Κατανοώντας το Πρόβλημα του Τραυλίσματος

Ήταν παράδοση για την οικογένεια να περνάει τις μέρες που έκανε πολλή ζέστη από το παγωτατζίδικο της γειτονιάς. Στον Καρλ άρεσε ιδιαίτερα το χωνάκι με παγωτό μπάτερ-πεκάν [βούτυρο-καρύδι]. ‘Στο χέρι μου έσφιγγα το λείο και παχύ νόμισμα που μου είχε δώσει ο πατέρας μου. Η καρδιά μου χτυπούσε τρελά και ένιωθα τον ιδρώτα που είχε αρχίσει να κυλάει πάνω στα μάγουλά μου. Ήθελα απεγνωσμένα να πω του πατέρα μου να παραγγείλει το χωνάκι μου, αλλά ήξερα ήδη τι θα ’λεγε. Το ’λεγε πολύ συχνά: «Αν θέλεις το χωνάκι τόσο πολύ, παρήγγειλέ το μόνος σου». Πόσο τον μισούσα γι’ αυτό. Δεν καταλάβαινε πόσο κακό μου έκανε; Στεκόμουν τρέμοντας σιωπηλά μπροστά στον ψηλό εκείνο γυαλιστερό μεταλλικό πάγκο. Πατώντας στις μύτες των ποδιών μου μόλις που τον έφτανα για να δώσω το μουσκεμένο από τον ιδρώτα νόμισμά μου στο νεαρό μαθητή του γυμνασίου με το πλαστό χαμόγελο στο βλογιοκομμένο του πρόσωπο.

«Τι παγωτό, μικρέ;»

«Θέλω μπαμπ . . . βάλε μπ-μπ-α . . . το μπα-μπα-μπα. . . . »

Τα χείλια μου κόλλησαν ενώ συνέχιζα να αγωνίζομαι σιωπηλά. Μπορούσα να δω τον νεαρό που κοίταζε τον πατέρα μου πάνω από το κεφάλι μου. Ήταν εκείνο το βλέμμα που όλοι οι άνθρωποι που τραυλίζουν, αναγνωρίζουν πολύ καλά. Το βλέμμα που έλεγε, «Μπορείς να βοηθήσεις; Ο μικρός φαίνεται να έχει πάθει εμπλοκή και αυτό μου τη δίνει στα νεύρα». Φυσικά, αυτό αύξησε την προσπάθειά μου μέχρι που με κυρίεψε ο θυμός και η ντροπή, και άρχισα να μην μπορώ να ανασάνω. Τελικά, βγήκε το «μπάτερ-πεκάν» από το στόμα μου. Πονούσα ολόκληρος, αλλά τα είχα καταφέρει’.—The Best of Letting Go, Newsletter, San Francisco, California, U.S.A.

ΑΝ ΣΤΕΚΟΣΑΣΤΑΝ εσείς εκεί και παρακολουθούσατε το νεαρό Καρλ που παράγγελνε το χωνάκι, πώς θα αντιδρούσατε; Ο Δρ Όλιβερ Μπλάντστεϊν, που μελετάει το πρόβλημα του τραυλίσματος εδώ και 37 χρόνια, διατυπώνει την ενδιαφέρουσα παρατήρηση ότι «εκτός αν έχουν κάποιον ειδικό λόγο, εκείνοι που δεν τραυλίζουν σπάνια καταλαβαίνουν πόσο τρόμο και απόγνωση προκαλεί το τραύλισμα». Ναι, για πολλούς τραυλούς η ομιλία είναι κάτι που τους προκαλεί συνεχή και βαθιά ανησυχία ή άγχος.

Από την άλλη πλευρά, έχετε εσείς ευχέρεια λόγου; Αν ναι, τότε πιθανόν θα σας είναι δύσκολο να καταλάβετε το άγχος αυτό. Γιατί; Επειδή για τους περισσότερους από εμάς, η ομιλία δεν αποτελεί αντικείμενο ανησυχίας. Όταν πεινάμε, μπαίνουμε σ’ ένα εστιατόριο και παραγγέλνουμε ένα γεύμα. Αν θέλουμε να αγοράσουμε δώρο, απλώς ζητάμε από τον πωλητή να μας βοηθήσει. Όταν χτυπάει το τηλέφωνο, δεν διστάζουμε να το σηκώσουμε. Αλλά για τα άτομα που τραυλίζουν, καθημερινά περιστατικά σαν και αυτά μπορούν να γίνουν ένας ζωντανός εφιάλτης.

