Ο Αγώνας του Ανθρώπου Εναντίον των Καταστροφών

ΕΙΧΑΝ περάσει τρία χρόνια, και ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Μπούτρος Μπούτρος-Γκάλι δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένος. «Δεν κινηθήκαμε αρκετά γρήγορα», είπε σε μια ομάδα ειδικών στις αρχές του 1993. «Όταν σας ζήτησα να συναντηθούμε τώρα, και όχι αργότερα, σκοπός μου ήταν να δω αν μπορούμε να αναπληρώσουμε το χαμένο χρόνο». Χαμένος χρόνος; Τι είχε στο μυαλό του; Πέντε γράμματα: IDNDR. Τι σημαίνουν αυτά; Και γιατί τόση βιασύνη;

Ένας από τους ειδικούς που παρευρέθηκαν στη συνάντηση ήταν ο Φρανκ Πρες, γεωφυσικός και ο «πατέρας» της IDNDR. Πριν από έντεκα χρόνια, ο Δρ Πρες άρχισε να παρακινεί όλο τον επιστημονικό κόσμο να επιταχύνει τον αγώνα του εναντίον των φυσικών καταστροφών. Πέντε χρόνια αργότερα, το Δεκέμβριο του 1989, τα Ηνωμένα Έθνη ανταποκρίθηκαν στην έκκληση που έκανε να τεθεί ένα τέλος στην απάθεια, ανακηρύσσοντας τα έτη από το 1990 ως το 2000 Διεθνή Δεκαετία για τη Μείωση των Φυσικών Καταστροφών, ή IDNDR. Ποιοι είναι οι στόχοι αυτής της δεκαετίας;

Χρειάζεται να Αλλάξει ο Τρόπος Σκέψης

Ο Ουμπέρτο Γκ. Κορντάνι, Βραζιλιανός καθηγητής γεωλογίας και μέλος της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής της IDNDR, είπε στο Ξύπνα! ότι η IDNDR αποτελεί μια έκκληση προς τη διεθνή κοινότητα προκειμένου να συγκεντρώσει τη γνώση της και τους πόρους της και να συνεργαστεί για τη μείωση των παθημάτων, των καταστροφών, της αποδιοργάνωσης και της απώλειας ζωών που προκαλούν οι φυσικές καταστροφές. «Η επίτευξη αυτού του αντικειμενικού σκοπού», τόνισε ο καθηγητής Κορντάνι, «απαιτεί μια παγκόσμια μετατόπιση του κέντρου βάρους από την αντίδραση μετά την καταστροφή στη δράση πριν από αυτήν».

Ωστόσο, το να αλλάξει ο παγκόσμιος τρόπος σκέψης είναι πολύ πιο δύσκολο από το να βάλουμε κάποια ετικέτα σε μια δεκαετία, επειδή «εκείνοι που παίρνουν τις αποφάσεις», δηλώνει το περιοδικό Περιβαλλοντικά και Αναπτυξιακά Πορίσματα της ΟΥΝΕΣΚΟ (UNESCO Environment and Development Briefs), «τείνουν να τοποθετούν το κέντρο βάρους στην παροχή βοήθειας παραλείποντας την πρόληψη». Από το σύνολο των χρημάτων που δαπανούνται σήμερα για την αντιμετώπιση των φυσικών κινδύνων στη Λατινική Αμερική, για παράδειγμα, το 90 τοις εκατό και πλέον πηγαίνει στην παροχή βοήθειας όσον αφορά αυτούς τους κινδύνους και λιγότερο από το 10 τοις εκατό στην πρόληψή τους. Σε τελική ανάλυση, σημειώνει το ενημερωτικό δελτίο Σταματήστε τις Καταστροφές (Stop Disasters) της IDNDR, οι πολιτικοί «λαβαίνουν μεγαλύτερη υποστήριξη παρηγορώντας τα θύματα των καταστροφών παρά επιβάλλοντας φόρους για τα λιγότερο εντυπωσιακά μέτρα τα οποία θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει την καταστροφή ή να είχαν μειώσει το μέγεθός της».

