Ελαιοφοίνικας—Ένα Δέντρο Πολλαπλών Χρήσεων

Από τον ανταποκριτή του Ξύπνα! στα Νησιά Σολομώντος

ΓΚΟΥΑΝΤΑΛΚΑΝΑΛ—για πολλούς το όνομα αυτού του νησιού είναι συνώνυμο με μερικές από τις πιο άγριες μάχες του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Σήμερα, όμως, όποιος επιστρέφει σε αυτό το πρώην πεδίο μάχης των Νησιών Σολομώντος βρίσκει ένα πολύ διαφορετικό τοπίο—φαινομενικά ατέλειωτες σειρές, όχι στρατιωτών, αλλά επιβλητικών ελαιοφοινίκων.

Το έδαφος που βρίσκεται κάτω από αυτούς τους θαλερούς και μεγαλόπρεπους ελαιοφοίνικες κάλυπτε κάποτε τόνους από εγκαταλειμμένες βόμβες και άλλα επικίνδυνα πολεμικά υλικά. Ωστόσο, αυτά τα πολεμικά υλικά έχουν απομακρυνθεί και έχουν παραχωρήσει τη θέση τους στον ελαιοφοίνικα. Πώς άρχισε η καλλιέργεια αυτού του δέντρου; Και γιατί μπορούμε να λέμε ότι αυτό το όμορφο και ψηλό δέντρο έχει πολλαπλές χρήσεις;

Πλούσιο Ιστορικό

Η πρώτη περιγραφή της σύγχρονης ιστορίας σχετικά με κάποιο δέντρο παρόμοιο με τον ελαιοφοίνικα καταγράφηκε στα μέσα του 15ου αιώνα από τον Βενετό Αλβίζε Κάντα Μόστο, ο οποίος εξερεύνησε τη δυτική ακτή της Αφρικής. Κατόπιν, πριν από περίπου 500 χρόνια, κάποιοι Αφρικανοί δούλοι πήραν μαζί τους τον καρπό αυτού του δέντρου και τον μετέφεραν σε χώρες που βρίσκονταν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Έτσι, το φοινικέλαιο κατέληξε να είναι ένα από τα πλέον χρησιμοποιούμενα φυτικά έλαια στον κόσμο σήμερα. Οι ελαιοφοίνικες παράγουν περισσότερο λάδι ανά στρέμμα από οποιοδήποτε άλλο ελαιούχο φυτό. Επιπλέον, ο ελαιοφοίνικας είναι πολυετές φυτό, το οποίο παράγει καρπούς και λάδι επί 25 έως και 30 χρόνια.

Ένας σημαντικός παράγοντας στην παραγωγή του φοινικέλαιου, ο οποίος επηρέασε κυρίως μερικές χώρες της Άπω Ανατολής, ήταν κάποια ανακάλυψη που έγινε στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Προηγουμένως υπήρχε η άποψη ότι οι ελαιοφοίνικες επικονιάζονταν κυρίως από τον άνεμο. Γι’ αυτό και οι πενιχρές σοδειές αποδίδονταν στις δυσμενείς κλιματικές συνθήκες. Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες αποκάλυψαν ότι η επικονίαση γίνεται κυρίως από τα έντομα! Έτσι, βοήθησε πολύ το ότι μεταφέρθηκαν από τη Δυτική Αφρική στην Άπω Ανατολή έντομα τα οποία θα μπορούσαν να επικονιάσουν αυτά τα δέντρα.

Ο πορτοκαλοκόκκινος καρπός του ελαιοφοίνικα παράγει δύο τύπους λαδιού. Και οι δύο αυτοί τύποι χρησιμοποιούνται σε ποικιλία προϊόντων, μερικά από τα οποία ίσως χρησιμοποιείτε και εσείς. Πριν αναφερθούμε σε αυτά τα προϊόντα, ας επισκεφτούμε ένα ελαιοποιείο και ας δούμε πώς εξάγεται το λάδι.

Παραγωγή του Χρυσού Υγρού

Φτάνοντας στο ελαιοποιείο, μας υποδέχεται ο ξεναγός μας και μπαίνουμε μέσα μαζί. Ολόγυρά μας λειτουργούν βαριά μηχανήματα. Το πρώτο βήμα για την επεξεργασία του καρπού του ελαιοφοίνικα είναι, όπως μας εξηγεί ο ξεναγός, η τοποθέτησή του σε έναν τεράστιο κυλινδρικό φούρνο ο οποίος λειτουργεί με ατμό. Σε κάθε τσαμπί υπάρχουν περίπου 200 καρποί οι οποίοι έχουν μέγεθος χουρμά και είναι κολλημένοι ο ένας δίπλα στον άλλον. Ο φούρνος αυτός αποστειρώνει τους καρπούς και τους βοηθάει να ξεκολλήσουν κάπως από το τσαμπί.

Το επόμενο βήμα είναι η απόσπαση των καρπών από το τσαμπί με τη βοήθεια της λεγόμενης απορραγιστικής μηχανής. Οι αποχωρισμένοι καρποί στέλνονται κατόπιν σε ένα τεράστιο αλεστικό μηχάνημα, στο οποίο το εξωτερικό σαρκώδες τμήμα του καρπού ξεχωρίζεται από τον πυρήνα του. Αυτή η ινώδης εξωτερική σάρκα συνθλίβεται έπειτα σε ένα τεράστιο πιεστήριο από όπου παράγεται το ακατέργαστο φοινικέλαιο. Αφού καθαριστεί και ραφιναριστεί, το φοινικέλαιο είναι έτοιμο να διοχετευτεί στην αγορά.

