Ροβινσών Κρούσος—Πραγματικότητα και Φαντασία

Ο Ροβινσών Κρούσος είναι ένα από τα πιο δημοφιλή μυθιστορήματα όλων των εποχών. Γραμμένη τον 17ο αιώνα από τον Άγγλο Ντανιέλ Ντεφόε, η ιστορία ενός ναυαγού ο οποίος επέζησε από την ιδιοφυΐα του πάνω σ’ ένα έρημο νησί έχει διαβαστεί πλατιά σε πολλές και διάφορες γλώσσες. Βέβαια, η ίδια η ιστορία είναι φανταστική. Αλλά γνωρίζατε ότι υπάρχει σήμερα ένα νησί που ονομάζεται Ροβινσών Κρούσος και στο οποίο ο Ντανιέλ Ντεφόε βάσισε την περίφημη ιστορία του για τις περιπέτειες ενός αληθινού ανθρώπου πάνω στο νησί εκείνο; Ας ανακαλύψουμε κάτι σχετικά μ’ αυτό.

ΓΥΡΩ στα 640 χιλιόμετρα (400 μίλια) από το Χιλιανό λιμάνι Βαλπαράιζο, βρίσκεται ένα αρχιπέλαγος που ονομάζεται Χουάν Φερνάντες. Το αρχιπέλαγος αποτελείται από τρεις μικρούς κόκκους στον τεράστιο Ειρηνικό Ωκεανό: την Ίσλα Σάντα Κλάρα· την Ίσλα Μας Αφουέρα, ή Αλεζάντρο Σέλκιρκ, και την Ίσλα Μας α Τιέρρα, ή Ροβινσών Κρούσος. Φώκιες, θαλάσσιοι λέοντες, ψάρια, και οι αστακοί του Χουάν Φερνάντες αφθονούν εκεί.

Μια Απρόσμενη Ανακάλυψη

Πώς θα μπορούσε ποτέ κανείς να σκοντάψει πάνω στα μικροσκοπικά αυτά νησιά μέσα στον τεράστιο αυτό ωκεανό; Βρέθηκαν γύρω στο 1563 από τον πλοηγό ενός Ισπανικού πλοίου από τον οποίο και πήραν το όνομα τους, Χουάν Φερνάντες. Αυτός έκανε μια περιοδεία με πλοία ανάμεσα στο Καλλάο, στο Περού και στο Βαλπαράιζο της Χιλής. Συνήθως το ταξίδι προς το νότο απαιτούσε από τρεις μέχρι έξι μήνες, εν μέρει εξαιτίας των αντίθετων ανέμων και εν μέρει εξαιτίας του ισχυρού Περουβιανού ρεύματος ή Ρεύματος του Χάμμπολντ, το οποίο κινείται προς το βορρά κατά μήκος των ακτών της Χιλής και του Περού. Τα πλοία, παλεύοντας τόσο με τους ανέμους όσο και με το δυνατό ρεύμα, συνήθιζαν να ταξιδεύουν προς το νότο σηκώνοντας την άγκυρα κάθε νύχτα όποτε αυτό ήταν δυνατό.

Ο Χουάν Φερνάντες προφανώς υπολόγισε την ύπαρξη του ρεύματος αυτού και κράτησε κάποια απόσταση μακριά από την ακτή για να το αποφύγει. Έτσι μείωσε το χρόνο του ταξιδιού στις 30 μόλις μέρες και, σαν ανταμοιβή, ανακάλυψε τα νησιά. Ωστόσο, κατηγορήθηκε ότι ήταν ένας μπρούγιο (μάγος) και απειλήθηκε με ανάκριση από την Καθολική Ιερά Εξέταση στη Λίμα. Για να υπερασπίσει τον εαυτό του, προσκόμισε το ναυτικό του ημερολόγιο. Το ζήτημα διαλευκάνθηκε και το μυστικό του αποκαλύφθηκε.

Έτσι μπήκε στην ιστορία το αρχιπέλαγος. Τον 17ο αιώνα, έγινε κέντρο επιχειρήσεων πειρατών, όπως ο Χένρυ Μόργκαν και ο Μπάρτοουμ Σαρπ, οι οποίοι το βρήκαν σαν ιδεώδη βάση για τις πειρατικές τους εκστρατείες μέχρι τη Λα Σερένα της Χιλής και την Γκουαγιακουίλ του Εκουαντόρ.

Ο Ροβινσών Κρούσος Μπαίνει στην Ιστορία

Αλλά τι θα πούμε για τον Ροβινσώνα Κρούσο; Ένας Σκωτσέζος που ονομαζόταν Αλεξάντερ Σέλκιρκ είχε επιβιβαστεί σ’ ένα πλοίο που προσέγγισε στο νησί Μας α Τιέρρα το 1704. Όπως αναφέρεται, είχε δει όνειρο ότι επρόκειτο να υποστεί ναυάγιο, και επίσης είχε λογοφέρει με τον πλοίαρχο. Γι’ αυτό, ο Σέλκιρκ ζήτησε να αφεθεί στην ξηρά. Οι περιπέτειες του ήταν εκείνες που τροφοδότησαν την έμπνευση για το μυθιστόρημα του Ντεφόε, Ροβινσών Κρούσος.

