«Απομακρυνθείτε Αμέσως!»

Από τον ανταποκριτή του Ξύπνα! στην Ιαπωνία

Η Νυχτερινή Έξοδος Δέκα Χιλιάδων Ανθρώπων

«ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΘΕΙΤΕ αμέσως! Τώρα αμέσως!» Οι ηλικιωμένοι τρόφιμοι του Γηροκομείου του Οσίμα έλαβαν οδηγίες να καταφύγουν σ’ ένα δημοτικό σχολείο εξαιτίας μιας έκρηξης στο βουνό Μιχάρα στις 21 Νοεμβρίου 1986. Αν και το προσωπικό του γηροκομείου είχε προετοιμαστεί για την εκκένωση, αφού πριν από λίγες μέρες το ηφαίστειο είχε δραστηριοποιηθεί, η ξαφνική και βίαιη έκρηξη εκείνο το απόγευμα δυσκόλεψε τη φυγή τους.

«Δεν καταφέραμε να θυμηθούμε ούτε τα φορεία που είχαμε ετοιμάσει», εξηγεί ο Καζούκο, μέλος του προσωπικού του γηροκομείου. «Πήραμε τους γέρους στα χέρια μας ή τους κουβαλήσαμε στην πλάτη μας μέχρι τα δυο λεωφορεία που είχε στείλει το δημαρχείο. Σύντομα τα λεωφορεία γέμισαν, και μερικοί χρειάστηκε να μεταφερθούν με φορτηγά σ’ ένα καταφύγιο».

Σε λίγη ώρα οι ηλικιωμένοι έφτασαν στο λιμάνι και επιβιβάστηκαν στο πλοίο της Υπηρεσίας Παράκτιας Ασφάλειας που είχε σταλεί για να εκκενώσει το νησί. Ήταν ανάμεσα στους πρώτους που έφυγαν. Ακολούθησε η εκκένωση πάνω από δέκα χιλιάδων νησιωτών και τουριστών.

Σεισμικές Δονήσεις και Εκρήξεις

Το βουνό Μιχάρα στο νησί Ίζου-Οσίμα, που συνήθως ονομάζεται απλώς Οσίμα, είναι ένα από τα τέσσερα ενεργά ηφαίστεια της Ιαπωνίας που βρίσκονται κάτω από αυστηρή επιτήρηση. Αυτό το ηφαίστειο είναι γνωστό για την ήπια δραστηριότητά του. Ωστόσο, στις 15 Νοεμβρίου 1986, το βουνό εξερράγηκε—μόνο δυο βδομάδες μετά από τότε που ο Σύνδεσμος Πρόγνωσης Εκρήξεων Ηφαιστείων το χαρακτήρισε ασφαλές. Η έκρηξη από τον κρατήρα αριθμός ένα συνέχισε να εντείνεται. (Βλέπε το χάρτη στη σελίδα 6.) Η λάβα χύθηκε από τον εσωτερικό δακτύλιο αυτού του κρατήρα μέσα στον κύριο κρατήρα του ηφαιστείου. Κατόπιν, στις 21 του μηνός, μια απρόσμενη έκρηξη ταρακούνησε τους νησιώτες. Ένας καινούριος κρατήρας σχηματίστηκε. Μετά ακολούθησαν εκρήξεις μέσα από τις ρωγμές του εδάφους, εκτινάσσοντας πύρινους πίδακες σε ύψος πάνω από 100 μέτρα. Καθώς συνέχιζαν να ανοίγονται ρωγμές στο έδαφος, πάνω στις βουνοπλαγιές υψώνονταν καινούριοι πίδακες φωτιάς.

Οι σεισμικές δονήσεις συγκλόνισαν τους ανθρώπους που είχαν ήδη τρομοκρατηθεί από τις εκρήξεις. Μέσα σε μια ώρα, συνολικά 80 σεισμικές δονήσεις συντάραξαν το νησί. Η λάβα που ξεχείλιζε από τον εξωτερικό δακτύλιο του κρατήρα γλίστρησε στη βουνοπλαγιά και κατευθύνθηκε προς την πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή του Οσίμα, το Μοτομάτσι. Εξαιτίας της κατεύθυνσης της λάβας προς το Μοτομάτσι, ο δήμαρχος Χιντεμάσα Ουεμούρα διάταξε την εκκένωση του Μοτομάτσι από τους νησιώτες. Εκείνες τις στιγμές το νότιο μέρος του νησιού, η περιοχή Χαμπού, θεωρούνταν ασφαλής.

