Όταν το Πάχος Δεν Είναι Κάλλος

«Δεν με χωράνε πια τα ρούχα μου», είπε με θλίψη η 35χρονη Ρόζα. «Έχω φτάσει 86 κιλά τώρα, και ποτέ δεν φανταζόμουν ότι θα γινόμουν τόσο παχιά!»

Η ΡΟΖΑ δεν είναι η μόνη που ανησυχεί για το βάρος της το οποίο αυξάνεται συνεχώς. Στη χώρα που μένει, στις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν το ένα τρίτο των ανθρώπων είναι παχύσαρκοι.a Η αναλογία των παχύσαρκων ενηλίκων στη Βρετανία διπλασιάστηκε μέσα σε δέκα χρόνια. Και στην Ιαπωνία—όπου οι υπέρβαροι ήταν σπάνιο φαινόμενο—η παχυσαρκία γίνεται ολοένα και πιο συνηθισμένη.

Αυξανόμενοι αριθμοί παιδιών ζυγίζουν περισσότερο από όσο θα έπρεπε. Περίπου 4,7 εκατομμύρια νεαροί Αμερικανοί ηλικίας 6 ως 17 ετών είναι ανησυχητικά υπέρβαροι, ενώ γύρω στο 20 τοις εκατό των παιδιών στον Καναδά είναι παχύσαρκα. Στα πρόσφατα χρόνια, η παιδική παχυσαρκία έχει τριπλασιαστεί στη Σιγκαπούρη.

Σε μερικές χώρες, το να έχει παχύνει κάποιος θεωρείται απόδειξη ευμάρειας και υγείας, μιας πολύ πιο αξιοζήλευτης κατάστασης από τη φτώχεια και τον υποσιτισμό. Αλλά στις Δυτικές χώρες, όπου η τροφή τις περισσότερες φορές είναι άμεσα διαθέσιμη, η αύξηση του βάρους συνήθως δεν θεωρείται επιθυμητή. Σε αντίθεση, αποτελεί γενικά αιτία σοβαρής ανησυχίας. Γιατί;

«Μολονότι οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι η παχυσαρκία είναι πρόβλημα αισθητικής», λέει ο Δρ Κ. Έβρετ Κουπ, πρώην υπουργός υγείας των Η.Π.Α., «στην πραγματικότητα είναι σοβαρή ασθένεια». Ο ενδοκρινολόγος Φ. Ξαβιέ Πι-Σάνιερ από τη Νέα Υόρκη εξηγεί: «[Το πάχος στην Αμερική] εκθέτει περισσότερους ανθρώπους σε ασθένειες όπως ο διαβήτης, η υπέρταση, το εγκεφαλικό επεισόδιο, η καρδιοπάθεια καθώς και μερικές μορφές καρκίνου».

Αυξημένο Βάρος, Αυξημένος Κίνδυνος

Εξετάστε μια μελέτη που διεξάχθηκε σε 115.000 Αμερικανίδες νοσοκόμες, οι οποίες παρακολουθούνταν επί 16 χρόνια. Σύμφωνα με τη μελέτη, όταν οι ενήλικοι παίρνουν μόνο 4 με 7 κιλά, αυτό έχει ως αποτέλεσμα αυξημένο κίνδυνο καρδιοπάθειας. Αυτή η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο Ιατρικό Περιοδικό της Νέας Αγγλίας (The New England Journal of Medicine) με ημερομηνία 14 Σεπτεμβρίου 1995, έδειξε ότι το ένα τρίτο των θανάτων από καρκίνο και οι μισοί θάνατοι από καρδιαγγειακές παθήσεις οφείλονταν στο υπερβολικό βάρος. Σύμφωνα με μια μελέτη, η οποία εμφανίστηκε στο Περιοδικό του Αμερικανικού Ιατρικού Συλλόγου (The Journal of the American Medical Association [JAMA]) με ημερομηνία 22/29 Μαΐου 1996, «το 78% της υπέρτασης στους άντρες και το 65% στις γυναίκες μπορεί να αποδοθεί άμεσα στην παχυσαρκία». Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρία λέει ότι εκείνοι που είναι «πάρα πολύ υπέρβαροι» (ζυγίζουν 40 τοις εκατό ή περισσότερο από το ιδανικό βάρος) «αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου».

