Ποια Είναι Μερικά από τα Προβλήματα;
Παππούδες, γονείς και εγγόνια—τρεις γενιές που τις χωρίζουν μόνο λίγες δεκαετίες, ωστόσο συχνά στη νοοτροπία τις χωρίζει μια άβυσσος.
ΠΟΛΛΟΙ παππούδες έζησαν την τρομακτική εμπειρία του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, με όλες τις ερημωτικές συνέπειές του. Τα παιδιά τους πιθανότατα ήταν μικρά στη διάρκεια των διαδηλώσεων και της οικονομικής άνθησης στη δεκαετία του 1960. Τα εγγόνια τους σήμερα ζουν σε έναν κόσμο χωρίς αξίες. Με τη σημερινή γοργή αλλαγή στα δημοφιλή πρότυπα, δεν είναι εύκολο για τη μια γενιά να μεταδώσει στην επόμενη εκτίμηση για την πείρα της. Κάτι λείπει, κάτι που θα πείσει ανθρώπους που ανήκουν σε διαφορετικές γενιές να συνεργαστούν και να σεβαστούν ο ένας τον άλλον. Αλλά τι μπορεί να είναι αυτό;
Συχνά, οι καλοπροαίρετοι παππούδες ανακατεύονται στις οικογενειακές υποθέσεις των παντρεμένων παιδιών τους, παραπονούμενοι ότι οι γονείς είναι είτε πολύ αυστηροί είτε πολύ χαλαροί με τα εγγόνια. Από την άλλη μεριά, μια ισπανική παροιμία λέει: «Η τιμωρία από τους παππούδες δεν κάνει καλά εγγόνια»—επειδή ο παππούς και η γιαγιά τείνουν να τους κάνουν όλα τα χατίρια. Μπορεί να παρεμβαίνουν επειδή θα ήθελαν να αποφύγουν τα παιδιά τους ορισμένα σφάλματα τα οποία, χάρη στην πείρα τους, αυτοί μπορούν να διακρίνουν καθαρά. Ωστόσο, ίσως να μην μπορούν να επανεκτιμήσουν και να αξιολογήσουν τις μεταβαλλόμενες σχέσεις με τα παντρεμένα παιδιά τους με ισορροπημένο τρόπο. Τα παιδιά, τα οποία όταν παντρεύτηκαν απέκτησαν την πολυπόθητη ανεξαρτησία τους, δεν είναι έτοιμα να ανεχτούν παρεμβάσεις. Τώρα που εργάζονται για να συντηρήσουν την οικογένεια, δεν μπορούν να δεχτούν περιορισμούς στο δικαίωμά τους να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις. Τα εγγόνια, που ίσως σκέφτονται ότι ήδη τα ξέρουν όλα, μισούν τους κανόνες και τους κανονισμούς και πιθανώς θεωρούν τον παππού και τη γιαγιά τους εκτός πραγματικότητας. Στη σύγχρονη κοινωνία, οι παππούδες φαίνεται να έχουν χάσει τη γοητεία τους. Η πείρα τους πολύ συχνά παραγνωρίζεται.
Όταν Παύει η Συνομιλία
Μερικές φορές ένας αδιαπέραστος τοίχος έλλειψης αμοιβαίας κατανόησης απομονώνει τους παππούδες από την υπόλοιπη οικογένεια ακόμη και όταν ζουν με τα παιδιά τους. Δυστυχώς, αυτό συμβαίνει ακριβώς την ίδια στιγμή που, επειδή τα χρόνια αρχίζουν να τους βαραίνουν, οι παππούδες έχουν ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη από στοργή. Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος μόνος για να νιώθει μόνος. Όταν παύει η συνομιλία, όταν ο σεβασμός και η στοργή αντικαθίστανται από την αναγκαστική συγκατάβαση ή τον εκνευρισμό, τα αποτελέσματα είναι πλήρης αποξένωση και βαθιά απογοήτευση από μέρους των παππούδων. Πληγώνονται τα βαθύτερα αισθήματά τους. Ο εκπαιδευτικός Τζιάκομο Ντακουίνο γράφει: «Η αγάπη μέσα στην οικογένεια, την οποία κάποιος πρόσφατα παρομοίασε με ένα παλιό, ξεπερασμένο μοντέλο αυτοκινήτου, παραμένει το καλύτερο γηριατρικό φάρμακο. Μια έκφραση του προσώπου γεμάτη κατανόηση, ένα ευγενικό χαμόγελο, ένας καλός λόγος ή ένα χάδι βοηθάει περισσότερο από πολλά φάρμακα».—Ελευθερία να Γεράσει Κάποιος (Libertà di invecchiare).
Το Παράδειγμά σας Παίζει Καθοριστικό Ρόλο
Η ένταση που προέρχεται από τις οικογενειακές σχέσεις οι οποίες επιδεινώνονται προκαλεί επίσης συνεχή παράπονα από τη μια γενιά κατά της άλλης. Ίσως κάποιο μέλος της οικογένειας πιστεύει πως ό,τι κάνει κάποιος άλλος είναι εσφαλμένο. Αλλά τα άσχημα αποτελέσματα τα νιώθουν όλοι. Τα παιδιά παρατηρούν πώς φέρονται οι γονείς τους στους παππούδες και, κατόπιν, πώς αντιδρούν οι παππούδες τους. Αν και οι ηλικιωμένοι, ως επί το πλείστον, ίσως υποφέρουν σιωπηλά, τα εγγόνια ακούνε, βλέπουν και θυμούνται. Έτσι επηρεάζονται τα δικά τους μελλοντικά πρότυπα συμπεριφοράς. Ως ενήλικοι, ίσως και αυτά θα φέρονται στους γονείς τους όπως εκείνοι φέρονταν στους παππούδες. Δεν μπορεί κανείς να ξεφύγει από τη Γραφική αρχή: «Ό,τι σπέρνει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει».—Γαλάτες 6:7.
