Μάτι—«Το Ζηλεύουν οι Επιστήμονες των Κομπιούτερ»

Ο ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΗΣ είναι μια μικρή μεμβράνη προσαρμοσμένη στο πίσω μέρος του ματιού. Μολονότι είναι τόσο λεπτός όσο το χαρτί, περιέχει πάνω από εκατό εκατομμύρια νευρώνες τακτοποιημένους σε διαφορετικές στοιβάδες. «Ο αμφιβληστροειδής», δηλώνει το βιβλίο The Living Body (Το Ζωντανό Σώμα), «είναι ένας από τους πιο αξιοθαύμαστους ιστούς στο ανθρώπινο σώμα». Η Σάντρα Σίνκλερ δηλώνει, στο βιβλίο της How Animals See (Πώς Βλέπουν τα Ζώα), ότι τον αμφιβληστροειδή τον «ζηλεύουν οι επιστήμονες των κομπιούτερ, εφόσον κάνει περίπου 10 δισεκατομμύρια υπολογισμούς το δευτερόλεπτο».

Όπως η φωτογραφική μηχανή εστιάζει την εικόνα πάνω στο φωτογραφικό φιλμ, έτσι και το μάτι μας εστιάζει την εικόνα αυτού που βλέπουμε πάνω στον αμφιβληστροειδή. Ωστόσο, όπως διευκρινίζει ο Δρ Μίλερ, το φιλμ της φωτογραφικής μηχανής «δεν μπορεί ούτε κατά διάνοια να συγκριθεί με την ευπροσάρμοστη ευαισθησία του αμφιβληστροειδούς». Με το ίδιο «φιλμ» μπορούμε να δούμε στο φεγγαρόφωτο ή στο φως του ήλιου που είναι 30.000 φορές πιο ισχυρό. Επιπλέον, ο αμφιβληστροειδής μπορεί να διακρίνει μικρές λεπτομέρειες σε κάποιο αντικείμενο, όταν ένα μέρος του αντικειμένου φωτίζεται ενώ το υπόλοιπο βρίσκεται στη σκιά. «Η φωτογραφική μηχανή», εξηγεί ο καθηγητής Γκάιτον στο βιβλίο του Textbook of Medical Physiology (Εγχειρίδιο Φυσιοπαθολογίας), «δεν μπορεί να το κάνει αυτό, επειδή είναι περιορισμένο το φάσμα των τιμών της έντασης του φωτός, οι οποίες απαιτούνται για να επιτευχθεί η σωστή εκφώτιση του φίλμ». Γι’ αυτό οι φωτογράφοι χρειάζονται φλας.

Η «ευπροσάρμοστη ευαισθησία του αμφιβληστροειδούς» οφείλεται, κατά μέρος, στα 125 εκατομμύρια ραβδία. Αυτά είναι ευαίσθητα σε μικρές ποσότητες φωτός, κι έτσι κάνουν δυνατή την όραση τη νύχτα. Υπάρχουν επίσης 5,5 εκατομμύρια κωνία, τα οποία ανταποκρίνονται στο λαμπρότερο φως και καθιστούν δυνατή τη λεπτομερειακή, έγχρωμη όραση. Ορισμένα κωνία είναι πιο ευαίσθητα στο κόκκινο φως, άλλα στο πράσινο και άλλα στο μπλε. Η συνδυασμένη ανταπόκρισή τους σας καθιστά ικανούς να βλέπετε όλα τα χρώματα αυτού του περιοδικού. Όταν διεγερθούν εξίσου και οι τρεις αυτοί τύποι κωνίων, το χρώμα που βλέπετε είναι κατάλευκο.

Τα περισσότερα ζώα έχουν περιορισμένη ικανότητα σ’ ό,τι αφορά την έγχρωμη όραση και πολλά δεν βλέπουν καθόλου χρώματα. «Η έγχρωμη όραση αυξάνει πολύ περισσότερο τις χαρές της ζωής», λέει ο χειρουργός Ρεντλ Σορτ και προσθέτει: «Απ’ όλα τα όργανα του σώματος, που δεν είναι εντελώς απαραίτητα για τη ζωή, το μάτι μπορεί να θεωρηθεί το πιο θαυμάσιο».

«Αξιοθαύμαστη Συνεργασία»

Όταν οι εικόνες πέφτουν πάνω στον αμφιβληστροειδή είναι ανάποδες, ακριβώς όπως συμβαίνει και στο φιλμ της φωτογραφικής μηχανής. «Γιατί όμως δεν βλέπουμε τον κόσμο ανάποδα;» ρωτάει ο Δρ Σορτ. «Επειδή ο εγκέφαλος έχει αναπτύξει τη συνήθεια να αντιστρέφει τις εντυπώσεις», εξηγεί.

Έχουν σχεδιαστεί ειδικά γυαλιά τα οποία αντιστρέφουν την εικόνα. Σε επιστημονικά πειράματα, οι άνθρωποι που φορούσαν τέτοια γυαλιά έβλεπαν τα πάντα ανάποδα. Έπειτα, μετά από λίγες μέρες, συνέβη κάτι εκπληκτικό. Άρχισαν να βλέπουν κανονικά! «Η αξιοθαύμαστη συνεργασία του ματιού σας και του εγκεφάλου σας γίνεται φανερή με πολλούς τρόπους», σχολιάζει το The Body Book (Το Βιβλίο του Σώματος).

Καθώς το μάτι σας κινείται κατά μήκος αυτής της σειράς, τα κωνία ξεχωρίζουν τη μαύρη μελάνη από το λευκό χαρτί. Ο αμφιβληστροειδής σας, ωστόσο, δεν ανταποκρίνεται στα γράμματα του ανθρωποποίητου αλφάβητου. Κάποιο άλλο μέρος του εγκεφάλου χρησιμοποιείται για να μάθουμε να βγάζουμε νόημα από μια αλυσίδα γραμμάτων. Απαιτείται λοιπόν να μεταφερθεί αλλού η πληροφορία.

Ο αμφιβληστροειδής στέλνει ένα κωδικοποιημένο μήνυμα, μέσω ενός εκατομμυρίου νευρικών ινών, σ’ ένα μέρος του εγκεφάλου, το οποίο βρίσκεται προς το πίσω μέρος του κεφαλιού σας. «Οι εικόνες που προβάλλονται από τον αμφιβληστροειδή στο φλοιό του εγκεφάλου», εξηγεί το βιβλίο The Brain (Ο Εγκέφαλος), «είναι πολύ καλά οργανωμένες και τακτοποιημένες. . . . Αν πέσει λίγο φως σε καθένα από τα διαφορετικά μέρη του αμφιβληστροειδούς, θα ανταποκριθεί κάποιο αντίστοιχο μέρος της οπτικής περιοχής [του εγκεφάλου]».

[Εικόνα στη σελίδα 7]

Αντίθετα με τη φωτογραφική μηχανή, το μάτι δεν εξαρτιέται από φλας, επειδή ο αμφιβληστροειδής έχει ευρεία κλίμακα ευαισθησίας στο φως

[Εικόνα στη σελίδα 8]

Ο αμφιβληστροειδής σας έχει εκατομμύρια νευρώνες, που ονομάζονται κωνία, οι οποίοι είναι ευαίσθητοι στο πράσινο, στο κόκκινο ή στο μπλε