Φτάρνισμα με το Γάντι;
ΜΕΡΙΚΕΣ φορές, όλοι μας θέλουμε απελπισμένα να πνίξουμε ένα φτάρνισμα. Ίσως είναι την ώρα της τελετής του γάμου μας, καθώς στεκόμαστε έτοιμοι να δώσουμε τις υποσχέσεις μας. Ή ίσως στη διάρκεια μιας συνάθροισης ή κάποιας άλλης σοβαρής περίστασης, ίσως ακόμα και σε κάποια κηδεία.
Φυσικά, υπάρχουν πολλές φορές που το χαιρόμαστε όταν φταρνιζόμαστε με την καρδιά μας, και μετά νιώθουμε ηρεμία και ευεξία. Αλλά συχνά το πρόβλημα είναι τι να κάνουμε μ’ ένα ανεπιθύμητο φτάρνισμα.
Δεν φταρνίζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Μερικοί άνθρωποι, όταν φταρνίζονται, βγάζουν έναν πολύ δυνατό ήχο που ακούγεται σε αρκετή απόσταση και που θα έλεγε κανείς ότι δείχνει ικανοποίηση. Άλλοι έχουν πιο διακριτικό φτάρνισμα. Ακόμα, υπάρχει και το επαναληπτικό φτάρνισμα: τρία, τέσσερα, πέντε ή και ακόμα περισσότερα φταρνίσματα στη σειρά. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις έχει τύχει σε ορισμένα άτομα, όταν είναι ξύπνια, να φταρνίζονται συνέχεια κάθε λίγα δευτερόλεπτα ή λεπτά, κι αυτό να κρατάει ώρες, μέρες, βδομάδες, ακόμα και μήνες.
Τι μας κάνει να φταρνιζόμαστε; Υπάρχει κάποια σίγουρη μέθοδος για να πνίγουμε το φτάρνισμα; Μήπως υπάρχουν κίνδυνοι αν κόβουμε με το ζόρι το φτάρνισμα που ετοιμάζεται να βγει; Και, υπάρχουν πράγματα που μπορεί να κάνει κάποιος για να συγκρατήσει το φτάρνισμα;
Η Αιτία του Φταρνίσματος
Απ’ ό,τι φαίνεται, όλοι φταρνίζονται κατά καιρούς—νέοι και γέροι, ενήλικοι και μωρά. Είναι γνωστό ότι φταρνίζονται μέχρι και τα ζώα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αιτία είναι ένα ξένο αντικείμενο (όπως η σκόνη ή η γύρη) που ερεθίζει τις ρινικές διόδους. Αλλά και τα συναισθήματά μας μπορούν να προκαλέσουν φτάρνισμα. Μάλιστα μερικοί από εμάς ίσως διαπιστώνουν ότι ακόμα και το έντονο φως του ήλιου αρκεί για να προξενήσει φτάρνισμα. Αυτό συμβαίνει επειδή τα νεύρα του ματιού είναι στενά συνδεδεμένα με τις νευρικές απολήξεις που βρίσκονται στη μύτη.
