Πώς Ήρθε σε Ύπαρξη το Αεροπλάνο;

ΠΩΣ τα κατάφεραν τελικά οι σχεδιαστές αν και είχαν να κάνουν με ιπτάμενες μηχανές βαρύτερες από τον αέρα; Έστρεψαν ξανά την προσοχή τους στους πραγματικούς αριστοτέχνες της πτήσης—τα πουλιά. Το 1889, ένας Γερμανός μηχανικός, ο Ότο Λίλιενταλ, ο οποίος εμπνεύστηκε από τις συνήθειες πτήσης των πελαργών, δημοσίευσε μια μελέτη με τίτλο «Η Πτήση των Πουλιών ως Βάση για την Αεροπορία». Δύο χρόνια αργότερα κατασκεύασε το πρώτο του απλό ανεμόπτερο. Το 1896, έπειτα από περίπου 2.000 πτήσεις με ανεμόπτερο, ο Λίλιενταλ σκοτώθηκε ενώ πετούσε με ένα μονοπλάνο. Ο Οκτάβ Σανίτ, ένας Αμερικανός μηχανικός γαλλικής καταγωγής, επεξεργάστηκε το σχέδιο του Λίλιενταλ και κατασκεύασε ένα διπλάνο το οποίο αποτέλεσε επίσης σημαντικό βήμα προόδου στο σχεδιασμό μιας βαρύτερης από τον αέρα ιπτάμενης μηχανής.

Κατόπιν έρχονται στο προσκήνιο οι αδελφοί Ράιτ. Ιδιοκτήτες ενός καταστήματος με ποδήλατα στο Ντέιτον του Οχάιο, στις Η.Π.Α., ο Όρβιλ και ο Γουίλμπερ Ράιτ άρχισαν τις πρώτες τους δοκιμές με ανεμόπτερα το 1900, βασιζόμενοι στα επιτεύγματα του Λίλιενταλ και του Σανίτ. Οι αδελφοί Ράιτ εργάστηκαν αργά και μεθοδικά τα επόμενα τρία χρόνια, κάνοντας επανειλημμένες πειραματικές πτήσεις στο Κίτι Χοκ της Βόρειας Καρολίνας. Ανέπτυξαν καινούρια σχέδια χρησιμοποιώντας αεροδυναμικές σήραγγες, την πρώτη από τις οποίες την κατασκεύασαν μόνοι τους από ένα κιβώτιο αμυλόκολλας για καθαριστήρια. Για την πρώτη τους μηχανοκίνητη πτήση, κατασκεύασαν μόνοι τους έναν τετρακύλινδρο κινητήρα 12 ίππων και τον στερέωσαν στο χαμηλότερο πτερύγιο ενός καινούριου αεροπλάνου. Ο κινητήρας κινούσε δύο ξύλινους έλικες, έναν σε κάθε πλευρά του ουραίου πηδαλίου διεύθυνσης.

Στις 14 Δεκεμβρίου 1903, η καινούρια εφεύρεση των αδελφών Ράιτ ανυψώθηκε από μια ξύλινη ράγα για πρώτη φορά—και έμεινε στον αέρα για τριάμισι δευτερόλεπτα! Τρεις μέρες αργότερα το αεροπλάνο των αδελφών Ράιτ πέταξε και πάλι. Τελικά έμεινε στον αέρα σχεδόν ένα ολόκληρο λεπτό και διένυσε απόσταση 260 μέτρων. Το αεροπλάνο ήταν πλέον μια πραγματικότητα.a

Είναι άξιο απορίας το ότι ο υπόλοιπος κόσμος έδωσε ελάχιστη προσοχή σε αυτό το επίτευγμα που αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία. Όταν η εφημερίδα Δε Νιου Γιορκ Τάιμς (The New York Times) έγραψε τελικά για τους αδελφούς Ράιτ τον Ιανουάριο του 1906, είπε ότι η «ιπτάμενη μηχανή» τους είχε κατασκευαστεί με πλήρη μυστικότητα και ότι οι αδελφοί Ράιτ είχαν μόνο «κάποια μικρή επιτυχία όσον αφορά την πτήση στον αέρα» το 1903. Στην πραγματικότητα, ο Όρβιλ είχε στείλει τηλεγράφημα στον πατέρα του την ίδια εκείνη νύχτα της ιστορικής πτήσης, συνιστώντας του να ενημερώσει τον τύπο. Ωστόσο, μόνο τρεις εφημερίδες στις Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν τον κόπο να δημοσιεύσουν το περιστατικό τότε.

