Ευτυχία—Επιδιώκοντάς Την

Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών προκηρύσσει το δικαίωμα στη ‘ζωή, στην ελευθερία, και στην επιδίωξη της ευτυχίας’. Για πολλούς σήμερα η λέξη που υπολογίζεται είναι η επιδίωξη. Και στην επιδίωξη αυτή επιδίδονται ακόρεστα, γεμίζοντας κάθε λεπτό της ζωής τους με παράφρονες δραστηριότητες. Ξεχύνονται σε στάδια για να παρακολουθήσουν αγώνες, σκύβουν μπροστά σε οθόνες ηλεκτρονικές παίζοντας ηλεκτρονικά παιχνίδια, προσηλώνονται σε τηλεοπτικά προγράμματα για να δαπανήσουν τις απογευματινές ώρες, προγραμματίζουν τα Σαββατοκύριακά τους με κάθε είδους συναρπαστικά πράγματα, περιοδεύουν τον κόσμο κάνοντας αεροπορικές εκδρομές, και με άλλους τρόπους ενασχολούνται σε διάφορες δραστηριότητες σε μια δίνη κοινωνικών γεγονότων. Πολλοί καταφεύγουν ακόμη και σε επιβλαβή ναρκωτικά για να φτάσουν σε συναισθηματικές εξάρσεις. Κάνουν οτιδήποτε και τα πάντα για να αποφύγουν έστω και μια στιγμή χωρίς κάποια δραστηριότητα όπου θα μπορούσαν να ησυχάσουν και να στοχασθούν—και να τους πιάσει ανία. Η μανιώδης αυτή επιδίωξη της ευτυχίας, ωστόσο, ποτέ δεν τους κάνει να αποκτήσουν γνήσια ευτυχία.

Μερικοί επιδιώκουν νέους τρόπους ζωής αναζητώντας την ευτυχία. Ο γάμος δεν θεωρείται πια δεσμευτικός—διαλύεται τόσο εύκολα όσο και γίνεται, παίρνοντας διαζύγιο για οποιοδήποτε λόγο ή και χωρίς καθόλου λόγο, τα παιδιά γίνονται ένα πακέτο που στέλνεται πότε στον ένα και πότε στον άλλο γονέα. Τα άγαμα άτομα επιδίδονται αχαλίνωτα σε ελεύθερο σεξ. Ζευγάρια συζούν χωρίς τα δεσμά του γάμου—χωρίς καμιά δέσμευση, χωρίς κανένα συναισθηματικό δεσμό, ελεύθερα να χωρίσουν και να φύγουν για οποιαδήποτε ιδιοτροπία. Ζευγάρια συζούν σε ομοφυλόφιλες σχέσεις, ή άτομα που ζουν μόνα τους επιδιώκουν την ικανοποίηση των διαστροφών τους. Σε όλο αυτό τον πειραματισμό της διαδικασίας δοκιμής και πλάνης, οι άνθρωποι απλά σπέρνουν στη σάρκα και τελικά θερίζουν διανοητικό άγχος, συναισθήματα ενοχής, ζήλιας, ψυχικά τραύματα και ασθένειες—συχνά ανίατες. Η «νέα ηθική» θερίζει μεγαλύτερη δυστυχία απ’ όσο η παλιά ανηθικότητα.

Πολλοί άλλοι εξομοιώνουν την ευτυχία με τα υλικά αποκτήματα, αλλά η συσσώρευσή τους το μόνο που κάνει είναι να αυξάνει την άπληστη επιθυμία τους η οποία με τη σειρά της ποθεί ακόμη μεγαλύτερη συσσώρευση. Οι διαφημιστικές εταιρίες χαρούμενα διεγείρουν τον πόθο αυτό προβάλλοντας γοητευτικές απεικονίσεις ώστε να τις επιδιώξουν—απεικονίσεις που θα μπορέσει να πραγματοποιήσει κανείς μόνο με το να φοράει ρούχα της σωστής φίρμας, να πίνει κρασιά, να οδηγεί αυτοκίνητα, να αποκτάει σπίτια, και μια ατέλειωτη σειρά από άλλα εξωτερικά γνωρίσματα με τα οποία πλαισιώνουμε τον εαυτό μας.

Η επιστήμη διογκώνει την υλιστική αυτή πλημμυρίδα, όπως παραπονέθηκε ο βιολόγος Ρενέ Ντυμπό: «Πάρα πολύ συχνά, η επιστήμη χρησιμοποιείται τώρα για τεχνολογικές εφαρμογές που δεν έχουν καμιά σχέση με τις ανθρώπινες ανάγκες και έχουν σαν στόχο απλά και μόνο τη δημιουργία νέων τεχνητών ελλείψεων». Οι ελλείψεις αυτές, λέει, όταν ικανοποιούνται «δεν συμβάλλουν καθόλου στην ευτυχία ή στο να αποκτάει η ζωή σημασία». Στα ευημερούντα έθνη, η τεχνολογία έχει τιθασευτεί στην υπηρεσία ανόητης παραγωγής για παράλογη κατανάλωση. Για πολλούς ανθρώπους η επίδειξη του καταναλωτισμού φτάνει στα όρια του καταναγκασμού. Οι πνευματικές αξίες τελικά ασφυξιούν κάτω από την υλιστική χιονοστιβάδα.

