Η Προκατάληψη—Πρόβλημα του Καθενός
«ΓΙΑΤΙ δεν έρχεστε αύριο;» ρώτησε η μελλοντική εργοδότρια. «Είμαι βέβαιη ότι έχουμε δουλειά για σένα». Η Υβόν έκλεισε το τηλέφωνο, με την πεποίθηση ότι η δουλειά ήταν δική της. Η δουλειά στο γραφείο θα ήταν μια όμορφη αλλαγή από τις δουλειές του νοικοκυριού που έκανε στο σπίτι από τότε που τέλειωσε το πανεπιστήμιο.
Όταν πήγε για την καινούργια της δουλειά την επόμενη μέρα, η Υβόν βρήκε τη γυναίκα με την οποία είχε μιλήσει στο τηλέφωνο και της συστήθηκε. Αλλά καθώς η γυναίκα άκουσε για μια φορά ακόμη το «περίεργο» επώνυμο της Υβόν, αυτή τη φορά το συνέδεσε με τα φανερά Ανατολίτικα χαρακτηριστικά της και η γυναίκα άνοιξε το στόμα της από έκπληξη. «Με εκνευρισμό ξερόβηχε και μασούσε τα λόγια της», θυμάται η Υβόν, «και τελικά μου είπε ότι δεν υπήρχε δουλειά για μένα». Αλλά η Υβόν γνώριζε ποιος ήταν ο λόγος που την έκανε να κοιτάζει και πάλι στις μικρές αγγελίες των «ζητείται»: η φυλετική προκατάληψη.
Πρόβλημα Τίνος;
Η συζήτηση για την προκατάληψη όπως είναι ευνόητο κάνει τους περισσότερους από μας να μην αισθανόμαστε άνετα. Ελάχιστα θέματα είναι τόσο αντιφατικά—ή περιλαμβάνουν τόσο πολύ τα συναισθήματα. Παρ’ όλ’ αυτά, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός αυτό σαν να ήταν πρόβλημα κάποιου άλλου. Η προκατάληψη επηρεάζει σχεδόν κάθε τομέα των ανθρώπινων σχέσεων. Μακραίωνοι μύθοι της ανωτερότητας του αρσενικού γένους καταδικάζουν πολλές γυναίκες σε χαμηλούς μισθούς και σε ελάχιστες ευκαιρίες για εργασία. Οι θρησκευτικές διαφορές πυροδοτούν τη βία στην Ιρλανδία. Οι Γαλλόφωνοι Καναδοί έρχονται σε σύγκρουση με τους Αγγλόφωνους συμπολίτες τους. Στην Ινδία, παρ’ ότι το σύστημα των κάστεων είναι εκτός νόμου, όσοι ανήκουν στην κάστα Χιντούς αρνούνται να περπατούν στο ίδιο πεζοδρόμιο με τους «Ανέγγιχτους». Οι Ευρωπαϊκές κοινωνικές διαιρέσεις που βασίζονται πάνω στον πλούτο και στο παραδοσιακό γόητρο κρατούν σε διάσταση τις ανώτερες τάξεις από τους κοινούς ανθρώπους. Ακόμη και σε χώρες όπως η Βραζιλία, όπου οι μαύροι και οι λευκοί αναμιγνύονται ελεύθερα, μερικοί παρατηρητές αναφέρουν ότι υπάρχει μία υποβόσκουσα φυλετική εχθρότητα.
Η υπερβολική πολιτιστική περηφάνια σηκώνει φραγμούς ακόμη και ανάμεσα στα μέλη της ίδιας φυλής, όπως μας δείχνει η πείρα του Καλού και της Ντουπ. Παρ’ ότι και οι δυο είναι ντόπιοι Νιγηριανοί, η μητέρα τής Ντουπ (από τη φυλή Γιορούμπα) της απαγόρευσε να παντρευτεί κάποιον από τη φυλή Ίγκμπο. Ο πατέρας τού Καλού παρόμοια απέρριψε την Ντουπ, λέγοντας: «Αν παντρευτείς ένα κορίτσι των Γιορούμπα, δε θα θεωρείσαι πια γιος μου».
Συνεπώς η προκατάληψη είναι κάτι πολύ περισσότερο απ’ ό,τι ένα ζήτημα μιας φυλής ή μιας διαμάχης ανάμεσα στους μαύρους και στους λευκούς. Φαίνεται ότι είναι μια παγκόσμια αντίδραση απέναντι σε διαφορετικές γλώσσες, πολιτιστικά υπόβαθρα και κοινωνικά επίπεδα. Και είτε ξεσπάει σε ανοιχτή βία είτε σιγοβράζει, η προκατάληψη μπορεί να έχει οδυνηρές συνέπειες: φτώχεια, ταλαιπωρίες, απώλεια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας για τα θύματα της, και οδύνες ενοχής και μια ταραγμένη συνείδηση για την πλειονότητα αυτών που ενέχονται σ’ αυτήν. Όπου υπάρχει προκατάληψη, το ίδιο υπάρχει κι ένα κλίμα φόβου, αβεβαιότητας και ανησυχίας. Ολόκληρες περιοχές κηρύσσονται «απαγορευμένες» εξαιτίας της φυλετικής έντασης. Φιλίες που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν δηλητηριάζονται από αχρείαστη δυσπιστία και παρανόηση.
Γι’ αυτό, η προκατάληψη είναι αληθινά «πρόβλημα του καθενός». Και από πού προέρχεται η προκατάληψη; Γιατί έχουν αποτύχει όλες οι προσπάθειες του ανθρώπου να την εξαλείψει; Προκειμένου να αποκτήσουμε κάποια ενόραση στα ερωτήματα αυτά, ας συγκεντρώσουμε την προσοχή μας σε μια εκτεταμένη μορφή προκατάληψης: τη φυλετική προκατάληψη.