Οι ευαίσθητες νευρικές απολήξεις αντιδρούν στην παρουσία μιας ενοχλητικής ουσίας, στέλνοντας μήνυμα στον εγκέφαλο. Κατόπιν, αυτός δίνει στη μύτη την εντολή να παράγει ένα υδατώδες υγρό προκειμένου να βοηθήσει στην απομάκρυνση του ανεπιθύμητου αντικειμένου. Επίσης, ο εγκέφαλος μεταδίδει μηνύματα στους πνεύμονες, για να εισπνεύσουν όσο αέρα μπορούν, κι έπειτα στις φωνητικές χορδές, για να κλείσουν τις διόδους του αέρα και να εμποδίσουν τον αέρα να φύγει. Δίνεται η διαταγή στους μυς των τοιχωμάτων του θώρακα και στους μυς της κοιλιάς να συσταλούν, πιέζοντας έτσι τον αέρα που είναι μέσα στους πνεύμονες. Τελικά, οι φωνητικές χορδές παίρνουν την εντολή να χαλαρώσουν και ο συμπιεσμένος αέρας αποβάλλεται γρήγορα, διώχνοντας συνήθως το ανεπιθύμητο και ενοχλητικό αντικείμενο μαζί με το υδατώδες υγρό. Όλη αυτή η διαδικασία γίνεται χωρίς συνειδητή προσπάθεια και σε πολύ λιγότερο χρόνο απ’ όσο χρειάζεται για να τα διαβάσει κανείς όλα αυτά.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, το συνεχές φτάρνισμα είναι σύμπτωμα μιας κοινής αλλεργίας, που ονομάζεται πυρετός του χόρτου. Η γύρη των φυτών είναι η αιτία για την ενόχληση και, παρ’ όλο που το όνομα πυρετός του χόρτου ίσως υποδηλώνει ότι το φρεσκοκουρεμένο γρασίδι ή γενικά το χορτάρι μπορεί να ευθύνεται γι’ αυτή, δεν είναι πάντοτε έτσι τα πράγματα. Μπορεί τα άτομα που το παθαίνουν αυτό να είναι αλλεργικά σε πολλά και διάφορα είδη γύρης ή σε ένα και μοναδικό. Εύκολα καταλαβαίνει λοιπόν κανείς γιατί αυτοί που υποφέρουν από τον πυρετό του χόρτου αντιπαθούν τις εποχές που επί μέρες φυσούν δυνατοί και ξηροί άνεμοι. Από τη στιγμή που ερεθίζονται οι ρινικές δίοδοι και αρχίζει το συνεχές φτάρνισμα, και ο πιο μικρός κόκκος σκόνης, που φυσιολογικά δεν θα προξενούσε ερεθισμό, φαίνεται να προκαλεί στον πάσχοντα καινούρια φταρνίσματα.
Ενδιαφέρον για τους Άλλους
Όταν οι ρινικές δίοδοι είναι φραγμένες εξαιτίας κάποιου βαριού κρυολογήματος, το φτάρνισμα μπορεί να φέρει κάποια ανακούφιση στον πάσχοντα. Η αναπνοή γίνεται πιο εύκολη όταν η βλέννα βγαίνει από τη μύτη μ’ αυτόν τον τρόπο. Αλλά όταν δεν ελέγχεται κάπως το φτάρνισμα, πώς επηρεάζονται εκείνοι που είναι κοντά;
Οι γιατροί δεν ισχυρίζονται ακόμα ότι κατανοούν πλήρως όλους τους τρόπους με τους οποίους μεταδίδεται το κρυολόγημα. Εντούτοις, μια αρκετά παραδεκτή άποψη είναι ότι το άτομο μπορεί να κρυολογήσει αν εισπνεύσει μικρόβια που έχουν διασκορπιστεί στον αέρα από κάποιο φτάρνισμα. Αυτό είναι ιδιαίτερα πιθανό να συμβεί στον κλειστό χώρο ενός ζεστού δωματίου ή σ’ ένα τρένο ή λεωφορείο γεμάτο ανθρώπους, όπου υπάρχει ελάχιστος καθαρός αέρας. Επικρατεί η άποψη ότι υπάρχουν κι άλλες ασθένειες που μεταδίδονται με το φτάρνισμα, στις οποίες περιλαμβάνονται η γρίπη, η ιλαρά, η παρωτίτιδα, η πνευμονία, η φυματίωση και ο κοκκίτης.
Ορισμένες έρευνες που έγιναν σχετικά με τη δύναμη του φταρνίσματος αποκαλύπτουν ότι εκβάλλονται από τη μύτη και το στόμα σταγονίδια υγρού, που περιέχουν μικρόβια, με ταχύτητα μεγαλύτερη από 160 χιλιόμετρα την ώρα, και μπορούν να επικαθήσουν σε επιφάνειες που βρίσκονται σε απόσταση σχεδόν 4 μέτρα μακριά. Άλλα σταγονίδια αιωρούνται στον αέρα για λίγο, ώσπου να τα εισπνεύσει κάποιος αθώος περαστικός.