Θέτουν τους Στόχους

Για να αλλάξουν αυτό το πρότυπο δαπανών, τα Ηνωμένα Έθνη καθόρισαν τρεις στόχους για την εν λόγω δεκαετία. Μέχρι το έτος 2000, όλες οι χώρες θα πρέπει να έχουν έτοιμα τα εξής: (1) την αξιολόγησή τους για τα δυσμενή ενδεχόμενα που παρουσιάζουν οι φυσικοί κίνδυνοι, (2) μακροπρόθεσμα σχέδια ετοιμότητας και πρόληψης, και (3) συστήματα προειδοποίησης. Σχηματίστηκαν εθνικές επιτροπές για να μετατρέψουν τη φιλοσοφία και τις καλές προθέσεις της IDNDR σε συγκεκριμένα σχέδια, και το Μάιο του 1994, η Ιαπωνία φιλοξένησε μια Παγκόσμια Σύνοδο για τη Μείωση των Φυσικών Καταστροφών, της οποίας χορηγός ήταν τα Ηνωμένα Έθνη. Εφόσον είχαν προγραμματιστεί ή βρίσκονταν σε εξέλιξη τόσες δραστηριότητες, γιατί δεν ήταν ικανοποιημένος ο Μπούτρος-Γκάλι; Εξαιτίας μιας ανησυχητικής τάσης.

Δυσάρεστη Τάση

Από μια άποψη, οι προσπάθειες της IDNDR αποδίδουν. Η ευαισθητοποίηση των επιστημόνων σε ό,τι αφορά τη μείωση των καταστροφών έχει αυξηθεί, και μερικά μέτρα, όπως είναι τα βελτιωμένα συστήματα προειδοποίησης, σώζουν ζωές και μειώνουν τις απώλειες. Ωστόσο, παρά τις βελτιώσεις αυτές, παρατηρεί ο Δρ Κάρλε Όλαβι Έλο, διευθυντής της γραμματείας της IDNDR, «ο αριθμός και το μέγεθος των καταστροφών συνεχίζουν να αυξάνουν, επηρεάζοντας ολοένα και περισσότερους ανθρώπους». Έχουμε δει «τριπλάσια αύξηση από τη δεκαετία του 1960 μέχρι τη δεκαετία του 1980», επιβεβαιώνει ένας άλλος εμπειρογνώμονας των Ηνωμένων Εθνών, «και ιδιαίτερα μεγάλη άνοδο στη δεκαετία του 1990». Πράγματι, το 1991, 434 μεγάλες καταστροφές σκότωσαν 162.000 ανθρώπους παγκόσμια, και το 1992, οι απώλειες ξεπέρασαν τα 62 δισεκατομμύρια δολάρια (περ. 14,2 τρισ. δρχ.). Ο κόσμος, συμπεραίνει ο διευθυντής του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP) Τζέιμς Τζ. Σπεθ, έχει γίνει «μια μηχανή καταστροφών, που προκαλεί κρίσεις με ανησυχητική τακτικότητα». (Ενημέρωση για το UNDP [UNDP Update], Νοέμβριος 1993) Τι κρύβεται πίσω από αυτή την ανησυχητική τάση;

Γιατί Υπάρχει Αύξηση;

Για να βρείτε την απάντηση, σημειώστε κατ’ αρχάς τη διαφορά μεταξύ του φυσικού κινδύνου και της φυσικής καταστροφής. Το πρώτο είναι ένα φυσικό φαινόμενο—όπως μια πλημμύρα ή ένας σεισμός—το οποίο έχει τη δυνατότητα να γίνει καταστροφή· εντούτοις δεν συμβαίνει πάντοτε αυτό. Για παράδειγμα, οι πλημμύρες που συμβαίνουν στην ακατοίκητη περιοχή της λεκάνης του Αμαζονίου στη Βραζιλία είναι φυσικά φαινόμενα που προκαλούν ελάχιστη βλάβη. Ωστόσο, οι πλημμύρες που πλήττουν το Μπαγκλαντές, το οποίο βρίσκεται στο πυκνοκατοικημένο δέλτα του Γάγγη, προκαλούν εκτεταμένες ανθρώπινες, υλικές και περιβαλλοντικές απώλειες. Συχνά αυτές οι απώλειες είναι τόσο καταστροφικές ώστε οι πληγείσες κοινότητες δεν μπορούν να τις αντιμετωπίσουν χωρίς εξωτερική βοήθεια. Σε αυτή την περίπτωση, ο φυσικός κίνδυνος έγινε φυσική καταστροφή. Γιατί, όμως, αυξάνονται αυτές οι καταστροφικές συγκρούσεις ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση;