Αν τα εγγόνια βλέπουν τους γονείς να φέρονται στους παππούδες αναξιοπρεπώς—να τους ειρωνεύονται, να τους αποστομώνουν με αγένεια, ή ακόμη και να τους εκμεταλλεύονται—ίσως και αυτά να φέρονται με τον ίδιο τρόπο στους γονείς τους όταν θα μεγαλώσουν. Δεν φτάνει να έχετε την κορνίζα με τη φωτογραφία του παππού και της γιαγιάς πάνω στον μπουφέ—πρέπει να τους σέβεστε και να τους αγαπάτε ως άτομα. Αργότερα, τα εγγόνια ίσως εκδηλώσουν την ίδια συμπεριφορά. Λέγεται ότι το φαινόμενο της κακομεταχείρισης των παππούδων γίνεται όλο και πιο διαδεδομένο. Σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αρχίσει να λειτουργούν τηλεφωνικές γραμμές για την παροχή βοήθειας σε ηλικιωμένα άτομα που υφίστανται κακομεταχείριση, παρόμοιες με αυτές που ήδη λειτουργούν για την προστασία των παιδιών.
Η ιδιοτέλεια, η υπερηφάνεια και η έλλειψη αγάπης τρέφουν και επιτείνουν την έλλειψη κατανόησης. Έτσι, αυξάνεται ο αριθμός των ατόμων που προσπαθούν να ξεφορτωθούν τους παππούδες βάζοντάς τους σε γηροκομεία. Μερικοί δεν λογαριάζουν τα έξοδα προκειμένου να απαλλαχτούν από το πρόβλημα της φροντίδας των ηλικιωμένων, και τους αναθέτουν είτε σε ειδικευμένα κέντρα εφοδιασμένα με την τελευταία τεχνολογία είτε σε χωριά συνταξιούχων όπως εκείνα που βρίσκονται στη Φλόριντα ή στην Καλιφόρνια των Η.Π.Α., όπου υπάρχουν πολλά σούπερ μάρκετ και ψυχαγωγικές εγκαταστάσεις αλλά ωστόσο δεν υπάρχει το χαμόγελο και το χάδι των αγαπημένων τους καθώς και η αγκαλιά των εγγονιών τους. Ιδιαίτερα στην περίοδο των διακοπών, πολλοί ψάχνουν να βρουν κάποιο μέρος να «παρκάρουν» τη γιαγιά και τον παππού. Στην Ινδία η κατάσταση μερικές φορές γίνεται ακόμη χειρότερη όταν απλώς εγκαταλείπουν μερικούς παππούδες και τους αφήνουν να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους.
Οι δυσκολίες για τη διατήρηση στενών οικογενειακών σχέσεων επιδεινώνονται από το διαζύγιο. Μόνο σε μία στις τέσσερις βρετανικές οικογένειες και οι δυο γονείς ζουν ακόμη στο σπίτι. Τα διαζύγια αυξάνονται παγκόσμια. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, υπάρχουν πάνω από ένα εκατομμύριο διαζύγια κάθε χρόνο. Οι παππούδες έτσι απροσδόκητα έρχονται αντιμέτωποι με την κρίση του γάμου των παιδιών τους και τις επακόλουθες δραστικές αλλαγές στις σχέσεις με τα εγγόνια τους. Στην αμηχανία τού πώς να αντιμετωπίσουν έναν πρώην γαμπρό ή μια πρώην νύφη προστίθεται το πρόβλημα «της ξαφνικής άφιξης ‘επίκτητων’ εγγονιών», αν, όπως αναφέρει η ιταλική εφημερίδα Κοριέρε Σαλούτε (Corriere Salute), «ο νέος σύντροφος του γιου ή της κόρης τους έχει παιδιά από προηγούμενο γάμο».
«Σπίθα στη Ζωή Μας»
Εντούτοις, μια ζεστή, τρυφερή σχέση με τον παππού και τη γιαγιά, είτε αυτοί ζουν με την υπόλοιπη οικογένεια είτε όχι, ωφελεί πολύ όλους. «Το να κάνουμε κάτι για τα παιδιά και τα εγγόνια μας», λέει η Ριόκο, μια γιαγιά από το Φουκούι της Ιαπωνίας, «είναι αρκετό για να δώσει σπίθα στη ζωή μας». Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μιας έρευνας που δημοσίευσε η εφημερίδα Κοριέρε Σαλούτε, αναφέρεται ότι κάποια ομάδα Αμερικανών ειδικών δήλωσε: «Όταν οι παππούδες και τα εγγόνια έχουν την τύχη να απολαμβάνουν μια έντονη και τρυφερή σχέση, το όφελος είναι μεγάλο όχι μόνο για τα παιδιά αλλά και για όλη την οικογένεια».
Τι μπορεί να γίνει, λοιπόν, για να υπερνικηθούν οι προσωπικές διαφορές, το χάσμα των γενεών και οι έμφυτες τάσεις προς την ιδιοτέλεια που ασκούν τόσο αρνητική επιρροή στις οικογενειακές σχέσεις; Αυτό το ζήτημα θα εξεταστεί στο επόμενο άρθρο.
[Πρόταση που τονίζεται στη σελίδα 6]
«Το τρομερό όταν γερνάς είναι ότι δεν σε ακούει κανείς».—Αλμπέρ Καμί, Γάλλος συγγραφέας