Η Τέχνη της Λάξευσης Μπαστουνιών

Από τον ανταποκριτή του Ξύπνα! στη Βρετανία

«ΠΑΝΤΟΤΕ εκπλήσσομαι όταν μαθαίνω ότι υπάρχουν ολόκληρες περιοχές στα Βρετανικά Νησιά όπου κανένας δεν καταλαβαίνει τι εννοείς όταν λες ότι το χόμπι σου είναι η λάξευση μπαστουνιών», λέει κάποιος ειδικός σε αυτή την τέχνη.

Πολλοί είναι εξοικειωμένοι με τα μπαστούνια ή τις γκλίτσες. Η λάξευση αυτών των συνηθισμένων αντικειμένων τα μεταμορφώνει σε εξαιρετικά έργα τέχνης. Επί αιώνες, οι βοσκοί και οι αγρότες διαπιστώνουν ότι αυτή η συναρπαστική χειροτεχνία απαιτεί αρκετή επιδεξιότητα—και μεγάλη υπομονή. Αλλά τι περιλαμβάνει η τέχνη της λάξευσης μπαστουνιών;

Η Επιλογή του Ξύλου

Το πρώτο βήμα είναι η επιλογή του ξύλου. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί οποιοδήποτε ξύλο με τις σωστές διαστάσεις—ξύλο τσαπουρνιάς, μηλιάς ή αχλαδιάς. Συχνά προτιμούν το ξύλο του λιόπρινου για τους εμφανείς και ελκυστικούς ρόζους του. Αλλά πολλοί τεχνίτες προτιμούν να χρησιμοποιούν ξύλο φουντουκιάς. Μερικές φορές, σε ένα δέντρο υπάρχει κάποιο βλαστάρι που μεγαλώνει σχηματίζοντας μικρή γωνία με κάποιο κλαδί ή ρίζα. Αυτό δίνει τη δυνατότητα να κατασκευαστεί ολόκληρο το μπαστούνι—η λαβή και το στέλεχος—από ένα μονοκόμματο τμήμα του δέντρου.

Πότε είναι καλό να κόβεται το κλαδί; Συνήθως όταν το δέντρο βρίσκεται σε λήθαργο και ο χυμός του δεν κυκλοφορεί, αν και πολλοί τεχνίτες υποστηρίζουν ότι ο καλύτερος καιρός είναι αμέσως—προτού το βρει κάποιος άλλος! Όπως και αν έχουν τα πράγματα, μόλις ο τεχνίτης κόψει ένα κατάλληλο κομμάτι ξύλου, πρέπει να λαδώσει ή να βάψει τις άκρες, για να μη ραγίσει το ξύλο. Κατόπιν το ξύλο πρέπει να στεγνώσει, διαδικασία η οποία μπορεί να απαιτήσει δύο χρόνια ή και περισσότερα. Μόνο τότε μπορεί ο τεχνίτης να αρχίσει το σκάλισμα.

Το Σκάλισμα της Λαβής

Όταν ένα μπαστούνι δεν έχει φυσική λαβή, ο τεχνίτης μπορεί να φτιάξει μια λαβή χρησιμοποιώντας κέρατο βοδιού, προβάτου ή κατσίκας. Όπως και το κλαδί, έτσι και το κέρατο πρέπει να στεγνώσει, διαδικασία για την οποία απαιτείται συνήθως ένας χρόνος. Κατόπιν, χρησιμοποιώντας μια μέγγενη, ο τεχνίτης δίνει στο κέρατο το σχήμα που θέλει. Επί ολόκληρες γενιές οι βοσκοί χρησιμοποιούσαν τη φωτιά του σιδερά, βραστό νερό, ανθρακιά από τύρφη ή ακόμα και τη θερμότητα που βγαίνει πάνω από μια λάμπα πετρελαίου για να κάνουν το κέρατο εύκαμπτο. Έπειτα ήταν έτοιμο για να μεταμορφωθεί σε οτιδήποτε μπορούσε να παραγάγει η φαντασία και η δεξιοτεχνία του βοσκού. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να σκαλίσει τη λαβή ώστε να μοιάζει με τσοπανόσκυλο, πουλί, πέστροφα, κεφάλι φασιανού ή με μικρό ζώο.

Ο τεχνίτης δίνει σχολαστική προσοχή στη λεπτομέρεια καθώς σκαλίζει το κέρατο. Αν, για παράδειγμα, φτιάχνει μια πέστροφα, χαράζει την ουρά και τα πτερύγια με καυτό σίδερο και χρησιμοποιεί ένα κυκλικό εργαλείο για να σχηματίσει ένα-ένα τα λέπια. Τα μάτια μπορούν να φτιαχτούν από κέρατο μαύρου βούβαλου. Συνήθως χρησιμοποιεί μελάνι αντί για μπογιά, για να χρωματίσει το σώμα της. Θα πρέπει να το περάσει περισσότερα από ένα χέρια, και ο χρωματισμός της γυαλισμένης επιφάνειας με το μελάνι μπορεί να είναι κουραστική διαδικασία. Η τελευταία «πινελιά» είναι το πέρασμα του κέρατου με βερνίκι για να προστατευτεί το χρώμα.

Ένα Τελειωμένο Έργο Τέχνης

Ο τεχνίτης συνδέει το κέρατο με το στέλεχος χρησιμοποιώντας ένα χαλύβδινο κοχλία, ένα καρφί ή έναν ξύλινο γόμφο. Κατόπιν, τρίβει επιδέξια το έργο τέχνης του με λεπτό ατσαλόσυρμα. Στη συνέχεια, το γυαλίζει και λουστράρει το στέλεχός του. «Για να φτιάξω μια πέστροφα, να χαράξω τα πτερύγια, κτλ., να σχηματίσω τα λέπια στο σώμα της, να τη χρωματίσω και να φροντίσω τις τελευταίες λεπτομέρειες ώστε να νικήσω σε κάποιο διαγωνισμό, χρειάζομαι γύρω στις 100 ώρες», γράφει κάποιος έμπειρος τεχνίτης.

Αναμφίβολα, η λάξευση μπαστουνιών είναι κουραστική εργασία. Αλλά το τελικό προϊόν μπορεί να είναι ένα πραγματικό έργο τέχνης, και μερικά μάλιστα διεκδικούν διάκριση σε διαγωνισμούς. Πάντως, ο τεχνίτης θεωρεί την τέχνη του ανάμνηση μιας πιο γαλήνιας εποχής, ένα αντίδοτο στις πιέσεις και στην ένταση της σύγχρονης ζωής.