Ο εμπειρογνώμονας σε θέματα καταστροφών Τζέιμς Π. Μπρους παρατηρεί ότι «ένας παράγοντας που συμβάλλει σε αυτό» ίσως είναι «η τάση να εμφανίζονται πιο σοβαροί και συχνοί κίνδυνοι». Ωστόσο, αυτός και άλλοι επιστήμονες συμπεραίνουν ότι η κύρια αιτία για την αύξηση των καταστροφών δεν είναι η αύξηση των φυσικών κινδύνων αλλά η αύξηση σε ό,τι αφορά την έκθεση του ανθρώπου σε αυτούς τους κινδύνους. Αυτή η αυξημένη έκθεση, τονίζει το περιοδικό Παγκόσμια Υγεία (World Health), προκαλείται από ένα «συνδυασμό δημογραφικών, οικολογικών και τεχνολογικών συνθηκών». Ποια είναι μερικά από τα συστατικά αυτού του συνδυασμού που πυροδοτεί τις καταστροφές;

Ένα από αυτά είναι η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Καθώς το μέγεθος της ανθρώπινης οικογένειας συνεχίζει να αυξάνει, παράλληλα αυξάνει και η πιθανότητα να βρει ένας φυσικός κίνδυνος κάποιους από τους 5,6 δισεκατομμύρια ανθρώπους του κόσμου στο διάβα του. Επιπλέον, η πυκνότητα του πληθυσμού εξακολουθεί να αναγκάζει εκατομμύρια φτωχούς ανθρώπους να κατοικούν σε επικίνδυνα κτίρια τα οποία βρίσκονται σε περιοχές που είναι πασίγνωστο ότι γίνονται συχνά στόχος επίθεσης της φύσης. Το αποτέλεσμα δεν προκαλεί έκπληξη: Από το 1960, ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει διπλασιαστεί, αλλά οι απώλειες από τις καταστροφές έχουν σχεδόν δεκαπλασιαστεί!

Οι περιβαλλοντικές αλλαγές εντείνουν τα προβλήματα. Από το Νεπάλ μέχρι τον Αμαζόνιο, και από τις πεδιάδες της Βόρειας Αμερικής μέχρι τα νησιά του Ειρηνικού, ο άνθρωπος αποψιλώνει δάση, καλλιεργεί υπερβολικά τη γη, καταστρέφει τα κοραλλιογενή φράγματα και επίσης επηρεάζει άλλους τομείς του περιβάλλοντος—όχι, όμως, χωρίς κάποιο τίμημα. «Όσο δοκιμάζουμε την αντοχή του περιβάλλοντός μας και τροποποιούμε το χαρακτήρα του», λέει ένας πρώην διευθυντής της IDNDR, ο Ρόμπερτ Χάμιλτον, «τόσο μεγαλώνει η πιθανότητα να μετατραπεί ένας φυσικός κίνδυνος σε καταστροφή».

Εντούτοις, αν οι ανθρώπινες πράξεις συντελούν στο να αυξάνεται η εμφάνιση καταστροφών στη σημερινή επικαιρότητα, τότε θα μπορούσε επίσης να αληθεύει και το αντίθετο: Παίρνοντας προληπτικά μέτρα, ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει την επικαιρότητα του αύριο. Οι θάνατοι και οι καταστροφές μπορούν να ελαχιστοποιηθούν. Για παράδειγμα, το 90 τοις εκατό των θανάτων από σεισμούς, λένε οι εμπειρογνώμονες, μπορεί να αποφευχτεί. Παρ’ όλα αυτά, αν και τα επιχειρήματα υπέρ της πρόληψης είναι ακαταμάχητα, πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να πιστεύουν ότι οι καταστροφές είναι αναπόφευκτες. Αυτή η μοιρολατρική άποψη, αναφέρει το περιοδικό Περιβαλλοντικά και Αναπτυξιακά Πορίσματα της ΟΥΝΕΣΚΟ, είναι «το κυριότερο εμπόδιο στη μείωση των καταστροφών». Σε ποια πλευρά αυτού του εμποδίου βρίσκεστε εσείς;