‘Ένα Σύννεφο-Μανιτάρι σαν Έκρηξη Ατομικής Βόμβας’

«Πίναμε τσάι», θυμάται ο Τζίρο Νισιμούρα, ο μόνος πρεσβύτερος της Εκκλησίας των Μαρτύρων του Ιεχωβά στο Ίζου-Οσίμα. «Τότε, ακούστηκε στον αέρα μια μεγάλη έκρηξη. Όταν βγήκα έξω, υπήρχε ένα σύννεφο-μανιτάρι πάνω από το βουνό Μιχάρα, ακριβώς όπως και στην έκρηξη ατομικής βόμβας. Αντιλήφθηκα ότι δεν επρόκειτο για μια μικροέκρηξη. Άκουγα τα μεγάφωνα του δημαρχείου που έλεγαν κάτι, αλλά μια και δεν μπορούσα να ακούσω την ανακοίνωση καθαρά, τηλεφώνησα στο δημαρχείο. Μου είπαν ότι δεν είχε λεχτεί ακόμα στους κατοίκους της περιοχής του Μοτομάτσι να απομακρυνθούν. Ήξερα ότι έπρεπε να φάμε κάτι, γι’ αυτό ζήτησα από τη γυναίκα μου να βράσει ρύζι και να φτιάξει ρυζοκεφτέδες. Αλλά πριν προλάβω καλά-καλά να φάω τον πρώτο μου ριζοκεφτέ, εκδόθηκε η διαταγή της εκκένωσης.

»Πέντε από μας, περιλαμβανομένης και της 90χρονης μητέρας της γυναίκας μου, τρέξαμε στο χώρο παρκαρίσματος του λιμανιού του Μοτομάτσι. Οι άνθρωποι είχαν σχηματίσει ουρά περιμένοντας να επιβιβαστούν στο πλοίο για να εκκενώσουν το νησί. Η ουρά ήταν πολύ μεγάλη, αλλά αφού η μητέρα της γυναίκας μου ήταν ηλικιωμένη και δεν μπορούσε να περπατήσει μόνη της, μας επέτρεψαν να επιβιβαστούμε σ’ ένα σκάφος που αναχωρούσε νωρίτερα και προοριζόταν για το Ατάμι».

Για μερικούς δεν ήταν εύκολο να εγκαταλείψουν το νησί που αγαπούσαν τόσο πολύ. Ο Κιτσιγίρο Οκαμούρα, 84 χρονών, βελονιστής στο Γηροκομείο του Οσίμα, είχε ζήσει στο Οσίμα 40 χρόνια. Ο Οκαμούρα περιγράφει τα αισθήματά του: «Οι σεισμικές δονήσεις ήταν δυνατές, αλλά νόμιζα ότι όλα ήταν εντάξει και ήθελα να δω για μερικές μέρες πώς θα πήγαιναν τα πράγματα. Έχω συνηθίσει στους σεισμούς και στις εκρήξεις. Δεν ανησυχούσα και τόσο, γιατί γνώριζα ότι τελικά θα υποχωρούσαν. Αλλά οι πυροσβέστες με πήραν δια της βίας και με ανάγκασαν να φύγω. Έπρεπε να υπακούσω». Έφυγε με τη γυναίκα του τη Γιόσι, τις δυο κόρες τους και τα τέσσερα εγγόνια τους.

Διαταγή Εκκένωσης για Ολόκληρο το Νησί

Στην αρχή, η πορεία της λάβας απειλούσε μόνο το βόρειο μέρος του νησιού. Μερικοί που ζούσαν στην περιοχή του Μοτομάτσι μεταφέρθηκαν στην περιοχή Χαμπού. Στους κατοίκους του νότιου μέρους του νησιού ειπώθηκε απλώς να συγκεντρωθούν στα γυμναστήρια ή στα σχολεία.