Μπορεί να Πνίξει Κανείς το Φτάρνισμα;
Έχουν δοκιμαστεί πολλές μέθοδοι με ποικίλους βαθμούς επιτυχίας. Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι έχουν σταματήσει ή έχουν μειώσει την «έκρηξη» του φταρνίσματος, πιέζοντας το δάχτυλο σταθερά στο πάνω μέρος των χειλιών, ακριβώς κάτω από τη μύτη. Λέγεται ότι η σκληρή πίεση που ασκείται σ’ εκείνο το σημείο μπλοκάρει μερικά από τα νεύρα που περιλαμβάνονται στον κύκλο του φταρνίσματος, δηλαδή στο μηχανισμό του. Άλλος ένας τρόπος είναι να φυσήξετε τη μύτη σας σ’ ένα μαντήλι, αμέσως μόλις νιώσετε ότι έρχεται φτάρνισμα.
Μερικές φορές σε παρατεταμένα φταρνίσματα ή χρόνια ξεσπάσματα, φέρνουν ανακούφιση οι εισπνοές, ακόμα κι αν αυτό που εισπνέεται δεν είναι παρά ο ατμός από καυτό νερό. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει εξήγηση για το ότι πολλοί που υποφέρουν από τον πυρετό του χόρτου ανακουφίζονται για λίγο την ώρα που κάνουν ένα ζεστό ντους ή μπάνιο σ’ ένα δωμάτιο γεμάτο ατμό.
Ορισμένοι έχουν προτείνει διάφορες τεχνικές και μεθόδους στην πάροδο των ετών, από τις οποίες άλλες είναι λογικές και άλλες παράλογες. Έχουν δοκιμαστεί αναισθητικές κρέμες για το εσωτερικό της μύτης και έχουν σημειώσει κάποια επιτυχία. Άλλοι παίρνουν ηρεμιστικά φάρμακα, κάνουν ενέσεις, βάζουν σταγόνες, πίνουν χάπια ή σιρόπια, κάνουν ψυχοθεραπεία, καυτηριάζουν τις ρινικές μεμβράνες ή μυρίζουν σκόρδο ή αρμορακία. Οι πιο παράλογες προτάσεις ποικίλλουν από το να βάλει το άτομο μανταλάκι στη μύτη του, μέχρι να σταθεί με το κεφάλι προς τα κάτω, να πει το αλφάβητο ανάποδα ή να τρίψει το πρόσωπό του με λαρδί.
Αλλά προσοχή: Δεν είναι πάντα καλή ιδέα να πνίγει ή να κόβει κανείς το φτάρνισμα. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις στις οποίες, όταν άτομα σταματούν δια της βίας ένα γερό φτάρνισμα, προκαλούνται αιμορραγίες της μύτης ή μπορεί τα βακτηρίδια που προξένησαν το πρόβλημα να πάνε στα ιγμόρεια άντρα, πράγμα που θα μπορούσε να προκαλέσει τη διάδοση της μόλυνσης. Σε σπάνιες περιπτώσεις, έχουν πάθει θλάση μερικά κόκαλα μέσα και γύρω από τη μύτη, κι ένα κόκαλο στο μεσαίο αφτί έχει εξαρθρωθεί.
«Με τις Υγείες σου!»
