Κοιτάζοντας πιο Βαθιά Στους Ουρανούς

ΠΟΣΟΣ καιρός έχει περάσει από τότε που ρίξατε μια πιο βαθύτερη ματιά από τις συνηθισμένες στ’ αστέρια τη νύχτα; Αν το κάνετε αυτό κάπου-κάπου, καταλαβαίνετε ότι δε χρειάζεστε κιάλια ή κάποιο τηλεσκόπιο για να μείνετε άναυδος από την απεραντοσύνη, την πολυπλοκότητα και τη μεγαλειότητα όλων αυτών. Πριν από 3.000 σχεδόν χρόνια, ο Βασιλιάς Δαβίδ του Ισραήλ εξέφρασε αυτό που πολλοί από εμάς μερικές φορές αισθανόμαστε. Έγραψε: «Όταν θεωρώ τους ουρανούς σου, το έργον των δακτύλων σου, την σελήνην και τους αστέρας, τα οποία συ εθεμελίωσας, Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να ενθυμήσαι αυτόν; Ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να επισκέπτησαι αυτόν;»—Ψαλμός 8:3,4.

Ο Δαβίδ μιλούσε για τ’ αστέρια που ήταν ορατά στο γυμνό του μάτι. Αλλά από την εποχή του Γαλιλαίου, η φυσική όραση του ανθρώπου έχει αυξηθεί μέσω του τηλεσκοπίου, και ο άνθρωπος έχει μάθει πόσο πιο θαυμάσιοι είναι οι ουρανοί απ’ όσο φανταζόταν. Έχει μάθει ότι πολλά από τα λαμπυρίζοντα άστρα που μπορεί να δει, είναι στην πραγματικότητα τεράστιοι ήλιοι, μερικοί πολύ μεγαλύτεροι από τον δικό μας ήλιο. Η απόσταση είναι εκείνη που τους κάνει να φαίνονται τόσο μικροί. Έχει μάθει επίσης ότι σ’ όλο το διάστημα υπάρχουν δισεκατομμύρια απέραντες, περιστρεφόμενες ομάδες ήλιων που λέγονται γαλαξίες.

Ο γαλαξίας στον οποίο ανήκει ο ήλιος μας περιέχει δισεκατομμύρια άλλους ήλιους. Μερικοί γαλαξίες είναι τόσο τεράστιοι, που το φως ταξιδεύοντας με 300.000 χιλιόμετρα (186.000m) σχεδόν το δευτερόλεπτο, χρειάζεται 500.000 χρόνια για να πάει από το ένα άκρο ενός γαλαξία στο άλλο. Ωστόσο, πολλοί άλλοι γαλαξίες, μολονότι περιέχουν αναρίθμητα άστρα τόσο λαμπερά ή λαμπερότερα από τον ήλιο μας, βρίσκονται τόσο μακριά που δεν μπορεί να τους δει το γυμνό μάτι.

Καθόλου Αστέρι!

Στις πρόσφατες δεκαετίες το οπτικό τηλεσκόπιο συμπληρώθηκε από ένα άλλο όργανο, το ραδιοτηλεσκόπιο, το οποίο συλλαμβάνει ραδιοφωνικά κύματα που φτάνουν στη γη από το έξω διάστημα. Οπλισμένοι μ’ αυτό, οι αστρονόμοι έχουν διευρύνει ακόμη περισσότερο την κατανόησή μας για «την σελήνην και τους αστέρας». Μερικές φορές έχουν ανακαλύψει και αστρικά σώματα που ποτέ προηγουμένως δεν ήξεραν ότι υπήρχαν. Για παράδειγμα, το 1963, με τη βοήθεια του ραδιοτηλεσκοπίου, αστρονόμοι χρησιμοποιώντας το οπτικό τηλεσκόπιο του Μάουντ Πάλομαρ στην Καλιφόρνια της Αμερικής, ανακάλυψαν ξαφνικά ένα καινούργιο, πολύ απροσδόκητο και τελείως απίστευτο αντικείμενο στους ουρανούς.

