Το Δελφίνι στη Γειτονιά Μας

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΤΗ ΤΟΥ ΞΥΠΝΑ! ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ

ΑΓΑΠΑΕΙ τα ζεστά, ρηχά τροπικά νερά, είτε είναι αλμυρά ή γλυκά είτε είναι λασπωμένα ή καθαρά. Η περιοχή στην οποία ζει αρχίζει από τον Κόλπο της Βεγγάλης στην Ινδία και, μέσα από το Μαλαϊκό Αρχιπέλαγος, εκτείνεται ως τη βόρεια Αυστραλία.

Ωστόσο, λίγοι άνθρωποι έχουν δει ή έχουν ακούσει για αυτό το είδος δελφινιού που ονομάζεται ορκέλλα του Ιραουάντι—ακόμη και Αυστραλοί, που στις βόρειες ακτές της χώρας τους βρίσκονται οι περισσότερες ορκέλλες του κόσμου. Είναι παράξενο αυτό; Και ναι και όχι.

Το 19ο αιώνα, ο ζωολόγος Τζον Άντερσον είδε στον ποταμό Ιραουάντι, στη Μιανμάρ (τότε ονομαζόταν Βιρμανία), αγέλες αυτού του δελφινιού το οποίο είχε γκριζογάλανο χρώμα, στρογγυλό κεφάλι και καθόλου ρύγχος. Τότε του έδωσε το όνομα του ποταμού Ιραουάντι.

Γιατί τα Βλέπουμε Σπάνια

Οι ορκέλλες του Ιραουάντι ζουν σε θερμές και υγρές περιοχές—σε ποτάμια, σε εκβολές ποταμών και κοντά σε ακτές. Οι περιοχές αυτές συχνά περιβάλλονται από λάσπη, μαγκρόβια φυτά, ζούγκλα, σύννεφα κουνουπιών και, σε μερικά μέρη, ακόμη και από κροκόδειλους—τα οποία δεν προσελκύουν καθόλου τους ανθρώπους.

Επιπρόσθετα, το νερό σε αυτές τις περιοχές είναι συνήθως θολό, και έτσι η μόνη στιγμή που μπορείς να δεις ένα δελφίνι είναι όταν ανεβαίνει για λίγο στην επιφάνεια να αναπνεύσει. Ακόμη και τότε εμφανίζεται ελάχιστα. Φαίνεται μόνο μικρό μέρος της ράχης του, και το ραχιαίο πτερύγιό του είναι μικρό σε σύγκριση με αυτό των άλλων δελφινιών.

Αλλά σε μερικά μέρη, οι ορκέλλες του Ιραουάντι δεν αποτελούν και τόσο σπάνιο θέαμα. Οι ψαράδες και οι άνθρωποι που εργάζονται σε ποταμόπλοια στον ποταμό Ιραουάντι της Μιανμάρ, καθώς και σε άλλους ασιατικούς ποταμούς όπου ζουν αυτά τα δελφίνια, τα βλέπουν συχνά να κυνηγούν και να παίζουν μακριά από τις εκβολές του ποταμού, ακόμη και να εκτοξεύουν πίδακες νερού από το στόμα τους, όπως τα σιντριβάνια ή τα αγάλματα που βρίσκουμε μέσα σε λιμνούλες με υδρόβια φυτά.

Στις θάλασσες της Αυστραλίας, η περιοχή αυτών των δελφινιών αρχίζει από τη δυτική ακτή και εκτείνεται γύρω από το πάνω μέρος της ηπείρου μέχρι την ανατολική ακτή. Συνήθως τα βλέπει κάποιος σε ομάδες μικρότερες των 6, αλλά καμιά φορά φτάνουν τα 15. Αντίθετα με τις ασιατικές ορκέλλες, τις αυστραλιανές κανείς δεν τις έχει δει να μιμούνται τα σιντριβάνια.

Είναι Δελφίνι;

Οι ορκέλλες του Ιραουάντι ζουν κοντά στη στεριά και κολυμπούν αργά αν τις συγκρίνει κανείς με τα πιο ζωηρά «ξαδέλφια» τους που ζουν σε διάφανα γαλανά νερά. Και όμως, οι επιστήμονες δυσκολεύονται να τις μελετήσουν. Μια βασική αιτία είναι ότι ζουν σε δυσπρόσιτο περιβάλλον. Ωστόσο, επιστήμονες έχουν μελετήσει ζωντανές ορκέλλες στο μεγάλο Ενυδρείο Τζάγια Ανκόλ, στην Τζακάρτα της Ινδονησίας.

Επειδή οι γνώσεις τους για τις ορκέλλες του Ιραουάντι είναι λίγες, μέχρι πρόσφατα οι βιολόγοι δεν ήταν σίγουροι για το αν αυτές ανήκουν στην οικογένεια των φαλαινών και των δελφινιών. Είναι προφανές πως έχουν πολλά κοινά με τα δελφίνια. Αλλά κρίνοντας από το σχήμα, όχι από το χρώμα (που ποικίλλει από ανοιχτό μέχρι και σκούρο γκριζογάλανο), θα μπορούσε κανείς να τις περάσει για μικρότερη «έκδοση» της αρκτικής φάλαινας μπελούγκα, ή αλλιώς λευκής φάλαινας. Ακόμη και ο ασυνήθιστα ευλύγιστος λαιμός τους είναι πολύ όμοιος με το λαιμό της μπελούγκα. Τι είναι, λοιπόν, η ορκέλλα του Ιραουάντι—το αντίστοιχο της φάλαινας μπελούγκα στον ισημερινό ή πραγματικό δελφίνι;

Ένας τρόπος για να το διαπιστώσουμε αυτό είναι να βάλουμε πάνω στη ζυγαριά, σαν να λέγαμε, μια μεγάλη ποικιλία από τα ανατομικά και τα γενετικά χαρακτηριστικά της και να δούμε σε ποια μεριά θα γείρει η ζυγαριά. Φαίνεται τελικά πως οι ενδείξεις γέρνουν τη ζυγαριά προς τη μεριά του δελφινιού.