Αλλά δεν είναι μόνο η απόκτηση επιπρόσθετου βάρους επικίνδυνη· η κατανομή του λίπους στο σώμα επίσης επηρεάζει τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών. Εκείνοι που έχουν επιπλέον λίπος στην κοιλιά αντιμετωπίζουν στην πραγματικότητα μεγαλύτερο κίνδυνο από εκείνους που έχουν επιπρόσθετο βάρος στους γοφούς και στους μηρούς. Το λίπος στην κοιλιακή χώρα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη, καρδιοπάθειας, καρκίνου του μαστού και καρκίνου της μήτρας.

Παρόμοια, οι υπέρβαροι νέοι υποφέρουν από υπέρταση, αυξημένα επίπεδα χοληστερίνης και προδιαβητικές ασθένειες. Και συνήθως γίνονται παχύσαρκοι ενήλικοι. Η εφημερίδα Δε Νιου Γιορκ Τάιμς (The New York Times), χρησιμοποιώντας στοιχεία που δημοσιεύτηκαν στο βρετανικό ιατρικό περιοδικό Δε Λάνσετ (The Lancet), ανέφερε ότι «οι άνθρωποι που ήταν παχείς όταν ήταν παιδιά πέθαναν νωρίτερα και έπασχαν από πολύ περισσότερες ασθένειες σε πολύ μικρότερη ηλικία από ό,τι το ευρύ κοινό».

Νέες Οδηγίες για το Βάρος

Η κυβέρνηση των Η.Π.Α., πεπεισμένη ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με το βάρος, εξέδωσε αυστηρότερες οδηγίες σε σχέση με το βάρος το 1995. (Βλέπε το πλαίσιο στην επόμενη σελίδα.) Οι τελευταίες οδηγίες καθορίζουν ποιο είναι το «υγιές βάρος», το «ελαφρώς αυξημένο βάρος» και το «πολύ αυξημένο βάρος». Οι οδηγίες εφαρμόζονται σε όλους τους ενηλίκους, άντρες και γυναίκες, ανεξαρτήτως ηλικίας.

Οι οδηγίες του 1990 επέτρεπαν να παχαίνει λίγο κάποιος μεσήλικος γύρω από τη μέση, τα συνήθως αποκαλούμενα «γεροντόπαχα». Οι νέες οδηγίες δεν επιτρέπουν κάτι τέτοιο, εφόσον οι ενδείξεις αποκαλύπτουν ότι οι ενήλικοι δεν πρέπει να παίρνουν βάρος με το πέρασμα του χρόνου.b Έτσι, ένα άτομο το οποίο στο παρελθόν μπορεί να θεωρούνταν ότι είχε φυσιολογικό βάρος μπορεί τώρα να βρεθεί στην κατηγορία των υπέρβαρων. Για παράδειγμα, ένα άτομο με ύψος 1,68, ηλικίας 35 ως 65 ετών, το οποίο ζύγιζε 75 κιλά θα βρισκόταν στην υγιή κλίμακα βάρους σύμφωνα με τις οδηγίες του 1990. Αλλά σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, θα ήταν υπέρβαρο κατά 5 κιλά!

Πώς Παχύναμε Έτσι;

Τα γενετικά χαρακτηριστικά μπορούν να επηρεάσουν την τάση ενός ατόμου προς την παχυσαρκία, αλλά δεν ευθύνονται για την αύξηση του βάρους στις Δυτικές χώρες. Κάτι άλλο ευθύνεται για το πρόβλημα.