Εκείνο τον καιρό, στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η ραδιοαστρονομία είχε μόλις αρχίσει να αναπτύσσεται. Ενώ έρχονταν ραδιοκύματα από πηγές του ουρανού, οι επιστήμονες δεν μπορούσαν να προσδιορίσουν ακριβώς την ακριβή πηγή των μεταδόσεων. Το 1963 η κατάσταση άλλαξε ριζικά όταν υπολόγισαν ότι μια ραδιοπηγή από το έξω διάστημα θα μπορούσε να μπλοκαριστεί προσωρινά όταν το φεγγάρι θα περνούσε μπροστά απ’ αυτή. Επειδή η θέση του φεγγαριού είναι σαφώς γνωστή, θα ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθεί αυτή η σύμπτωση για να εξακριβωθεί η προέλευση αυτής της εκπομπής ακτίνων. Οι παρατηρήσεις έγιναν με επιτυχία από το ραδιοτηλεσκόπιο Πάρκες στην Αυστραλία, και η πηγή των ραδιοκυμάτων ανακαλύφθηκε πως ήταν ένα αμυδρό, γαλάζιο άστρο.

Αυτό το άστρο εξετάστηκε τότε πιο προσεκτικά, χρησιμοποιώντας το πελώριο, 200 ιντσών κατοπτρικό τηλεσκόπιο στο Μάουντ Πάλομαρ. Ανακαλύφθηκε, προς έκπληξη όλων, ότι το αντικείμενο δεν ήταν καθόλου άστρο! Έτσι, ονομάστηκε κουάζαρ, σύντμηση της φράσης «quasi-stellar radio source» Υπολογίστηκε ότι είναι τόσο μακριά που το φως για να φτάσει σ’ εμάς χρειάζεται δύο δισεκατομμύρια χρόνια. Οι ενδείξεις δείχνουν ότι είναι σχετικά μικρό, αλλά εκπέμπει μια απίστευτη ποσότητα φωτός.

Πολλοί περισσότερα κουάζαρς είναι τώρα γνωστά. Υπολογίζεται ότι με μεγάλο τηλεσκόπιο είναι ορατά τουλάχιστον δέκα εκατομμύρια. Όλοι πιστεύουν, εκτός από λίγους αστρονόμους, ότι βρίσκονται σε τεράστιες αποστάσεις από τη γη, από 2 μέχρι 15 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά.a Ο αστρονόμος και φυσικός Δρ Έντουαρντ Ρ. Χάρρισον, τα περιγράφει με τον εξής τρόπο: «Φανταστείτε ότι ένα μεγάλο δωμάτιο αντιπροσωπεύει το μέγεθος του Γαλαξία· σ’ αυτή την κλίμακα, το πολύ φωτεινό κουάζαρ δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένας μικρός κόκκος σκόνης που κινείται στον αέρα». Ωστόσο καθένας από αυτούς τους ‘κόκκους σκόνης’ εκπέμπει κατά μέσο όρο εκατό φορές περισσότερη ενέργεια απ’ ό,τι όλα τα δισεκατομμύρια άστρα μαζί που υπάρχουν στο γαλαξία μας!

Τι είναι αυτά τα κουάζαρς; Κανένας δε γνωρίζει, αλλά υπάρχουν διάφορες θεωρίες. Να μια θεωρία που προβληματίζει. Το φως από τα πιο μακρινά κουάζαρς χρειάζεται 15 δισεκατομμύρια έτη για να φτάσει σ’ εμάς. Αυτό σημαίνει ότι τα βλέπουμε όπως ήταν πριν από 15 δισεκατομμύρια έτη. Κανένα γνωστό κουάζαρ δε βρίσκεται πιο μακριά από 15 δισεκατομμύρια έτη φωτός· έτσι, αντιπροσωπεύουν κάτι που άρχισε να συμβαίνει πριν από 15 δισεκατομμύρια χρόνια.

Σύμφωνα με την τωρινή δημοφιλή θεωρία, το σύμπαν άρχισε με μια «μεγάλη έκρηξη» πριν από 18 με 20 περίπου δισεκατομμύρια χρόνια. Έτσι, τα κουάζαρς ήρθαν σε ύπαρξη όταν το σύμπαν ήταν «μόνο» 3 ως 5 δισεκατομμυρίων ετών. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, τότε ήταν ο καιρός που οι γαλαξίες θα έπρεπε να αρχίσουν να διαμορφώνονται. Επομένως, τα κουάζαρς μπορεί να είναι γαλαξίες στη διαδικασία της γέννησής τους.