Τα Λίγα που Γνωρίζουμε

Όταν γεννιούνται, τα μικρά της ορκέλλας του Ιραουάντι έχουν μήκος σχεδόν ένα μέτρο και βάρος περίπου 12 κιλά. Όταν μεγαλώσουν, τα αρσενικά φτάνουν σε μήκος σχεδόν τα τρία μέτρα, ενώ τα θηλυκά μένουν λίγο μικρότερα. Μπορεί να ζήσουν 28 χρόνια.

Τα δείγματα που πάρθηκαν από το στομάχι νεκρών ορκελλών αποκάλυψαν ότι τρέφονται με καλαμάρια, διάφορα είδη γαρίδας και ψάρια—κυρίως ψάρια του βυθού. Μερικοί επιστήμονες υποθέτουν ότι η παράξενη συνήθεια που έχουν οι ασιατικές ορκέλλες να εκτοξεύουν νερό από το στόμα τους τις βοηθάει να κυνηγάνε ψάρια σε θολά νερά.

Όπως και τα άλλα δελφίνια, οι ορκέλλες του Ιραουάντι εκπέμπουν συγκεκριμένους ήχους. Ο Δρ Πίτερ Άρνολντ, του Μουσείου του Τροπικού Κουίνσλαντ, είπε στο Ξύπνα! ότι, «σύμφωνα με τις έρευνες που έχουν γίνει στο μεγάλο Ενυδρείο Τζάγια Ανκόλ, η ορκέλλα του Ιραουάντι μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιεί τους ήχους που παράγει για να εντοπίζει τη λεία της, όπως κάνουν και τα άλλα δελφίνια».

Έχει Μέλλον;

Οι επιστήμονες δεν έχουν ιδέα για το πόσα τέτοια δελφίνια υπάρχουν στον κόσμο. Αλλά αυξάνουν οι φόβοι ότι απειλούνται με εξαφάνιση. Σε μερικές περιοχές της νοτιοανατολικής Ασίας, ο αριθμός τους μειώνεται, και σε άλλες περιοχές δεν υπάρχουν πια καθόλου.

Αυτό συχνά οφείλεται στην υλοτομία, εξαιτίας της οποίας μολύνονται και γεμίζουν λάσπη τα ποτάμια. Στην Αυστραλία, το μεγαλύτερο μέρος των περιοχών στις οποίες ζουν αυτά τα δελφίνια παραμένει σχετικά ακατοίκητο. Αλλά στις ελκυστικότερες περιοχές της ανατολικής ακτής, η δημιουργία αστικών κέντρων και ο τουρισμός έχουν κάνει τη ζημιά τους. Μερικές ορκέλλες του Ιραουάντι πνίγονται σε δίχτυα ψαράδων και άλλες πνίγονται στα δίχτυα που έχουν τοποθετηθεί κοντά σε ακτές για να προστατεύουν τους κολυμβητές από τους καρχαρίες. Επίσης, εξαιτίας της υπεραλίευσης, λιγοστεύουν τα ψάρια με τα οποία τρέφονται οι ορκέλλες, πράγμα που συντελεί στη μείωσή τους.

Αλλά η μεγαλύτερη πιθανή απειλή μπορεί να είναι η αύξηση των ρύπων που καταλήγουν στα ποτάμια και στις εκβολές τους. Στους χειρότερους ρύπους συγκαταλέγονται ορισμένες συνθετικές οργανικές ενώσεις, όπως τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCB), οι οποίες τείνουν να παραμένουν αναλλοίωτες στο περιβάλλον. Τα PCB χρησιμοποιούνταν σε ηλεκτρονικά εξαρτήματα, χρώματα, λιπαντικά, υλικά για επένδυση ξύλου και μετάλλου, καθώς και σε άλλα προϊόντα.

Ωστόσο, η Υπηρεσία Διατήρησης του Αυστραλιανού Φυσικού Περιβάλλοντος κάνει το εξής θετικό σχόλιο στο έντυπό της με τίτλο Το Σχέδιο Δράσης για τα Κητώδη της Αυστραλίας (The Action Plan for Australian Cetaceans): «Πολλές από τις περιοχές του Κουίνσλαντ [στις οποίες ζουν οι ορκέλλες του Ιραουάντι] καλύπτονται από το Θαλάσσιο Πάρκο του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Φράγματος· συνεπώς, οι προοπτικές για τη φροντίδα τους στο Κουίνσλαντ είναι ευοίωνες».

Κάνοντας ένα ακόμη βήμα για την καλύτερη φροντίδα τους, αυτή η υπηρεσία προτείνει να οργανωθούν προγράμματα ευαισθητοποίησης του κοινού και για την ορκέλλα του Ιραουάντι, όπως έχει ήδη γίνει για τη φάλαινα Μεγάπτερος, τη φάλαινα του Νότου και το ρινοδέλφινο. Αυτό θα ωφελήσει και την ορκέλλα και εμάς.

[Ευχαριστίες για την προσφορά της εικόνας στη σελίδα 17]

Φωτογραφίες: Ευγενής παραχώρηση από Dr. Tony Preen