Οι γιατροί συμφωνούν ότι αν καταναλώνουμε λίπη μπορεί να παχύνουμε. Πολλά είδη κρέατος και πολλά γαλακτοκομικά προϊόντα, ψητά φαγητά, τροφές από φαστ φουντ, σνακς, τηγανητές τροφές, σάλτσες διαφόρων ειδών και έλαια περιέχουν πολλά λιπαρά, και η κατανάλωσή τους μπορεί να οδηγήσει στην παχυσαρκία. Πώς συμβαίνει αυτό;

Η λήψη περισσότερων θερμίδων στο φαγητό που τρώμε από όσες καίει το σώμα μας προξενεί την αύξηση του βάρους. Τα λίπη έχουν εννέα θερμίδες ανά γραμμάριο σε σύγκριση με τις τέσσερις θερμίδες που έχει ένα γραμμάριο πρωτεΐνης ή ένα γραμμάριο υδατανθράκων. Έτσι, παίρνουμε περισσότερες θερμίδες όταν τρώμε λίπη. Αλλά υπάρχει και άλλος ένας σημαντικός παράγοντας—ο τρόπος με τον οποίο το ανθρώπινο σώμα χρησιμοποιεί την ενέργεια που του παρέχουν οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες και τα λίπη. Το σώμα καίει πρώτα τους υδατάνθρακες και τις πρωτεΐνες και μετά τα λίπη. Οι αχρησιμοποίητες θερμίδες που προέρχονται από τα λίπη μετατρέπονται σε σωματικό λίπος. Συνεπώς, η περικοπή της κατανάλωσης λιπαρών τροφών είναι ένας σπουδαίος τρόπος για τη μείωση του βάρους.

Εντούτοις, μερικοί οι οποίοι νομίζουν ότι έχουν μειώσει την πρόσληψη λιπών διαπιστώνουν ότι το σώμα τους εξακολουθεί να παχαίνει. Γιατί; Ένας λόγος είναι ότι τρώνε μεγάλες ποσότητες φαγητού. Μια διατροφολόγος στις Ηνωμένες Πολιτείες λέει: «Τρώμε πάρα πολύ επειδή μας σερβίρουν πάρα πολύ. Εφόσον υπάρχει, το τρώμε». Οι άνθρωποι επίσης τείνουν να υπερκαταναλώνουν τροφές με λίγα ή καθόλου λιπαρά. Αλλά μια ειδικός, η οποία εργάζεται σε κάποια αμερικανική εταιρία συμβούλων για τη βιομηχανία τροφίμων, εξηγεί: «Τα προϊόντα με λίγα λιπαρά συχνά αποκαθιστούν τη γεύση αυξάνοντας την περιεκτικότητα σε ζάχαρη [που είναι πλούσια σε θερμίδες]». Γι’ αυτό, η εφημερίδα Δε Νιου Γιορκ Τάιμς ανέφερε: «Οι δύο τάσεις της δεκαετίας του 1990—αγορά πραγμάτων που αξίζουν τα λεφτά τους και κατανάλωση τροφών με λίγα ή καθόλου λιπαρά—έχουν μετατραπεί σε κίνητρα για λαιμαργία», και κατ’ επέκταση για αύξηση του βάρους.

Ο καθιστικός τρόπος ζωής επίσης συμβάλλει στην αύξηση του βάρους. Μια μελέτη στη Βρετανία διαπίστωσε ότι το ένα τρίτο και πλέον των ενηλίκων σε εκείνη τη χώρα ασκούνται ήπια λιγότερο από 20 λεπτά κάθε εβδομάδα. Λιγότεροι από τους μισούς δεν έχουν ασχοληθεί ποτέ με έντονα αθλήματα. Η μεταφορά με το αυτοκίνητο έχει αντικαταστήσει το περπάτημα σε πολλές Δυτικές χώρες, και η αυξημένη παρακολούθηση τηλεόρασης ενθαρρύνει τόσο τη νωθρότητα όσο και τη λαιμαργία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με υπολογισμούς, τα παιδιά κάθονται και παρακολουθούν τηλεόραση 26 ώρες κάθε εβδομάδα, για να μην αναφέρουμε το χρόνο που δαπανούν στα βιντεοπαιχνίδια. Στο μεταξύ, μόνο 36 τοις εκατό περίπου των σχολείων διδάσκουν ακόμα φυσική αγωγή.