Σε πολλές χώρες είναι έθιμο όσοι βρίσκονται κοντά στο άτομο που φταρνίζεται να του λένε «με τις υγείες σου». Από πού ξεκίνησε αυτό το έθιμο;
Σύμφωνα με το βιβλίο Πώς Ξεκίνησε; (How Did It Begin?) του Ρ. Μπρας, μερικοί αρχαίοι πίστευαν πως, όταν ένας άνθρωπος φταρνιζόταν, βρισκόταν πιο κοντά στο θάνατο. Ο Μπρας προσθέτει: «Ο φόβος αυτός βασιζόταν σε μια εσφαλμένη, αλλά ευρέως διαδεδομένη αντίληψη. Η ψυχή του ανθρώπου θεωρούνταν η πεμπτουσία της ζωής. Το γεγονός ότι οι νεκροί δεν ανέπνεαν ποτέ οδήγησε στο εσφαλμένο συμπέρασμα ότι η ψυχή του ανθρώπου πρέπει να είναι η αναπνοή. . . . Δεν είναι λοιπόν να απορεί κανείς που, από τους αρχαιότατους καιρούς, οι άνθρωποι έμαθαν να αντιδρούν στο φτάρνισμα με ανησυχία και με την έντονη επιθυμία να ευχηθούν σ’ αυτόν που φταρνιζόταν να τον βοηθάει ο Θεός, να τον έχει υγιή και να τον διατηρεί στη ζωή. Στους μεσαιωνικούς χρόνους, θα πρέπει κατά κάποιο τρόπο να είχε ξεχαστεί αυτή η αρχική προέλευση του εθίμου, επειδή θεωρούνταν ότι ο Πάπας Γρηγόριος ο Μέγας ήταν εκείνος που εισήγαγε τη φράση ‘Με τις υγείες σου’, για όποιον φταρνιζόταν».
Σας Παρακαλούμε να Θυμάστε το Μαντήλι σας
Μπορεί να εκπλαγείτε αν μάθετε ότι το φτάρνισμα το μεταχειρίζονταν κάποτε οι κακοποιοί. Ναι, διάφοροι παράνομοι τύποι είχαν επινοήσει τρόπους για να χρησιμοποιούν το φτάρνισμα για κακούς σκοπούς και αυτοί αποτελούσαν μια ορισμένη κάστα κλεφτών στην Αγγλία, πριν από εκατό περίπου χρόνια. Αυτοί πετούσαν ταμπάκο στο πρόσωπο ενός αγνώστου. Έπειτα, ενώ ο άνθρωπος ήταν αναστατωμένος και ταραζόταν από το βίαιο φτάρνισμα, οι κλέφτες του έπαιρναν ό,τι πολύτιμο είχε πάνω του.
Οι περισσότεροι από εμάς δεν θα νιώσουν ποτέ πώς είναι να φταρνίζεσαι εξαιτίας του ότι το πρόσωπό σου είναι γεμάτο ταμπάκο. Αλλά είτε κάποιον τον πιάνει ξαφνικό φτάρνισμα είτε έχει παρατεταμένο ξέσπασμα φταρνίσματος, αν είναι συνετό άτομο θα χρησιμοποιεί πάντα ένα μαντήλι ή ένα γερό χαρτομάντηλο για να καλύψει τη μύτη και το στόμα του. Αυτό δεν αποτελεί μόνο ένδειξη καλών τρόπων, αλλά και λογική προνοητικότητα. Συντελεί στο να μη διασκορπίζει κανείς στην ατμόσφαιρα σταγονίδια γεμάτα μικρόβια, που θα τα εισπνεύσει ο επόμενος ανύποπτος περαστικός. Επίσης, η αγάπη για τον πλησίον επιβάλλει να προσπαθούμε να προστατεύουμε τους άλλους από ασθένειες, κάνοντας ό,τι μπορούμε για να περιορίσουμε τη μετάδοση μικροβίων.
Μπορεί να μην είναι συνετό ή και δυνατό να πνίγουμε το φτάρνισμα. Αλλά πόσο θα το εκτιμούν οι άλλοι όταν, από ενδιαφέρον για εκείνους, χρησιμοποιούμε το μαντήλι μας—και φταρνιζόμαστε με το γάντι!