμοι ν’ απέχουν από το κρασί επειδή είχαν διαταχθή έτσι από τον προπάτορά τους Ιωναδάβ, τους συνέστησε δε ο Ιεχωβά να υπακούουν στην εντολή αυτή. (Ιερεμίας 35:1-19). Ο Δανιήλ και οι τρεις σύντροφοί του ευλογήθηκαν επειδή αρνήθηκαν το πλούσιο βασιλικό εδεσματολόγιο, που περιελάμβανε και κρασί.

ΕΠΙΔΟΣΙΣ ΣΕ ΠΑΡΤΥ

Σήμερα υπάρχει τάσις από μερικούς δούλους του Κυρίου να διοργανώνουν ή να παρευρίσκωνται σε πάρτυ, όπου υπάρχει ευκαιρία για να πίνη κανείς πολύ. Είναι σκόπιμο να φυλαγόμαστε. Η υπερβολική οινοποσία μπορεί να συνοδεύεται από συνομιλία που απέχει από το να «οικοδομή» και από πράξεις που δεν αντέχουν στο φως. Τα πάρτυ αυτά, όταν παραμελείται η πνευματική ευεξία, είναι επικίνδυνα σε όλους τους δούλους του Θεού που θα ήθελαν να έχουν την επιδοκιμασία Του. Οι παντρεμένοι μπορεί έξαφνα να βρεθούν να αστεΐζωνται με άλλους θέτοντας σε κίνδυνο την μεταξύ τους πιστότητα, για την συγκίνησι μιας «παγοδρομίας πάνω σε λεπτό στρώμα πάγου·» ενώ οι νέοι και οι άγαμοι—οι οποίοι με την κατάλληλη καλλιέργεια του δώρου της αγάμου ζωής έχουν τόσα πολλά στα οποία μπορούν ν’ αποβλέψουν, όπως είναι η υπηρεσία σκαπανέως, το ιεραποστολικό έργο στο εξωτερικό ή η υπηρεσία σε Μπέθελ—έξαφνα βρίσκουν ότι εξάπτονται και το αποτέλεσμα είναι ότι εγκολπούνται την έγγαμη ζωή, στην οποία για να κρατήσουν την ακεραιότητά τους πρέπει να επωμισθούν τα πρόσθετα βάρη των οικιακών υποχρεώσεων με την αντίστοιχη ελάττωσι των προνομίων της Βασιλείας, και τούτο με μια κακή αρχή της επιδόσεως στα πάρτυ.

Πολύ συχνά τα πάρτυ αυτά έχουν τη γεύσι της διαθέσεως του ασεβούς κόσμου: «Ας φάγωμεν και ας πίωμεν· διότι αύριον θέλομεν αποθάνει.» (Ησαΐας 22:13) Έχουν περισσότερα κοινά με το συμπόσιο του Βαλτάσαρ, ο οποίος, αναμμένος από οίνον, ωνείδισε εσκεμμένα το όνομα του Ιεχωβά, παρά με την επικοινωνία και τη βρώσι του άρτου που απήλαυσε ο Ιησούς με τους αποστόλους και μαθητάς του μετά την ανάστασί του.

Είναι αλήθεια ότι δεν υπάρχει τίποτε το κακό στην από καιρό σε καιρό επικοινωνία των αδελφών και την αφθονώτερη από την συνήθη απόλαυσι των αγαθών που επρομήθευσε ο Κύριος στον άνθρωπο για τροφή και πόσι. Μάλιστα τέτοιες περιπτώσεις μπορούν να συντείνουν στην υποβοήθησι των καλής θελήσεως ενδιαφερομένων να εκτιμήσουν το γεγονός ότι οι μάρτυρες του Ιεχωβά δεν είναι φανατικοί των άκρων. Σε τέτοιες όμως περιπτώσεις ας μη λησμονούμε ότι είμεθα δούλοι του Ιεχωβά, η χρήσις τροφής και ποτού ας είναι μετρία για να μην επιφέρωμε κάποια μομφή, ούτε να υπάρξουν κακά επακόλουθα, προ πάντων δε η συνομιλία ας είναι καθαρή και για ζητήματα που οικοδομούν. Το να ψάλλωμε και να παίζωμε με όργανα ύμνους της Βασιλείας, το να κάνωμε Γραφικά λογοπαίγνια, το ν’ αφηγούμεθα πείρες του αγρού, κλπ. όλα αυτά μπορούν να συντείνουν στο να κάνουν τη βραδυά αυτή όχι μόνον αναπαυτική και απολαυστική, αλλά και επωφελή.

Ας προσέχη, λοιπόν, κάθε Χριστιανός διάκονος και ας μη λησμονή ότι ο Σατανάς είναι άγρυπνος να διαφθείρη το ανθρώπινο γένος για να το κάνη ολόκληρο να καταστραφή στον Αρμανεδδώνα, ότι το να σπείρωμε στη σάρκα σημαίνει να θερίσωμε καταστροφή, και ότι «αρκετός είναι εις ημάς ο παρελθών καιρός του βίου, ότε επράξαμεν το θέλημα των εθνών περιπατήσαντες εν ασελγείαις, επιθυμίαις, οινοποσίαις, κώμοις, συμποσίοις, και αθεμίτοις ειδωλολατρείαις.» (1 Πέτρου 4:3) Ας κάνωμε λοιπόν έντιμη, σοφή και συνετή χρήσι της Χριστιανικής μας ελευθερίας. Να είσθε μετριοπαθείς στην απόλαυσι των αγαθών που επρομήθευσε ο Θεός, «είτε λοιπόν τρώγετε, είτε πίνετε, είτε πράττετέ τι, πάντα πράττετε εις δόξαν Θεού»· κατανοώντας πάντοτε ότι η βασιλεία του Θεού δεν είναι βρώσις και πόσις, αλλά δικαιοσύνη ειρήνη και χαρά εν πνεύματι αγίω.»—1 Κορινθίους 10:31· Ρωμαίους 14:17.