Όταν ο Στιούαρτ Ούντωλ ήταν υπουργός εσωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, είπε: «Έχουμε τα περισσότερα αυτοκίνητα από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο—και τα χειρότερα νεκροταφεία αυτοκινήτων. Είμαστε ο πιο κινητικός λαός της γης—και πάσχουμε από το μεγαλύτερο συνωστισμό. Παράγουμε την περισσότερη ενέργεια, και έχουμε τον πιο μολυσμένο αέρα». Αυτά τα είπε πριν από χρόνια, και το όλο σύστημα το αποκάλεσε «μια καταστροφή σε ηπειρωτική έκταση». Τώρα, χρόνια αργότερα, πρόκειται για μια καταστροφή με παγκόσμιες διαστάσεις. Πριν από χρόνια ο δήμαρχος μιας μεγάλης Αμερικανικής πόλης είπε ειρωνικά ότι «αν δεν προσέξουμε θα μας θυμούνται σαν τη γενιά εκείνη που έθεσε τον άνθρωπο στο φεγγάρι ενώ η ίδια ήταν χωμένη ως το γόνατο μέσα στα σκουπίδια». Τώρα, χρόνια αργότερα, πολλοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι ίσως να είμαστε η τελευταία γενιά πάνω σ’ αυτόν τον πλανήτη—αμετάκλητα.

Αν τα συναισθήματα μας για την αξία του εαυτού μας τροφοδοτούνται μόνο από τα εξωτερικά υλικά αποκτήματα μάλλον παρά από τις εσωτερικές αξίες, σύντομα τα συναισθήματα αυτά θα εξασθενήσουν και θα μας αφήσουν σαν λεία σε μια δυσαρέσκεια που θα μας κατατρώει. Ο υλισμός με τα επιφανειακά του στολίδια δεν κάνει τίποτα για να ικανοποιήσει τις βαθιές εσωτερικές ανάγκες του ανθρώπινου πνεύματος, και ποτέ δεν οδηγεί στην ευτυχία. «Η απεριόριστη ικανοποίηση όλων των επιθυμιών», είπε ο ψυχαναλυτής Έριχ Φρομ, «δεν συμβάλλει στην ευεξία ούτε είναι ο δρόμος για την ευτυχία ή ακόμη και για τη μέγιστη απόλαυση». Αλλά πολύ πριν από τον Φρομ, ένας εμπνευσμένος σοφός το είπε αυτό πιο εύστοχα: «Έχω μάθει επίσης γιατί εργάζονται οι άνθρωποι τόσο σκληρά για να πετύχουν: είναι επειδή φθονούν τα πράγματα που έχουν οι γείτονες τους».—Εκκλησιαστής 4:4, Σημερινή Αγγλική Μετάφραση.

Μερικοί, αποθαρρυμένοι και απογοητευμένοι, επιδιώκουν την ικανοποίηση με το να βυθίζονται στη χωρίς νόημα ατομική τους φροντίδα. Για την προσπάθεια αυτή το βιβλίο Η Πολιτιστική Παράδοση του Ναρκισσισμού λέει: «Στερούμενοι κάθε ελπίδας να βελτιώσουν τη ζωή τους με οποιοδήποτε αξιόλογο τρόπο, οι άνθρωποι έχουν πεισθεί ότι εκείνο που μετράει είναι η ψυχική αυτοβελτίωση: το να γνωρίζουν τα συναισθήματα τους, να τρώνε υγιεινές τροφές, να παίρνουν μαθήματα μπαλέτου ή χορού της κοιλιάς, να απορροφούνται στη σοφία της Ανατολής . . . Καλλιεργούν πιο ζωηρές εμπειρίες, επιδιώκουν να φέρουν τη νωθρή σάρκα σε ζωή, προσπαθούν να αναβιώσουν ήδη κορεσμένες ορέξεις».—Σελίδες 29, 39, 40.

Η επιδίωξη της ευτυχίας μέσα από μια δίνη δραστηριοτήτων, ή με νέους τρόπους ζωής, ή με υλικές επιδιώξεις, ή με το να φροντίζει μόνο για τον εαυτό του—κανένα από αυτά τα πράγματα δεν οδηγεί ποτέ στην αληθινή και στη διαρκή ευτυχία.

Τι απαιτείται, λοιπόν, για να γίνει κανείς ευτυχισμένος;