Ιπτάμενες Μηχανές Χωρίς Εμπορικό Μέλλον;

Ο κόσμος γενικά αντιμετώπισε με σκεπτικισμό την αεροπορία στα πρώτα της βήματα. Ακόμα και ο Σανίτ, ένας από τους αξιόλογους πρωτοπόρους της αεροπορίας, έκανε την εξής πρόβλεψη το 1910: «Σύμφωνα με την άποψη ικανών ειδικών, είναι μάταιο να αναμένουμε ότι η ιπτάμενη μηχανή θα έχει εμπορικό μέλλον. Υπάρχει, και πάντοτε θα υπάρχει, ένα όριο στην ικανότητά της για μεταφορά φορτίου, το οποίο θα εμποδίζει τη χρήση της για μεταφορά επιβατών ή άλλου φορτίου».

Παρ’ όλα αυτά, η αεροπορική τεχνολογία προόδευσε γοργά στα χρόνια που ακολούθησαν τις πρώτες πτήσεις των αδελφών Ράιτ. Μέσα σε πέντε χρόνια, οι αδελφοί Ράιτ είχαν κατασκευάσει ένα διθέσιο διπλάνο το οποίο μπορούσε να αναπτύξει ταχύτητα 71 χιλιομέτρων την ώρα και να ανεβεί σε ύψος 43 μέτρων. Το 1911, έγινε η πρώτη διηπειρωτική πτήση στις Η.Π.Α.· το ταξίδι από τη Νέα Υόρκη στην Καλιφόρνια διήρκεσε περίπου 49 μέρες! Στη διάρκεια του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, οι ταχύτητες των αεροσκαφών ανέβηκαν από 100 χιλιόμετρα την ώρα σε 230 και πλέον χιλιόμετρα την ώρα. Το ρεκόρ ύψους γρήγορα έφτασε στα 9.000 μέτρα.

Τα ρεκόρ στην αεροπορία συνέχισαν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας στη δεκαετία του 1920. Δύο Αμερικανοί αξιωματικοί του στρατού έκαναν την πρώτη διηπειρωτική πτήση χωρίς σταθμό στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1923, ταξιδεύοντας από τη μια ακτή στην άλλη σε λιγότερο από 27 ώρες. Τέσσερα χρόνια αργότερα ο Τσαρλς Ο. Λίντμπεργκ έγινε αμέσως διάσημος πετώντας χωρίς σταθμό από τη Νέα Υόρκη στο Παρίσι μέσα σε 33 ώρες και 20 λεπτά.

Στο μεταξύ, οι αεροπορικές εταιρίες, οι οποίες βρίσκονταν ακόμα στα σπάργανα, άρχισαν να αποκτούν πελατεία. Στα τέλη του 1939, τα αεροπορικά ταξίδια είχαν σημειώσει τέτοια επιτυχία ώστε οι αερογραμμές των Η.Π.Α. εξυπηρετούσαν σχεδόν τρία εκατομμύρια επιβάτες ετησίως. Το συνηθισμένο επιβατηγό αεροσκάφος στα τέλη της δεκαετίας του 1930, το DC-3, μετέφερε μόλις 21 επιβάτες με ταχύτητα ταξιδιού 270 χιλιόμετρα την ώρα· αλλά μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα πολιτικά αεροπλάνα έγιναν πολύ μεγαλύτερα και πιο ισχυρά, επιτυγχάνοντας ταχύτητα ταξιδιού που ξεπερνούσε τα 480 χιλιόμετρα την ώρα. Οι Βρετανοί παρουσίασαν το πρώτο πολιτικό αεριωθούμενο με στροβιλοκινητήρες το 1952. Και τα πρώτα γιγαντιαία αεροσκάφη, όπως το Μπόινγκ 747 των 400 θέσεων, άρχισαν τις πτήσεις τους το 1970.