«Είχα μόνο δυο κουβέρτες κι αυτή την τσάντα», λέει η Καόκο Χιρακάβα, που κατάφυγε στο γυμναστήριο του Νομάσι στις 5:00 μ.μ. «Νόμιζα ότι θα κράταγε μόνο μια νύχτα». Ο σύζυγός της, ο Ρίνζο, σκέφτηκε τους άρρωστους γονείς του, που ζούσαν κοντά στον καινούριο κρατήρα. Ανήσυχοι, μπήκαν σ’ ένα αυτοκίνητο για να πάνε να πάρουν τους γονείς του. «Οι σεισμικές δονήσεις ήταν πολύ ισχυρές», αναφέρει ο Ρίνζο. «Έμοιαζε σαν να ήμασταν σε βάρκα. Μόλις βάλαμε τους γονείς μου στο αυτοκίνητο, λίγα χιλιόμετρα από το σπίτι των γονέων μου το έδαφος εξερράγηκε». Κατάφεραν να φτάσουν στο γυμναστήριο του Νομάσι, αλλά αργότερα τους ειπώθηκε να φύγουν για το Χαμπού.

Στις 10:50 μ.μ. ο δήμαρχος διάταξε να εκκενωθεί ολόκληρο το νησί. «Βρήκαμε καταφύγιο στο Τρίτο Γυμνάσιο του Χαμπού», αναφέρει η κ. Ταμαόκι. «Μετά μας είπαν να βαδίσουμε μέχρι το λιμάνι. Αλλά το λιμάνι του Χαμπού είναι πολύ ρηχό για μεγάλα πλοία, κι έτσι τελικά αναγκαστήκαμε να πάρουμε το λεωφορείο για το Μοτομάτσι, όπου επιβιβαστήκαμε σ’ ένα πλοίο για το Τόκιο».

Η έξοδος των πάνω από δέκα χιλιάδες νησιωτών και τουριστών συμπληρώθηκε μέχρι τις 5:55 π.μ. της 22ας Νοεμβρίου· ο δήμαρχος και οι αρχές επιβιβάστηκαν στο τελευταίο πλοίο της εκκένωσης. Η εκκένωση του Ίζου-Οσίμα συμπληρώθηκε μέσα σε πέντε ώρες μετά τη μεγάλη έκρηξη. Στο μεγαλύτερο μέρος της διεξάχθηκε με τάξη και ηρεμία, χάρη στις αρχές της πόλης, στη ναυτιλιακή εταιρία που έστειλε πλοία στο Οσίμα για την εκκένωση και στην πρόθυμη συνεργασία των νησιωτών. Με σπάνιες μόνο εξαιρέσεις, οι άνθρωποι υπάκουσαν αμέσως στη διαταγή για εκκένωση. Μόνο λίγες εκατοντάδες αστυνομικοί, πυροσβέστες και άλλο προσωπικό έμειναν, μαζί με πολύ λίγους που αρνήθηκαν να απομακρυνθούν.

Αλλά πού εγκαταστάθηκαν αυτοί που απομακρύνθηκαν; Ποιος θα τους φρόντιζε; Πώς τα πήγαν οι Μάρτυρες του Ιεχωβά του νησιού;

[Χάρτες/Διάγραμμα στη σελίδα 6]

(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)

ΟΣΙΜΑ

Ο. ΜΙΧΑΡΑ

Τόκιο

Σιμόντα

Ινατόρι

Σακουρατζίμα

Ίτο

Ατάμι

Εμπίνα

[Διάγραμμα] Οσίμα

Οκάτα

Κιτανογιάμα

ροή λάβας

κρατήρας Νο. 2

εκρήξεις

κρατήρας Νο. 1

εξωτερικός δακτύλιος του κρατήρα

Σασικίτζι

Λιμάνι Χαμπού

Ο. ΜΙΧΑΡΑ

Νομάσι

Μοτομάτσι

αεροδρόμιο

[Εικόνα στη σελίδα 4]

«Οι πυροσβέστες με πήραν δια της βίας και με ανάγκασαν να φύγω»

[Ευχαριστία για την προσφορά της εικόνας στη σελίδα 5]

Page 2 photo: K. Abe, Earthquake Research Institute, Tokyo. Με την επιφύλαξη όλων των δικαιωμάτων