Υπάρχει, όμως, και ένας δεύτερος τύπος λαδιού. Αυτός προέρχεται από τον πυρήνα του καρπού. Ο πυρήνας του καρπού του ελαιοφοίνικα πρέπει πρώτα να σπάσει για να βγει το ενδοσπέρμιο. Στη συνέχεια, τα ενδοσπέρμια αυτά συνθλίβονται για να απελευθερώσουν το δικό τους πολύτιμο υγρό. Αυτό το λάδι ονομάζεται φοινικοπυρηνέλαιο.

Τα υπολείμματα από την επεξεργασία των ενδοσπέρμιων χρησιμοποιούνται για την παρασκευή θρεπτικών ζωοτροφών. Παρόμοια, τα τσαμπιά που έχουν απογυμνωθεί από τους καρπούς ρίχνονται στους αγρούς για να προστατέψουν και να εμπλουτίσουν το έδαφος. Οι ίνες των καρπών και τα θρύμματα των πυρήνων ανακυκλώνονται και αυτά και χρησιμοποιούνται ως καύσιμη ύλη για τους λέβητες των ελαιοποιείων. Τι παραγωγική επεξεργασία!

Από Παγωτό Μέχρι Κρέμα Προσώπου

Το φοινικέλαιο είναι το δεύτερο στη σειρά από τα πλέον χρησιμοποιούμενα φυτικά έλαια στον κόσμο, έπειτα από το σογιέλαιο. Η Παγκόσμια Εγκυκλοπαίδεια του Βιβλίου (The World Book Encyclopedia) λέει: «Το 18ο αιώνα, οι Άγγλοι χρησιμοποιούσαν το φοινικέλαιο ως φάρμακο και κρέμα χεριών». Σήμερα, όμως, το βρίσκει κανείς στο παγωτό, στη μαργαρίνη, στα μαγειρικά έλαια και λίπη, καθώς και σε μη εδώδιμα προϊόντα, όπως τα σαπούνια και τα καλλυντικά.

Το φοινικοπυρηνέλαιο χρησιμοποιείται και αυτό στην παρασκευή μαργαρίνης, καθώς και στην παρασκευή σοκολατούχων προϊόντων και άλλων ειδών ζαχαροπλαστικής. Αλλά η χρησιμότητα των λαδιών αυτών δεν σταματάει εδώ. Έπειτα από επιπρόσθετη επεξεργασία, διάφορα συστατικά του φοινικέλαιου και του φοινικοπυρηνέλαιου χρησιμοποιούνται σε φάρμακα, σαπούνια, απορρυπαντικά, κεριά, ακόμη και εκρηκτικές ύλες!

Είναι αλήθεια ότι ο ελαιοφοίνικας έχει βρει ένα φιλόξενο σπίτι στα Νησιά Σολομώντος. Η επίδραση του ελαιοφοίνικα στην οικονομία φαίνεται από το γεγονός ότι το 13 τοις εκατό των εξαγωγών της χώρας προέρχεται από αυτό το δέντρο.

Όταν σηκώνουμε τα μάτια μας για να δούμε έναν ελαιοφοίνικα, μας φαίνεται διασκεδαστική η σκέψη ότι κάποιο από τα προϊόντα αυτού του πορτοκαλοκόκκινου καρπού μπορεί αυτή την ώρα να τρέχει με τη μορφή παγωτού από το στόμα ενός παιδιού που γελάει καθώς και ότι μπορεί να βρίσκεται στο μέικ απ που φοράει η μητέρα του στο πρόσωπό της. Πράγματι, ο ελαιοφοίνικας είναι ένα δέντρο πολλαπλών χρήσεων, και μπορούμε να είμαστε ευγνώμονες για την άφθονη καρποφορία του.

[Πλαίσιο/Εικόνα στη σελίδα 27]

Δύο Τόνοι την Ημέρα με τα Χέρια

Ντουπ . . . ντουπ. Ντουπ . . . ντουπ! Η ατμόσφαιρα γεμίζει από τον ήχο των τσαμπιών που πέφτουν καθώς οι εργάτες της φυτείας μαζεύουν τους καρπούς του ελαιοφοίνικα. Πώς φτάνουν αυτούς τους καρπούς που βρίσκονται τόσο ψηλά στα δέντρα;

Χρησιμοποιώντας μια κοφτερή καμπυλωτή λεπίδα η οποία είναι στερεωμένη στο άκρο ενός κονταριού με αυξομειούμενο μήκος, οι εργάτες κόβουν τον καρπό από δέντρα τα οποία μερικές φορές έχουν το ύψος τετραώροφου κτιρίου. Ο κάθε εργάτης μαζεύει κατά μέσο όρο 80 έως 100 τσαμπιά την ημέρα και τα κουβαλάει στην άκρη του δρόμου όπου γίνεται η παραλαβή τους. Εφόσον το κάθε τσαμπί ζυγίζει περίπου 25 κιλά, αυτό σημαίνει ότι θα σηκώσει πολύ μεγάλο βάρος μέχρι να τελειώσει! Χρειάζονται τεσσερισήμισι τόνοι καρπού για να παραχθεί ένας τόνος φοινικέλαιου.