Και Έπειτα τα Πάλζαρς

Το 1967 οι αστρονόμοι εξεπλάγησαν πάλι όταν ανακάλυψαν ένα αντικείμενο τόσο αλλόκοτο που νόμισαν ότι ήταν κάποια εξωγήινη διάνοια που προσπαθούσε να έρθει σε επαφή με τη γη.

Μέλη του Ραδιοαστεροσκοπείου Μούλαρντ στο Καίμπριτζ της Αγγλίας, έκαναν συνηθισμένες έρευνες όταν παρατήρησαν ένα καινούργιο είδος σήματος. Είδαν ένα ραδιοσήμα το οποίο αναβόσβηνε, παλλόταν, με τακτικό ρυθμό. Η ραδιοαστρονομία, όπως μπορείτε να φανταστείτε, ενοχλείται, από παρεμβολές από τοπικές πηγές όπως από τα αυτοκίνητα που περνάνε. Έτσι, στην αρχή, αυτά τα περίεργα σήματα αγνοήθηκαν. Ωστόσο, μια πιο συστηματική εξέταση έδειξε ότι προέρχονταν, όχι από το θόρυβο της κυκλοφορίας, αλλά από το έξω διάστημα!

Από πού από το έξω διάστημα; Αυτή τη φορά οι πηγές έδειχναν ότι ήταν άστρα που βρίσκονταν μέσα στο γαλαξία μας. Ονομάστηκαν Πάλζαρς εξαιτίας του περίεργου, παλλόμενου φωτός τους και των ραδιοεκπομπών τους. Ωστόσο, τα πάλζαρς δεν είναι σαν τα συνηθισμένα αστέρια. Για να εκπέμψουν τα ειδικά σήματά τους πρέπει να περιστρέφονται όπως ένας φάρος. Και ενώ πάλλονται κάθε δευτερόλεπτο ή τόσο περίπου—υπάρχει ένα που πάλλεται 30 φορές το δευτερόλεπτο—πρέπει να είναι πολύ μικρά και να περιστρέφονται σαν μια σβούρα. Οι αστρονόμοι τώρα πιστεύουν ότι τα πάλζαρς πρέπει να έχουν διάμετρο μόνο 24 χιλιόμετρα, αλλά είναι τόσο πυκνά που ένα κυβικό εκατοστόμετρο θα ζύγιζε εκατομμύρια τόνους. Πιστεύουν επίσης ότι πρέπει να είναι πολύ καυτά και ότι έχουν τεράστιο ελκτικό πεδίο. Πρόκειται πραγματικά για περίεργα αντικείμενα!

Οι Κοντινοί μας Γείτονες

Στις περασμένες λίγες δεκαετίες έγιναν μερικές εντυπωσιακές αλλαγές στην κατανόησή μας σχετικά με μερικούς από τους πιο κοντινούς γείτονές μας. Όπως ξέρετε, η γη μας είναι μόνο ένας από τους τουλάχιστον εννιά πλανήτες που περιστρέφονται γύρω από τον ήλιο. Διαστημόπλοια αυτόματα ελεγχόμενα, έχουν ταξιδέψει μέσα στο κενό του διαστήματος, έχουν πάει σε άλλους πλανήτες και έχουν στείλει από εκεί φωτογραφίες. Οι γείτονές μας αποδείχτηκαν πως ενέπνεαν δέος αλλά δεν ήταν ελκυστικοί.

Η Αφροδίτη είναι ένας καψαλιζόμενος κόσμος που περιβάλλεται διαρκώς από νέφη θειικού οξέος με θερμοκρασίες επιφάνειας μεγαλύτερες από το λιωμένο μολύβι. Ο Άρης είναι ένας κρύος χωρίς ζωή κόσμος, με κανένα ίχνος από τους μυθικούς Αριανούς. Ο Ζευς φαίνεται να είναι μια σφαίρα αερίων. Ακτινοβολεί ενέργεια (αλλά όχι αρκετή για να χαρακτηριστεί σαν ήλιος) και περιβάλλεται από ένα μικρογραφικό ηλιακό σύστημα με 16 φεγγάρια. Ο Κρόνος, ο επόμενος στη σειρά, έχασε το γνώρισμά του σαν ο μόνος πλανήτης που περιβάλλεται από ένα σύστημα δακτυλίων όταν διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν δακτύλιοι και γύρω από το Δία και τον Ουρανό επίσης. Αλλά οι δακτύλιοι του Κρόνου είναι ασύγκριτα πιο ωραίοι.