Κατ’ αρχήν ο Σέλκιρκ αισθάνθηκε βαθιά μοναξιά και διάβασε τη Βίβλο για παρηγοριά. Σύντομα το πρόβλημα της επιβίωσης απαίτησε να χρησιμοποιήσει όλη την επινοητικότητα του. Επινόησε μια σειρά από σκεύη που έκαναν τη ζωή του πιο άνετη, και μερικά από αυτά διατηρούνται ακόμη μέχρι τώρα στο Εδιμβούργο της Σκωτίας. Η ομπρέλα λέγεται ότι ήταν μια από τις επινοήσεις του. Όπως αναφέρεται, έφτιαξε την πρώτη ομπρέλα από το δέρμα ενός θηλυκού θαλάσσιου λέοντα.

Μετά από τέσσερα χρόνια μοναξιάς, δυο Αγγλικά πλοία κάτω από τη διεύθυνση του Πλοίαρχου Γουντζ Ρότζερς έφθασαν εκεί, και ο Σέλκιρκ επιβιβάστηκε και επέστρεψε στην Αγγλία. Φαίνεται ότι του έλειπε η ηρεμία του νησιού του Ειρηνικού ωστόσο, και αναφέρεται ότι έχει πει: «Ω αγαπημένο μου νησί! Εύχομαι να μη σε είχα εγκαταλείψει ποτέ!» Είναι αμφίβολο, όμως, αν θα το είχε πει αυτό, στην περίπτωση που θα μπορούσε να προβλέψει τις μελλοντικές εξελίξεις.

Οι Καιροί Έχουν Αλλάξει

Εξαιτίας της στρατηγικής τους σπουδαιότητας, οι Ισπανοί, το 1750, αποπειράθηκαν να εγκαθιδρύσουν στα νησιά μια διαρκή αποικία. Στην πορεία του χρόνου, εγκαθιδρύθηκε μια αποικία από κατάδικους εκεί. Οι κατάδικοι οι οποίοι είχαν διαπράξει ωμότητες, όπως είναι ο φόνος, περιορίζονταν σ’ ένα φρούριο. Εκείνοι που βρίσκονταν ένοχοι βλασφημίας ή άλλων «εγκλημάτων πίστης» από την Καθολική Ιερά Εξέταση του Κουίτο της Λίμας, ή του Σαντιάγκο υπέφεραν απάνθρωπη μεταχείριση και κρατούνταν μέσα σε σπηλιές που ήταν γεμάτες αρουραίους.

Και τι θα πούμε για το νησί σήμερα; Η ποινική αποικία έχει εξαλειφθεί. Το αρχιπέλαγος είναι αραιοκατοικημένο, ειρηνικό και το διαφημίζουν σαν μέρος διακοπών. Το 1979, ένας από τους Μάρτυρες του Ιεχωβά, ένας πρεσβύτερος από την εκκλησία του Βαλπαράιζο πήγε στο νησί του Ροβινσώνα Κρούσου για την κοσμική εργασία του. Ζήτησε από τον οδηγό να μάθει την τοπική θρησκεία και άκουσε ότι ο Καθολικός ιερέας ερχόταν μόνο μια φορά ανά μεγάλα χρονικά διαστήματα και ότι ο Προτεστάντης διάκονος είχε φύγει για τα καλά. «Αυτό δεν με επηρεάζει», είπε ο οδηγός. «Είμαι Μάρτυρας του Ιεχωβά». Τι έκπληξη για τον πρεσβύτερο που νόμιζε ότι είχε φτάσει σε παρθένο τομέα!

Ο πρεσβύτερος έμαθε ότι ένας μικρός όμιλος μελετούσε τη Βίβλο με μια γυναίκα που είχε έρθει προηγουμένως σε επαφή με τους Μάρτυρες του Ιεχωβά στο Σαντιάγκο. Στη δεύτερη επίσκεψη του λίγους μήνες αργότερα, τρεις από την ομάδα είχαν βαφτιστεί. Τώρα, αρκετοί Μάρτυρες κηρύττουν άφοβα στους 450 κατοίκους του νησιού.

Έτσι η ειρήνη έχει επιστρέψει στο νησί όπου ο Αλεξάντερ Σέλκιρκ βρήκε καταφύγιο τόσα χρόνια πριν. Με τα δυο αδελφικά του νησιά, έχει λάβει τη θέση του ανάμεσα στα «πολλά νησιά» που χαίρονται να ακούνε ότι ο Ιεχωβά έχει γίνει Βασιλιάς.—Ψαλμός 97:1.

[Χάρτες/Εικόνα στη σελίδα 27]

(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)

Νησιά Χουάν Φερνάντεζ

Νησί Αλεζάντρο Σέλκιρκ

Νησί Ροβινσών Κρούσος

Ίσλα Σάντα Κλάρα

[Ευχαριστίες]

Από το: ROBINSON CRUSOE, εικονογράφηση από τον Milo Winter © από τους Rand McNally & Company