‘Είναι, δηλαδή, το πρόβλημα πραγματικά τόσο σοβαρό;’ ίσως ρωτήσετε. Έχετε όμως αναρωτηθεί πώς είναι η ζωή κάποιου που τραυλίζει; Για να καταλάβετε τη δύσκολη θέση του καλύτερα και να μπορείτε να του δείξετε μεγαλύτερη κατανόηση, ελάτε και μοιραστείτε μαζί του τον εσωτερικό του κόσμο—τα αισθήματά του.

Ο Εσωτερικός του Κόσμος

Τζο: «Δεν ονομάζω το τραύλισμα δυσχέρεια στην άρθρωση· το ονομάζω δυσχέρεια στη ζωή. Μας εμποδίζει από το να ενεργούμε φυσιολογικά. Εμποδίζει την επιθυμία μας για μόρφωση, τις επαγγελματικές μας φιλοδοξίες και τις κοινωνικές μας επαφές. Γνωρίζω ανθρώπους που δεν παντρεύτηκαν . . . [και] δεν έχουν φίλους. Απομονώνονται, αποξενώνονται, και οι άλλοι τους αποφεύγουν».

Ντόνα: ‘Τραυλίζω από τότε που ήμουνα εννιά χρονών περίπου. Στα 27 μου χρόνια, ήταν τόσο έντονο το τραύλισμα, που στο σπίτι δεν σήκωνα ποτέ το τηλέφωνο. Κοντεύω να πεθάνω από το φόβο μου επειδή πρόκειται να με ρωτήσετε πώς με λένε, και θα πρέπει να σας το πω, αλλά το να πω «Ντόνα» μού είναι πάρα πολύ δύσκολο. Μέσα σε δυο χρόνια χρησιμοποίησα διαφορετικά ονόματα 122 φορές’.

Ανώνυμο: ‘Ο καλύτερος τρόπος για να σας πω το πώς το τραύλισμα κυριαρχεί στη ζωή μου είναι με το να σας γράψω μερικά από τα πράγματα που μου συνέβησαν σήμερα. Ήμουνα εντάξει μέχρι την ώρα του πρωινού γεύματος επειδή δεν μίλησα καθόλου. Μετά κατέβηκα στο εστιατόριο της γειτονιάς επειδή είχα αργήσει να ξυπνήσω, ή μάλλον απλώς είχα μείνει στο κρεβάτι, τρέμοντας την καινούργια μέρα. Ήθελα καφέ και ψωμάκια, αλλά παρήγγειλα γάλα και κουάκερ επειδή ήξερα ότι θα τραύλιζα πολύ σ’ εκείνες τις άλλες λέξεις, και δεν ήθελα να με λυπηθεί η γυναίκα που θα με σέρβιρε. Σιχαίνομαι το κουάκερ.

Στην τάξη ο δάσκαλος μου υπέβαλε μια ερώτηση και, αν και ήξερα την απάντηση, έκανα τον ανίδεο και κούνησα αρνητικά το κεφάλι μου, και μετά ένιωσα σαν ζώο. Μετά το μάθημα έτρεξα βιαστικά στη βιβλιοθήκη, πήρα ένα βιβλίο και όταν κάποιος γνωστός περνούσε από μπροστά μου προσποιόμουν ότι ήμουνα απορροφημένος στη μελέτη.

Είμαι άφραγκος και έγραψα ένα γράμμα στον πατέρα μου ζητώντας του χρήματα. Ήθελα να βάλω γραμματόσημο για «κατεπείγον» γράμμα, αλλά θυμήθηκα την περασμένη φορά που προσπάθησα να το αγοράσω στο ταχυδρομείο και το κα-κα-κα-κα-κα-κα δεν έλεγε να τελειώσει, και ο υπάλληλος έχασε την υπομονή του καθώς και οι άνθρωποι που βρίσκονταν στην ουρά πίσω μου και, τέλος πάντων, ντρεπόμουν να τα αντιμετωπίσω πάλι όλ’ αυτά, έτσι αγόρασα ένα απλό γραμματόσημο από τη μηχανή και το ταχυδρόμησα. Μου έμειναν και 30 σεντς για να φάω’.