Υπάρχουν επίσης ψυχολογικοί παράγοντες που σχετίζονται με το υπερβολικό βάρος. «Τρώμε ωθούμενοι από συναισθηματικές ανάγκες», λέει ο Δρ Λόρενς Τσέσκιν, του Κέντρου Ελέγχου Βάρους Τζονς Χόπκινς. «Τρώμε όταν είμαστε χαρούμενοι, τρώμε όταν είμαστε λυπημένοι. Έχουμε μεγαλώσει πιστεύοντας ότι το φαγητό αποτελεί υποκατάστατο για πολλά άλλα πράγματα».

Μπορούμε να Πετύχουμε;

Το ζήτημα του υπερβολικού βάρους είναι πολύπλοκο. Κάθε χρόνο, όπως υπολογίζεται, 80 εκατομμύρια Αμερικανοί κάνουν δίαιτα. Αλλά σχεδόν όλοι επιστρέφουν στις προηγούμενες διατροφικές τους συνήθειες μόλις χάσουν λίγο βάρος. Μέσα σε πέντε χρόνια, το 95 τοις εκατό ξαναπαίρνουν το βάρος που είχαν χάσει.

Αυτό που χρειάζεται για να χάσετε βάρος και να μην το ξαναπάρετε είναι αλλαγές στον τρόπο ζωής. Αυτές οι αλλαγές απαιτούν προσπάθεια και δέσμευση, σε συνδυασμό με την υποστήριξη της οικογένειας και των φίλων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ίσως να χρειάζεται και η βοήθεια γιατρού.c Ωστόσο, για να πετύχουν οι προσπάθειές σας, είναι απαραίτητη η θετική υποκίνηση. Είναι καλό να ρωτήσετε τον εαυτό σας: ‘Γιατί θέλω να χάσω βάρος;’ Οι προσπάθειες που κάνετε για να χάσετε βάρος είναι πιθανότερο ότι θα πετύχουν αν η επιθυμία σας να αποφύγετε τους κινδύνους για την υγεία συνοδεύεται από την επιθυμία να αισθάνεστε καλύτερα, να έχετε καλύτερη εμφάνιση και να βελτιώσετε την ποιότητα της ζωής σας.

Μπορείτε να τρώτε άφθονη νόστιμη και ικανοποιητική τροφή η οποία είναι και θρεπτική και έχει λίγες θερμίδες. Αλλά προτού αναφερθούμε στις τροφές που μπορούν να σας βοηθήσουν να χάσετε βάρος, ας εξετάσουμε πώς ορισμένα στοιχεία της διατροφής μπορεί να εγκυμονούν κινδύνους για την υγεία.

[Υποσημειώσεις]

[Πίνακας στη σελίδα 6]

Ανήκετε στην κατηγορία εκείνων που έχουν «υγιές βάρος», «ελαφρώς αυξημένο βάρος» ή «πολύ αυξημένο βάρος»; Το διπλανό διάγραμμα θα σας βοηθήσει να απαντήσετε σε αυτό το ερώτημα

Οδηγίες του 1995 για το Βάρος Αντρών και Γυναικών

(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)

Ύψος *

190

180

170 ΥΓΙΕΣ ΒΑΡΟΣ ΕΛΑΦΡΩΣ ΑΥΞΗΜΕΝΟ ΒΑΡΟΣ ΠΟΛΥ ΑΥΞΗΜΕΝΟ ΒΑΡΟΣ

160

150 κιλά 30 40 50 60 70 80 90 100 110

Βάρος †

Πηγές των στατιστικών: Υπουργείο Γεωργίας των Η.Π.Α., Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας των Η.Π.Α.

* Χωρίς παπούτσια.

† Χωρίς ρούχα. Τα μεγαλύτερα βάρη αφορούν ανθρώπους με περισσότερους μυς και μεγαλύτερο σκελετό, όπως είναι πολλοί άντρες.