Είναι Αναπόφευκτες ή Μπορούν να Μειωθούν;

Ιδιαίτερα στον αναπτυσσόμενο κόσμο, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται ανίσχυροι να αντιδράσουν—πράγμα διόλου παράξενο! Από το σύνολο των ανθρώπων που σκοτώθηκαν από φυσικές καταστροφές τα τελευταία 50 χρόνια, το 97 τοις εκατό ζούσε στον αναπτυσσόμενο κόσμο! Σε μερικές από αυτές τις χώρες, παρατηρεί το ενημερωτικό δελτίο Σταματήστε τις Καταστροφές, «η συχνότητα των καταστροφών είναι τόσο υψηλή ώστε είναι δύσκολο να καθορίσει κανείς το τέλος μιας καταστροφής και την έναρξη κάποιας άλλης». Στην πραγματικότητα, το 95 τοις εκατό του συνόλου των καταστροφών συμβαίνουν στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Προσθέστε σε αυτό ένα φαύλο κύκλο καταστροφών στον προσωπικό τομέα—φτώχεια, ανεργία, απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης—και μπορείτε να καταλάβετε γιατί οι φτωχοί νιώθουν να κατακλύζονται από αυτό το αίσθημα. Δέχονται τις απώλειες που προκαλούν οι επαναλαμβανόμενες καταστροφές ως ένα πικρό αλλά καθορισμένο από τη μοίρα μέρος της ζωής. Αλλά είναι αυτές οι απώλειες αναπόφευκτες;

Τι Μπορείτε και Τι Δεν Μπορείτε να Κάνετε

Είναι αλήθεια ότι δεν μπορείτε να ελέγξετε τη συχνότητα ή την ένταση των φυσικών κινδύνων, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είστε εντελώς ανίσχυροι. Μπορείτε να μειώσετε την έκθεσή σας σε αυτά τα φαινόμενα. Πώς; Σκεφτείτε την εξής παρομοίωση.

Ας υποθέσουμε ότι κάποιο άτομο θέλει να μειώσει την έκθεσή του στον ήλιο (το φυσικό φαινόμενο) για να μην πάθει καρκίνο του δέρματος (η καταστροφή). Τι μέτρα μπορεί να πάρει; Προφανώς, δεν μπορεί να ελέγξει την ανατολή και τη δύση του ήλιου (τη συχνότητα του φαινομένου). Ούτε μπορεί να μειώσει την ποσότητα του ήλιου που φτάνει στο περιβάλλον του (την ένταση του φαινομένου). Αλλά πρέπει να τον κάνει αυτό να νιώθει ανίσχυρος; Όχι, επειδή μπορεί να μειώσει την έκθεσή του στον ήλιο. Για παράδειγμα, μπορεί να μένει στο σπίτι τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας, ή αν αυτό είναι αδύνατον, μπορεί να φοράει καπέλο και προστατευτικά ρούχα ενόσω βρίσκεται έξω. Αυτό αυξάνει την προστασία του απέναντι στον ήλιο (το φαινόμενο) και μειώνει τον κίνδυνο να πέσει θύμα καρκίνου του δέρματος (η καταστροφή). Αυτές οι προληπτικές ενέργειές του μπορούν να τον βοηθήσουν!