Γ. Τ.: «Είμαι τραυλός. Δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους. Πρέπει να σκέφτομαι διαφορετικά, να ενεργώ διαφορετικά, να ζω διαφορετικά—επειδή τραυλίζω. Όπως και άλλοι τραυλοί, όπως και άλλοι εξόριστοι, γνώρισα σε όλη μου τη ζωή μια μεγάλη λύπη και μια μεγάλη ελπίδα μαζί, και με έχουν κάνει το είδος ανθρώπου που είμαι. Μια αδέξια γλώσσα έχει διαμορφώσει τη ζωή μου».

Ανώνυμο: «Δούλευα θερμαστής σε ατμομηχανές που ήταν σε σταθμό σύνδεσης σιδηροδρόμων. Μια μέρα χρησιμοποιούσαμε ένα τμήμα της κύριας γραμμής για να διακλαδώσουμε μερικά βαγόνια. Γνωρίζαμε ότι δεν θα υπήρχε τρένο σ’ εκείνη τη γραμμή για άλλη μισή ώρα. Κοίταξα έξω για να ελέγξω κάτι και ξαφνικά είδα ένα φορτηγό τρένο να έρχεται επάνω μας. Ο μηχανικός μου ήταν απασχολημένος μέσα στο στέγαστρο. Προσπάθησα να του μιλήσω, αλλά δεν μπορούσα να αρθρώσω λέξη. Δεν μπόρεσα ούτε να τραυλίσω πριν είναι πολύ αργά. Το φορτηγό τρένο δεν πήγαινε πολύ γρήγορα, αλλά και οι δυο ατμομηχανές καταστράφηκαν. Δεν σκοτώθηκε κανένας, αλλά ο σύντροφός μου έχασε το ένα του πόδι. Αυτό δεν το συγχώρεσα ποτέ τον εαυτό μου. Αν είχα καταφέρει μονάχα να τον προειδοποιήσω».

Πέντε άνθρωποι. Οι σκέψεις τους και οι εμπειρίες τους μας δίνουν κάποια ιδέα, τουλάχιστον, της απόγνωσης, της ανησυχίας και της ταπείνωσης που αντιμετωπίζουν οι τραυλοί κάθε μέρα της ζωής τους. Τώρα πολλαπλασιάστε τις εμπειρίες αυτές με το 15 εκατομμύρια που αποτελεί τον αριθμό ανθρώπων που υπολογίζεται ότι τραυλίζουν. Καταλαβαίνετε καλύτερα τώρα το γιατί το τραύλισμα μπορεί να είναι μια πραγματική στενοχώρια;

Αν έχετε κάποιο φίλο που τραυλίζει, γιατί να μην τον ρωτήσετε πώς αισθάνεται για το ζήτημα; Ίσως εκπλαγείτε όταν μάθετε τι θάρρος και αποφασιστικότητα χρειάζονται από μέρα σε μέρα.

Δείξτε Κατανόηση

Αφού είναι συχνά στη φύση της πάθησης αυτής να επηρεάζει τα θύματά της έντονα—ψυχολογικά και συναισθηματικά—πώς πρέπει να συμπεριφέρεστε σ’ αυτά; Πρέπει να αισθάνεστε λύπη γι’ αυτά, έχοντάς τους στα πούπουλα, σαν να λέγαμε; Πρέπει να τους μεταχειρίζεστε διαφορετικά; Το Ξύπνα! έκανε ακριβώς αυτές τις ερωτήσεις σε πολλούς ανθρώπους που πάσχουν, ή έπασχαν στο παρελθόν, από την πάθηση αυτή. Να μερικά από τα σχόλιά τους.

ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΝΑ ΜΗ ΜΑΣ ΚΟΡΟΪΔΕΥΕΤΕ. Ο 29χρονος Φρανκ έχει το πρόβλημα του τραυλίσματος από τότε που ήταν δέκα χρονών. «Θέλω οι άνθρωποι να καταλαβαίνουν ότι εκείνοι που τραυλίζουν εξακολουθούν να έχουν αισθήματα και θα έπρεπε να τους μεταχειρίζονται οι άλλοι σαν άτομα και όχι να τους κοροϊδεύουν», λέει. «Οι τραυλοί έχουν κάποιο πρόβλημα, αυτό είναι όλο. Σε όλους υπάρχει κάτι που τους δημιουργεί κάποιο πρόβλημα, και το τραύλισμα συμβαίνει απλώς να είναι το δικό μου πρόβλημα». Ένας γνωστός χρονογράφος εφημερίδας ανέφερε κάποτε ότι επειδή το τραύλισμα δεν αποτελεί ζήτημα ζωής και θανάτου, φαίνεται να είναι το μόνο ελάττωμα που γίνεται ανοικτά θέμα κοροϊδίας. Ο Ρόμπερτ παραδέχεται ότι, ναι, οι φίλοι του, χωρίς να έχουν κακή πρόθεση, τον πειράζουν για τον τρόπο που μιλάει. «Δεν με ενοχλεί», λέει χαμογελώντας, «γιατί γνωρίζω ότι το κάνουν για να γίνεται κέφι». Φυσικά, ο καθένας είναι διαφορετικός και μερικοί που τραυλίζουν ίσως να μη στενοχωριούνται που οι άλλοι τους πειράζουν λιγάκι. Αλλά δεν θα συμφωνούσατε ότι η σοφή πορεία θα ήταν να δείξετε κατανόηση, μεταχειριζόμενοι εκείνους που τραυλίζουν όπως θα θέλατε να σας μεταχειρίζονται οι άλλοι κάτω από τις ίδιες περιστάσεις;

ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΜΗ ΜΑΣ ΛΥΠΑΣΤΕ. Αν και ο τραυλός το εκτιμάει βέβαια να του δείχνουν κατανόηση, ωστόσο αντιπαθεί τη λύπηση. «Δεν θέλουμε οι άνθρωποι να μας λυπούνται, αλλά όμως χρειαζόμαστε την υπομονή τους», λέει η Κάρολ, που τραυλίζει εδώ και 25 χρόνια περίπου. «Και δεν θέλω οι άνθρωποι να με λυπούνται επειδή είμαι τραυλή», προσθέτει η Κέιτ, που έχει περάσει τώρα τα 60 της χρόνια. «Θέλω να με βλέπουν σαν ένα άτομο με χωριστή προσωπικότητα και να καταλαβαίνουν ότι υπάρχουν γύρω μας χειρότερα προβλήματα από το τραύλισμα. Το τραύλισμα είναι απλώς μια μικρή ατέλεια».

ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΜΗ ΝΟΜΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΚΟΥΤΟΙ Ή ΝΕΥΡΩΤΙΚΟΙ. «Πόσο θα ήθελα να μην προσπαθούν οι άνθρωποι να μπουν ή να κοιτάξουν πολύ βαθιά στο ζήτημα και να μην το περνούν από ψυχανάλυση», λέει ο Ρόμπερτ. «Και να μη μας φοβάστε», λέει η Κάρολ. «Δεν είμαστε ‘κολλητικοί’. Οι μητέρες δεν χρειάζεται να προστατεύουν τα παιδιά τους από εμάς. Πόσο θα ήθελα να βλέπουν οι άνθρωποι τους τραυλούς με αξιοπρέπεια και σεβασμό. Έχουμε τόση νοημοσύνη όση και οποιοσδήποτε άλλος. Μόνο που δεν μπορούμε να πούμε ό,τι θέλουμε, αυτό είναι όλο. Και όλες οι προσπάθειες, οι κινήσεις και οι μορφασμοί—είναι όλα μέρος της προσπάθειας να αρθρώσουμε τη λέξη».

‘Είναι καλό να γνωρίζω πώς αισθάνονται ο τραυλοί’, ίσως πείτε, ‘και αυτό θα μου είναι χρήσιμο στο μέλλον. Αλλά αναρωτιέμαι: Πώς καταφέρνουν και τα βγάζουν πέρα;’ Αυτή είναι μια καλή ερώτηση και αξίζει βέβαια να εξεταστεί.

Πώς Μερικοί τα Βγάζουν Πέρα

Για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, ρωτήθηκαν μερικοί που είναι Μάρτυρες του Ιεχωβά, επειδή η δική τους περίπτωση είναι ιδιαίτερα προβληματική. Για παράδειγμα, σε μια εβδομαδιαία συνάθροιση, τη Θεοκρατική Σχολή Διακονίας, οι Μάρτυρες εκπαιδεύονται να μιλούν μπροστά σε μεγάλα ακροατήρια. Μερικοί που τραυλίζουν είναι γραμμένοι στο σχολείο αυτό. Επίσης, ο κάθε Μάρτυρας κηρύττει δημόσια τα καλά νέα της Βασιλείας του Θεού, κάνοντάς το αυτό τις περισσότερες φορές από σπίτι σε σπίτι. Είναι φανερό ότι απαιτείται να μεταδοθούν πολλές πληροφορίες κάτω από δύσκολες περιστάσεις. Πώς τα καταφέρνουν; Δυο πράγματα βοηθούν: το ότι θυμούνται τα παραδείγματα άλλων και η προσευχή.