Άλλο ένα σημαντικό βήμα έγινε το 1976 όταν μια ομάδα Βρετανών και Γάλλων μηχανικών παρουσίασε το Κονκόρντ, ένα αεριωθούμενο αεροσκάφος με φτερά σε σχήμα δέλτα, ικανό να μεταφέρει 100 επιβάτες με ταχύτητα διπλάσια από εκείνη του ήχου—πάνω από 2.300 χιλιόμετρα την ώρα. Αλλά το υψηλό κόστος λειτουργίας έχει περιορίσει την ευρεία χρήση των πολιτικών υπερηχητικών αεροπλάνων.

Διαμορφώνουν τον Κόσμο

Ακόμα και αν δεν έχετε πετάξει ποτέ με αεροπλάνο, η ζωή σας πιθανώς έχει διαμορφωθεί από αυτές τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις. Επιχειρήσεις αερομεταφοράς εμπορευμάτων καλύπτουν όλη τη γη· πολλές φορές, οι τροφές που τρώμε, τα ρούχα που φοράμε και τα μηχανήματα που χρησιμοποιούμε στην εργασία ή στο σπίτι έχουν έρθει αεροπορικώς από την άλλη μεριά του ωκεανού ή από μια άλλη ήπειρο. Γράμματα και δέματα μεταφέρονται από τη μια χώρα στην άλλη αεροπορικώς. Διάφορες επιχειρήσεις βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις αεροπορικές ταχυμεταφορές για τις καθημερινές τους συναλλαγές. Τα αγαθά και οι υπηρεσίες που είναι διαθέσιμα σε εμάς, καθώς επίσης οι τιμές που πληρώνουμε για αυτά, έχουν όλα επηρεαστεί από το γεγονός ότι ο άνθρωπος έχει πια τη δυνατότητα να πετάει.

Η αεροπορία έχει επίσης προκαλέσει έντονες κοινωνικές αλλαγές. Αναμφίβολα, ο κόσμος έχει γίνει πιο μικρός χάρη σε αυτήν. Μέσα σε λίγες ώρες, μπορείτε να πάτε σχεδόν σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου—αν έχετε την οικονομική δυνατότητα. Τα νέα ταξιδεύουν γρήγορα, και το ίδιο συμβαίνει και με τους ανθρώπους.

Το Τίμημα της Προόδου

Ωστόσο, αυτή η πρόοδος έχει ένα τίμημα. Καθώς η εναέρια κυκλοφορία αυξάνει, μερικοί φοβούνται ότι οι αιθέρες γίνονται πιο επικίνδυνοι. Κάθε χρόνο, πολλές ζωές χάνονται εξαιτίας της συντριβής ιδιωτικών ή πολιτικών αεροπλάνων. «Λόγω του ανταγωνισμού, πολλές αεροπορικές εταιρίες δεν τηρούν τα επιπρόσθετα μέτρα ασφαλείας που συνήθιζαν να τηρούν όταν μπορούσαν να επιβαρύνουν τους πελάτες με το επιπλέον κόστος για αυτά», λέει το περιοδικό Φόρτσουν (Fortune). Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, η οποία έχει το καθήκον να φροντίζει για την ασφάλεια των πτήσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες, «δεν διαθέτει αρκετούς πόρους ούτε αρκετό προσωπικό και επίσης κακοδιοικείται», αναφέρει το περιοδικό.

Παράλληλα, όλο και περισσότεροι περιβαλλοντολόγοι ανησυχούν εξαιτίας της αύξησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της ηχορύπανσης που προξενεί η ολοένα μεγαλύτερη κίνηση στους αιθέρες. Η αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με το θόρυβο «περιλαμβάνεται στα πιο αντιλεγόμενα θέματα στην παγκόσμια πολιτική αεροπορία», ανέφερε το περιοδικό Εβδομάδα της Αεροπορίας και Τεχνολογία του Διαστήματος (Aviation Week & Space Technology).

Αυτά τα προβλήματα επιτείνονται από το γεγονός ότι οι αεροπορικοί στόλοι παλιώνουν: Το 1990, το 1 στα 4 επιβατηγά αεροσκάφη των Η.Π.Α. ήταν ηλικίας 20 ετών και πλέον, και το ένα τρίτο από αυτά είχε ξεπεράσει την «αναμενόμενη διάρκεια ζωής» την οποία είχαν προβλέψει αρχικά οι κατασκευαστές.