Το 1979 το διαστημόπλοιο Βόγιατζερ 1 ανακάλυψε ότι ενεργά ηφαίστεια δεν υπάρχουν μόνο στη γη. Καθώς το μικρό διαστημόπλοιο περνούσε από την Ηώ, ένα μεγάλο φεγγάρι του Κρόνου, φωτογράφισε ένα ηφαίστειο εν ενεργεία. Βρέθηκε ακόμη ότι το μεγαλύτερο βουνό της γης, το Έβερεστ, δε βρίσκεται πραγματικά στον κατάλογο των υψηλών βουνών. Το Όρος Όλυμπος Μονς, για παράδειγμα, ένας ηφαιστειακός κώνος στον Άρη, υψώνεται 24.000 μέτρα (80.000 πόδια) πάνω από το επίπεδο της γενικής επιφάνειας του πλανήτη.

Αφάνταστοι Αριθμοί

Είναι αδύνατο να εξετάσουμε το σύμπαν χωρίς να χρησιμοποιήσουμε μερικούς πολύ μεγάλους αριθμούς. Η γη μας, για παράδειγμα, έχει διάμετρο περίπου 12.900 χιλιόμετρα (8.000 μίλια). Αν την παραβάλουμε με τον ήλιο, ο οποίος έχει διάμετρο 1.392.000 χιλιόμετρα (865.000 μίλια), ο ήλιος θα ισοδυναμούσε με πάνω από ένα εκατομμύριο πλανήτες σαν τη γη. Η θερμοκρασία της επιφάνειας του ήλιου είναι σχεδόν 6.000 βαθμοί Κελσίου (11.000° Φαρενάιτ), και στο κέντρο πιστεύεται ότι ξεπερνάει τα 15.000.000 βαθμούς Κελσίου (27.000.000° Φαρενάιτ).

Ωστόσο, ο ήλιος μας σε σύγκριση μ’ ένα αστέρι που εξετάστηκε το 1981 από το δορυφόρο Εξπλόρερ, είναι πολύ μικρός. Αυτό το καυτό μπλε αστέρι, που είναι γνωστό μόνο σαν R136a, είναι δέκα φορές πιο καυτό από τον ήλιο μας, έχει 2.500 φορές περισσότερη μάζα, είναι ένα εκατομμύριο φορές μεγαλύτερο και εκατό εκατομμύρια φορές πιο λαμπερό! Μπορείτε να το συλλάβετε όλο αυτό;

Χωρίς αμφιβολία πολλές από τις θεωρίες που προτάθηκαν για να εξηγήσουν αυτά τα εξαιρετικά σημάδια θα αναθεωρηθούν από καιρό σε καιρό. Αλλά ένα πράγμα είναι βέβαιο ότι ζούμε σ’ ένα θαυμαστό σύμπαν και ότι καθώς εμβαθύνουμε όλο και περισσότερο στο διάστημα, συμφωνούμε όλο και περισσότερο με το Βασιλιά Δαβίδ. Ο «άνθρωπος» είναι πραγματικά ασήμαντος σε σύγκριση με «την σελήνην και τους αστέρας»!

Παρ’ όλ’ αυτά, ενώ υπογραμμίζουμε τη μικρότητά μας, η διεύρυνση της κατανόησής μας για τους ουρανούς έχει χρησιμεύσει για να βαθύνει την εκτίμησή μας και το θαυμασμό μας για τον Ιεχωβά Θεό, τη δυναμική πηγή όλων αυτών των θαυμάτων. Η Βίβλος κάνει την εξής πρόσκληση: «Σηκώσατε υψηλά τους οφθαλμούς σας και ιδέτε, τις εποίησε ταύτα; Ο εξάγων το στράτευμα αυτών κατά αριθμόν· ο ονομαστί καλών ταύτα πάντα εν τη μεγαλειότητι της δυνάμεως αυτού, διότι είναι ισχυρός εις εξουσίαν· δεν λείπει ουδέν».—Ησαΐας 40:26.

[Υποσημειώσεις]

[Εικόνα στη σελίδα 17]

Ο Κρόνος εξακολουθεί να έχει το πιο όμορφο σύστημα δακτυλίων στο ηλιακό σύστημα