Παρόμοια, μπορείτε και εσείς να κάνετε βήματα που θα αυξήσουν την προστασία σας απέναντι στην επίδραση μερικών φυσικών κινδύνων. Με αυτόν τον τρόπο, δεν θα είστε τόσο ευάλωτοι και θα μειώσετε τις απώλειές σας όταν πλήξει κάποια καταστροφή. Για εκείνους οι οποίοι ζουν στον αναπτυγμένο κόσμο, οι υποδείξεις που βρίσκονται στο πλαίσιο «Είστε Προετοιμασμένοι;» μπορεί να φανούν χρήσιμες. Επίσης, αν ζείτε στον αναπτυσσόμενο κόσμο, τα παραδείγματα που υπάρχουν στο πλαίσιο «Φτηνές Αλλά Αποτελεσματικές Βελτιώσεις» ίσως σας δώσουν κάποια ιδέα σχετικά με το είδος των απλών μέτρων που είναι τώρα διαθέσιμα. Αυτά μπορεί να συμβάλουν πολύ στη διάσωση ζωών και στη μείωση των απωλειών. Με την τεχνολογία που είναι διαθέσιμη σήμερα, υπενθυμίζει ο γεωφυσικός Φρανκ Πρες, «η μοιρολατρία δεν είναι πλέον αποδεκτή». Αναμφίβολα, στον τομέα των φυσικών καταστροφών, η πρόληψη είναι σίγουρα καλύτερη από τη θεραπεία.

[Πλαίσιο στη σελίδα 6]

Είστε Προετοιμασμένοι;

Η ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ Υπηρεσία Αντιμετώπισης Έκτακτων Αναγκών στις Η.Π.Α. συστήνει μερικούς τρόπους για να αντιμετωπίσετε με επιτυχία τους κινδύνους. Ακολουθούν μερικά κύρια σημεία.

Ενημερωθείτε. Ελάτε σε επαφή με το τοπικό γραφείο αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών και διαπιστώστε τι είδους καταστροφές θα μπορούσαν να πλήξουν το μέρος στο οποίο ζείτε. Ίσως γνωρίζετε μερικές· ωστόσο άλλες μπορεί να σας ξαφνιάσουν. Αν μάθετε ότι το σπίτι σας είναι εκτεθειμένο σε φυσικούς κινδύνους:

◻ Συζητήστε ως οικογένεια τα είδη των κινδύνων που μπορεί να σας απειλήσουν. Εξηγήστε τι πρέπει να κάνετε σε κάθε περίπτωση.

◻ Σχεδιάστε πώς θα διατηρήσουν τα μέλη της οικογένειάς σας την επαφή τους αν διασκορπιστούν εξαιτίας μιας τέτοιας καταστροφής. Διαλέξτε δύο σημεία συνάντησης: ένα έξω από το σπίτι σας σε περίπτωση κάποιου αιφνίδιου έκτακτου περιστατικού, όπως είναι μια πυρκαγιά, και ένα άλλο έξω από τη γειτονιά σας σε περίπτωση που δεν μπορείτε να επιστρέψετε στο σπίτι.

◻ Ζητήστε από κάποιο φίλο να γίνει ο οικογενειακός σας σύνδεσμος ώστε, αν δεν κατορθώσετε να φτάσετε στα καθορισμένα σημεία συνάντησης, όλα τα μέλη της οικογένειας να μπορέσουν να τηλεφωνήσουν σε αυτόν το σύνδεσμο και να του αναφέρουν πού βρίσκονται. Προτιμήστε ένα φίλο που ζει μακριά από την περιοχή σας, επειδή έπειτα από μια καταστροφή είναι συνήθως ευκολότερο να κάνετε κάποιο υπεραστικό τηλεφώνημα παρά να τηλεφωνήσετε μέσα στην πληγείσα περιοχή. Μάθετε στα παιδιά να τηλεφωνούν σε αυτόν το φίλο. Συζητήστε τι θα κάνετε αν χρειαστεί να εκκενωθεί η περιοχή. Σκεφτείτε πώς θα βοηθήσετε τους γείτονές σας οι οποίοι ίσως χρειάζονται ειδική φροντίδα. Προγραμματίστε πώς θα φροντίσετε τα κατοικίδιά σας.

◻ Κολλήστε τους αριθμούς τηλεφώνων για τις έκτακτες ανάγκες δίπλα σε κάθε τηλεφωνική συσκευή.

◻ Εντοπίστε τον πίνακα του ηλεκτρικού ρεύματος, τον κεντρικό αγωγό του νερού και του φωταερίου. Εξηγήστε σε υπεύθυνα μέλη της οικογένειας πώς και πότε να τους κλείνουν, και βάλτε τα απαραίτητα εργαλεία κοντά στους κεντρικούς διακόπτες.