Η Κέιτ έχει πάντοτε μπροστά της το παράδειγμα του Μωυσή. Βλέπετε, ο Μωυσής θεωρείται γενικά ότι αντιμετώπιζε κάποια δυσχέρεια στην άρθρωση. Όταν του ανατέθηκε από τον Ιεχωβά Θεό να οδηγήσει τους Ισραηλίτες έξω από την Αίγυπτο, ο Μωυσής απάντησε: «Εγώ δεν είμαι εύλαλος . . . αλλ’ είμαι βραδύστομος και βραδύγλωσσος». (Έξοδος 4:10) Γι’ αυτό ο Ιεχωβά του έδωσε φιλόστοργα τον Ααρών, τον αδελφό του, σαν εκπρόσωπο. Όμως η διευθέτηση αυτή δεν επρόκειτο να παραμείνει για πάντα. Αργότερα βρίσκουμε στα περιεχόμενα του βιβλίου Δευτερονόμιον τις συγκινητικές ομιλίες που εκφώνησε ο Μωυσής προς τους Ισραηλίτες. Ο Ααρών δεν χρειαζόταν πια! Η γνώση ότι ο Μωυσής νίκησε τελικά την ειδική δυσκολία της ομιλίας του, αποδείχτηκε μεγάλη πηγή ενθάρρυνσης για την Κέιτ.

Ο Ρόμπερτ είναι πρεσβύτερος στην εκκλησία του. «Πάντοτε προσεύχομαι πριν βγω να δώσω ομιλία», λέει. Βοηθάει αυτό; «Ναι. Έχει πραγματικά ηρεμιστική επίδραση». Η Μέη που είναι πάνω από 50 ετών τραυλίζει εδώ και 11 χρόνια. Λέει ότι πήγαινε στο έργο από πόρτα σε πόρτα, αλλά έπαιζε μόνο ρόλο παρατηρητού. Κάποια μέρα, εργαζόταν μ’ έναν Μάρτυρα που τη ρώτησε ευγενικά: «Τι έννοια έχει να βγεις στην υπηρεσία αφού δεν πρόκειται να μιλήσεις στους ανθρώπους;» Είχε δίκιο. Έτσι, ρώτησε τι θα μπορούσε να κάνει για να βοηθηθεί. Η συμβουλή του; Προσευχήσου. Η Μέη μπόρεσε για πολλά χρόνια να είναι σκαπάνισσα διάκονος και να αφιερώνει τουλάχιστον 90 ώρες κάθε μήνα για να μιλάει στους ανθρώπους για τη Βασιλεία του Θεού. «Ακόμη κι αν με πιάσει το τραύλισμα όταν μιλάω σε κάποιον στην πόρτα», λέει, «κάνω αμέσως μια μικρή προσευχή. Συνέρχομαι και νιώθω άνετα και πάλι».

Πώς Θα Εξαλειφθεί το Πρόβλημα

Είστε ιδιαίτερα συνδεδεμένος με κάποιον που τραυλίζει; Αισθάνεστε όπως και αυτή η νεαρή γυναίκα που είπε για έναν φίλο της: «Είναι άνθρωπος με ομορφιά, θέρμη, και νοιάζεται για τους άλλους. Έχει επίσης πάρα πολλά να δώσει, αλλά δεν έχει τρόπο για να τα εκφράσει»; Αν αισθάνεστε έτσι, τότε κι εσείς επίσης λαχταράτε να βρείτε ένα φάρμακο τόσο, όσο το λαχταράει κι εκείνος.