Έτσι, οι μηχανικοί που ασχολούνται με την αεροναυτική αντιμετωπίζουν τώρα τρομακτικές δυσκολίες. Θα πρέπει να αναπτύξουν ασφαλέστερους και οικονομικότερους τρόπους για τη μεταφορά περισσότερων επιβατών, παρ’ όλο που το κόστος μεγαλώνει και οι περιβαλλοντικές ανησυχίες αυξάνονται.

Μερικές λύσεις για τη μείωση του κόστους έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται. Ο Τζιμ Έρικσον, γράφοντας στο περιοδικό Έζιαγουίκ (Asiaweek), λέει ότι η γαλλοβρετανική ομάδα που περιλαμβάνει την Εροσπεσιάλ και την Μπρίτις Εροσπέις σκοπεύει να κατασκευάσει ένα αεροπλάνο το οποίο θα μπορεί να μεταφέρει μέχρι και 300 επιβάτες με διπλάσια ταχύτητα από εκείνη του ήχου. Το κόστος και η κατανάλωση καυσίμων ανά επιβάτη θα είναι χαμηλότερα. Και για να αντιμετωπίσουν τη φοβερή κίνηση που υπάρχει σε πολλά αεροδρόμια, μερικοί οραματιστές στον τομέα της βιομηχανίας έχουν προτείνει μια νέα γενιά γιγαντιαίων ελικοπτέρων—καθένα από τα οποία θα μπορεί να μεταφέρει 100 επιβάτες. Πιστεύουν ότι, κάποια μέρα, μεγάλο μέρος των κοντινών αεροπορικών δρομολογίων θα μπορούσε να γίνεται με αυτά τα αεροσκάφη, αντί για τα συμβατικά αεροπλάνα με τα σταθερά φτερά που χρησιμοποιούνται σήμερα.

Θα καταφέρουν άραγε τα τεράστια ελικόπτερα και τα υπερηχητικά αεροπλάνα να ανταποκριθούν ουσιαστικά στις άμεσες ανάγκες της αεροπορικής βιομηχανίας στα χρόνια που θα έρθουν; Μόνο ο χρόνος μπορεί να απαντήσει καθώς ο άνθρωπος συνεχίζει να προσπαθεί εντατικά να “ανοίξει τους ουρανούς” για τις πτήσεις του.

[Υποσημειώσεις]

[Εικόνα στη σελίδα 6]

Ότο Λίλιενταλ, γύρω στο 1891

[Ευχαριστίες]

Library of Congress/Corbis

[Εικόνες στη σελίδα 6, 7]

Ο Τσαρλς Ο. Λίντμπεργκ φτάνει στο Λονδίνο μετά την υπερατλαντική του πτήση στο Παρίσι, το 1927

[Ευχαριστίες]

Corbis-Bettmann

[Εικόνα στη σελίδα 7]

Σόπγουιθ Κάμελ, το 1917

[Ευχαριστίες]

Museum of Flight/Corbis

[Εικόνα στη σελίδα 7]

DC-3, το 1935

[Ευχαριστίες]

Ευγενής παραχώρηση της φωτογραφίας από Boeing Aircraft Company

[Εικόνα στη σελίδα 7]

Αεράκατος Σικόρσκι S-43, το 1937

[Εικόνα στη σελίδα 8]

Ελικόπτερο διάσωσης της Ακτοφυλακής

[Εικόνα στη σελίδα 8]

Αντίγραφο Σάμσον του ακροβατικού Πιτς Σπέσιαλ

[Εικόνα στη σελίδα 8, 9]

Το Κονκόρντ άρχισε προγραμματισμένες πτήσεις το 1976

[Εικόνα στη σελίδα 8, 9]

Το Αίρμπας Α300

[Εικόνα στη σελίδα 9]

Κατά την επανείσοδό του, το διαστημικό λεωφορείο γίνεται ανεμόπτερο υψηλής ταχύτητας

[Εικόνα στη σελίδα 9]

«Ρούταν Βάρι-Ιζ», 1978