◻ Προετοιμαστείτε για κάποια πυρκαγιά. Βάλτε ανιχνευτές καπνού, ιδιαίτερα κοντά στις κρεβατοκάμαρες.

[Πλαίσιο στη σελίδα 8]

Φτηνές Αλλά Αποτελεσματικές Βελτιώσεις

ΣΧΕΔΟΝ οι μισοί άνθρωποι παγκόσμια, αναφέρει η Παγκόσμια Τράπεζα, ζουν με πέντε ή λιγότερα δολάρια την εβδομάδα. Ακόμα και αν βρίσκεστε σε αυτή τη θέση, λένε οι εμπειρογνώμονες, υπάρχουν δοκιμασμένα μέτρα που μπορείτε να πάρετε. Ενημερωθείτε για αυτά, επειδή η εκπαίδευση, τονίζει ο Περουβιανός Αλμπέρτο Γκιζέκε, εμπειρογνώμονας σε θέματα καταστροφών, «είναι το πρωταρχικό φτηνό μέτρο περιορισμού των συνεπειών κάποιας καταστροφής». Ακολουθούν δύο παραδείγματα από τη Νότια Αμερική:

Το εγχειρίδιο των Ηνωμένων Εθνών Μείωση των Συνεπειών των Φυσικών Καταστροφών (Mitigating Natural Disasters) εξηγεί τι μπορεί να γίνει για την οικοδόμηση καλύτερων σπιτιών από πλίθους ή από λάσπη:

◻ Σε ορεινό έδαφος, σχηματίστε μέσω εκσκαφής μια επίπεδη βάση για το σπίτι.

◻ Τα τετράγωνα σπίτια είναι πιο ανθεκτικά· αν χρειάζεται να χρησιμοποιήσετε ορθογώνιο σχήμα, χτίστε τον έναν τοίχο δυόμισι φορές μακρύτερο από τον άλλον.

◻ Χρησιμοποιήστε πέτρινα ή τσιμεντένια θεμέλια για να μειώσετε την ένταση των σεισμικών δονήσεων.

◻ Χτίστε παράλληλους τοίχους με το ίδιο βάρος, ισχύ και ύψος. Φροντίστε να είναι λεπτοί και χαμηλοί. Τα σπίτια που κατασκευάστηκαν με αυτόν τον τρόπο έπαθαν λιγότερες ζημιές στη διάρκεια σεισμών από ό,τι τα συνηθισμένα σπίτια από λάσπη.

Η παραδοσιακή κατασκευή με δικτυώματα (κίντσα) αποτελεί άλλη μια δοκιμασμένη τεχνική. Τα σπίτια κίντσα, λέει το δελτίο Σταματήστε τις Καταστροφές, έχουν σκελετό από πλεκτά καλάμια και μικρά κλαδιά τα οποία στηρίζονται σε οριζόντιους και κάθετους στύλους και έχουν μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό χώματος για την κάλυψη των κενών. Αυτό το είδος κατασκευής, με τοίχους πάχους 10 έως 15 εκατοστών, επιτρέπει στα σπίτια να δονούνται στη διάρκεια του σεισμού, και όταν αυτός σταματάει, τα κτίσματα επανέρχονται στην αρχική τους θέση. Όταν έπληξε κάποιος σεισμός το 1991, όλα αυτά τα σπίτια παρέμειναν όρθια, ενώ 10.000 άλλα σπίτια, με συμπαγείς τοίχους πάχους 1 μέτρου, κατέρρευσαν από το σεισμό σκοτώνοντας 35 ανθρώπους. Σύμφωνα με τον Τζον Μπέινον, αρχιτέκτονα της ΟΥΝΕΣΚΟ, οι σεισμοί δεν σκοτώνουν ανθρώπους· τους σκοτώνουν τα κτίρια που καταρρέουν.

[Εικόνες στη σελίδα 7]

Σε μερικές περιοχές ο άνθρωπος αποψιλώνει απερίσκεπτα τα δάση, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για περισσότερες φυσικές καταστροφές