Τινγκατίνγκα—Τέχνη που Σκορπάει το Χαμόγελο
«Η ΤΙΝΓΚΑΤΙΝΓΚΑ μάς βοηθάει να δούμε τον κόσμο με τα μάτια του παιδιού που κρύβουμε μέσα μας. Αστείο, χαρούμενο και χρωματιστό», γράφει ο Ντάνιελ Αουγκούστα, διευθυντής του Καλλιτεχνικού Συνεταιρισμού Τινγκατίνγκα. Η τέχνη Τινγκατίνγκα αντλεί τη θεματολογία της από την Αφρική—την άγρια ζωή και τον πολιτισμό της, ιδίως της Τανζανίας όπου και γεννήθηκε.
Το στιλ Τινγκατίνγκα πήρε το όνομα του εμπνευστή του, του Έντουαρντ Σαΐντ Τινγκατίνγκα, ο οποίος γεννήθηκε το 1932. Καθώς ο Έντουαρντ μεγάλωνε, η ύπαιθρος και τα άγρια ζώα ολόγυρα στο χωριό του στη νότια Τανζανία προφανώς του έκαναν βαθιά εντύπωση. Γύρω στα 25, έφυγε από το σπίτι του αναζητώντας δουλειά και καλύτερο βιοτικό επίπεδο. Αργότερα, πήγε να μείνει στην πρωτεύουσα, το Νταρ ες Σαλάμ, και βρήκε δουλειά ως κηπουρός. Τα βράδια, η καλλιτεχνική του φύση έβρισκε διέξοδο στη μουσική και στο χορό. Έγινε μάλιστα ονομαστός ερμηνευτής.
Η ζωή του Έντουαρντ πήρε νέα τροπή το 1968. Άρχισε να εργάζεται ως βοηθός νοσηλευτής στο κρατικό νοσοκομείο Μουχιμπίλι στο Νταρ ες Σαλάμ. Εκείνο το διάστημα, βρήκε το χρόνο να αποτυπώσει τις ζωηρές μνήμες και εντυπώσεις της παιδικής του ηλικίας σε μια δική του μορφή τέχνης. Έτσι γεννήθηκε η τέχνη Τινγκατίνγκα. Ο Έντουαρντ δεν είχε πρόσβαση σε καταστήματα με είδη ζωγραφικής όπως ειδικά πινέλα, μπογιές, χρωστικές ουσίες και τα συναφή. Γι’ αυτό, χρησιμοποιούσε υλικά που θα μπορούσε να αγοράσει οποιοσδήποτε σε ένα τοπικό κατάστημα χρωμάτων και σιδηρικών. Για παράδειγμα, οι μπογιές του ήταν βερνικόχρωμα ποδηλάτου, ενώ οι «καμβάδες» του ήταν κομμάτια νοβοπάν με λεία και στιλπνή επιφάνεια από τη μία πλευρά, ιδανική για γυαλιστερές ζωγραφιές.
Η ζωγραφική του Έντουαρντ ήταν λιτή. Χρησιμοποιούσε ένα ή δύο χρώματα για το φόντο και έπειτα γέμιζε την υπόλοιπη εικόνα με ένα μόνο αντικείμενο—ένα ζωηρόχρωμο και κάπως στιλιζαρισμένο αφρικανικό ζώο. Δεν πρόσθετε τοπία ή άλλες λεπτομέρειες.
Ο Έντουαρντ επέτρεπε σε λιγοστούς στενούς φίλους και συγγενείς να τον παρατηρούν εν ώρα εργασίας. Σύντομα, κάποιοι από αυτούς έγιναν «μαθητές» του, και το στιλ του άρχισε να αποκτάει δημοτικότητα.
Από τον πρώτο κιόλας πίνακα, η Τινγκατίνγκα χρησιμοποιούσε έντονα χρώματα και απλές μορφές με ξεκάθαρο περίγραμμα. Με τα χρόνια, όμως, αυτό το στιλ αναπτύχθηκε περαιτέρω, καθώς έγινε πιο περίτεχνο και άρχισε να περιλαμβάνει αρκετές μορφές σε κάθε έργο. Μάλιστα, κάποιοι καλλιτέχνες απεικονίζουν στους πίνακές τους πλήθος ανθρώπων, ζώων και διαφόρων αντικειμένων.
Πηγές Έμπνευσης
Η Τινγκατίνγκα διαθέτει μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης—την αφρικανική πανίδα και χλωρίδα σε όλες τις μορφές της: αντιλόπες, βουβάλια, ελέφαντες, καμηλοπαρδάλεις, ιπποποτάμους, λιοντάρια, πιθήκους, ζέβρες και άλλα ζώα, καθώς και λουλούδια, δέντρα, πουλιά και ψάρια—ιδίως όσα έχουν χτυπητά χρώματα. Αγαπημένο φόντο είναι το ψηλότερο βουνό της Αφρικής, το Κιλιμάντζαρο, που βρίσκεται στη βορειοανατολική Τανζανία.
Η σύγχρονη Τινγκατίνγκα προσπαθεί επίσης να απαθανατίσει στον καμβά το λαό της Αφρικής και τον πολιτισμό του. Ένας πίνακας μπορεί να απεικονίζει μια μέρα σε κάποια πολυσύχναστη αγορά, μια επίσκεψη στο τοπικό νοσοκομείο ή απλώς μια σκηνή από την καθημερινή ζωή του χωριού.
Από το ξεκίνημά της, η Τινγκατίνγκα έχει δώσει στους ταλαντούχους Αφρικανούς ένα μέσο για να εκφράζονται, ενώ παράλληλα τους προσφέρει ένα καλοδεχούμενο συμπλήρωμα στο εισόδημά τους. Μάλιστα οι καλλιτέχνες της Τινγκατίνγκα έχουν ιδρύσει συνεταιρισμό με έδρα το Νταρ ες Σαλάμ. Μερικοί κρατούν ακόμα την παράδοση να ζωγραφίζουν με βερνικόχρωμα ποδηλάτου. Αν ζούσε σήμερα ο Έντουαρντ Τινγκατίνγκα (πέθανε το 1972) και έβλεπε τι απήχηση έχει βρει η τέχνη του, θα ζωγραφιζόταν στο πρόσωπό του ένα πλατύ χαμόγελο.