Αν μπορούσατε να πείτε απλώς στον τραυλό: ‘Κάνε αυτό ή εκείνο. Έχει πάντοτε επιτυχία!’ θα ήταν θαυμάσιο πραγματικά. Αλλά δεν γίνεται. Το τραύλισμα είναι πάρα πολύ περίπλοκη πάθηση και ο κάθε τραυλός είναι ένα ξεχωριστό πρόσωπο που έχει τις ατομικές του ανάγκες. Γι’ αυτό, εκείνο που θα βοηθούσε ένα άτομο να μπορέσει να ελέγξει το τραύλισμά του, δεν θα έφερνε το ίδιο αποτέλεσμα σε κάποιο άλλο. Μήπως αυτό σημαίνει ότι ο τραυλός είναι ισόβια καταδικασμένος με πολύ αμυδρές ελπίδες μόνο;a

Ο Ρόμπερτ, η Μέη και η Κέιτ θα σας διαβεβαίωναν ευχαρίστως ότι πρόκειται να υπάρξει θεραπεία—και γρήγορα μάλιστα. Θα χαίρονταν να μοιραστούν μαζί σας την ελπίδα τους στην υπόσχεση του Θεού ότι η γλώσσα του άλαλου θα λυθεί. Θα σας έλεγαν για τον άνθρωπο που θεράπευσε ο Ιησούς από το πρόβλημα που είχε στην ομιλία του. Ή θα σας εξηγούσαν ότι ο καιρός πλησιάζει, που ο Ιησούς Χριστός, ως ο δοξασμένος Βασιλιάς της Βασιλείας του Θεού, θα στρέψει την προσοχή του στη γη. Και όταν το κάνει αυτό, θα κάνει για πολλούς ακριβώς αυτό που έκανε και για τον άνθρωπο εκείνο πριν από πολλά χρόνια. Ναι, έχουν την πεποίθηση ότι ο Ιεχωβά, ο «Θεός πάσης παρηγορίας», μαζί με τον Γιο του, τον Ιησού Χριστό, θα χαρούν να εξαλείψουν αυτό το πρόβλημα για πάντα.—2 Κορινθίους 1:3, 4.

Δεν υπάρχει αμφιβολία, λοιπόν, ότι για το μέλλον έχει ληφθεί η φροντίδα. Αλλά τι γίνεται τώρα; Ο Ρόμπερτ, η Μέη, η Κέιτ και άλλοι σαν αυτούς, καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για να ζουν με το πρόβλημά τους όσο πιο καλά γίνεται. Θα πέσει, όμως, το βάρος της ευθύνης στους δικούς τους ώμους μόνο; Ελπίζουμε πως όχι. Μπορούμε να τους βοηθήσουμε δίνοντάς τους το σεβασμό μας. Μπορούμε πάντοτε να είμαστε ευγενικοί, υπομονετικοί και να δείχνουμε κατανόηση. Μπορούμε να δίνουμε προσοχή σε αυτά που λένε. Ναι, η ευκολία με την οποία θα δεχτούν το πρόβλημά τους, συχνά εξαρτάται από τη δική μας προθυμία να δείξουμε κατανόηση για το πρόβλημα του τραυλού.

[Υποσημειώσεις]

[Πρόταση που τονίζεται στη σελίδα 20]

«Πόσο θα ήθελα να βλέπουν οι άνθρωποι τους τραυλούς με αξιοπρέπεια και σεβασμό»

[Πρόταση που τονίζεται στη σελίδα 22]

«Οι ακροατές βοηθούν τους τραυλούς καλύτερα, όταν ασχολούνται με αυτό που λέει ο τραυλός, παρά με το πώς το λέει».—Δρ Όλιβερ Μπλάντστεϊν, λογοθεραπευτής

[Πλαίσιο στη σελίδα 23]

«Η Ομιλία Είναι Άργυρος, Η Σιωπή Είναι Χρυσός»

Η παλιά αυτή παροιμία λέγεται ότι έχει Ανατολίτικη προέλευση. Το Εβραϊκό ισοδύναμο είναι: «Αν μια λέξη αξίζει ένα σίκλο, η σιωπή αξίζει δύο».—Brewer’s Dictionary of Phrase and Fable

Ένας σοφός άντρας της αρχαιότητας το εξέφρασε συνοπτικά: «Χρόνος είναι εις πάντας, και καιρός παντί πράγματα υπό τον ουρανόν. . . . καιρός του σιγάν και καιρός του λαλείν».—Εκκλησιαστής 3:1, 7

[Εικόνα στη σελίδα 21]

Έχετε αναρωτηθεί με τι μοιάζει η ζωή κάποιου που τραυλίζει;