Τα Δικαιώματα του Ασθενούς Αμφισβητούνται!

«Αν δε γίνει μετάγγιση αίματος στις επόμενες 6 ώρες, ο ασθενής μπορεί να πεθάνει». Αυτά τα λόγια ήταν μέρος μιας επείγουσας αίτησης που παρουσιάστηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο τη Νότιας Αφρικής στην Πραιτώρια, στις 26 Απριλίου 1982.

ΤΙΝΟΣ η ζωή βρισκόταν σε κίνδυνο; Γιατί ζητήθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο να αποφασίσει για το αν αυτή η μορφή ιατρικής θεραπείας θα έπρεπε να γίνει ή όχι; Και το πιο σπουδαίο, ποια ήταν η έκβαση;

Δέκα μέρες νωρίτερα, ο Μάλκολμ Τζων Φίλλιπς, ένας ηλεκτρολόγος μηχανολόγος στο Γιοχάνεσμπουργκ, τραυματίστηκε σ’ ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα κάπου 300 χιλιόμετρα (186 μίλια) μακριά από το σπίτι του. Σύντομα η αστυνομία βρισκόταν επί τόπου, και μετά από δύο ώρες και περισσότερο τον έβγαλαν από το κατεστραμμένο αυτοκίνητο και τον έφεραν με το φορείο στο πλησιέστερο νοσοκομείο, στο Πιέτερσμπουργκ. Αν και βρισκόταν σε σοβαρή κατάσταση, με σπασμένα και τα δύο πόδια, ο Μάλκολμ είχε ακόμη τις αισθήσεις του όταν έφτασε στο νοσοκομείο. Πληροφόρησε το προσωπικό ότι σε καμιά περίπτωση δε θα δεχόταν μετάγγιση αίματος. Επιπλέον, προσφέρθηκε να υπογράψει ένα έγγραφο που θα απάλλασσε το γιατρό από νομική ευθύνη για οποιεσδήποτε πιθανές μη ευνοϊκές συνέπειες που θα προέκυπταν από την άρνησή του. Σαν Μάρτυρας του Ιεχωβά ο Μάλκολμ ενδιαφερόταν για την υπακοή στην εντολή της Βίβλου: «Να απέχητε από . . . αίματος».—Πράξεις 15:19, 20, 28, 29.

Στην αρχή, του δόθηκαν πρώτες βοήθειες στο νοσοκομείο, και οι επιθυμίες του έτυχαν σεβασμού. Ωστόσο, μετά από λίγες μέρες προσβλήθηκε από μόλυνση των πνευμόνων και τον παρότρυναν να αλλάξει γνώμη για το αίμα. Επειδή συνέχισε να αρνείται, ο ορθοπεδικός χειρούργος που θα έκανε την εγχείρηση, έφερε το ζήτημα στο Ανώτατο Δικαστήριο. Αυτό έγινε χωρίς να το γνωρίζει ο Μάλκολμ ή η σύζυγος του Βερόνικα, η οποία ήταν συνεχώς στο πλευρό του αντρός της. Ακόμη και ο Δρ Πιερ ντυ Τουά Μπυρζέ ο οποίος παρακολουθούσε τη μόλυνση των πνευμόνων δεν ήξερε τίποτα γι’ αυτό.

«Στις 26 Απριλίου», αναφέρει η Βερόνικα, «έφτασα στο νοσοκομείο για να επισκεφθώ το σύζυγό μου ως συνήθως. Η κατάστασή του ήταν όπως τις προηγούμενες λίγες μέρες. Δεν υπήρχε καμιά ένδειξη χειροτέρευσης από την 26η μέρα και ούτε κανείς μου έδωσε να καταλάβω κάτι τέτοιο».

Αργότερα εκείνη τη μέρα η Βερόνικα πήρε ένα συγκλονιστικό τηλεφώνημα από έναν ανταποκριτή της εφημερίδας Ραντ Ντέηλυ Μέηλ. Ήθελε να μάθει πώς της φάνηκε η εντολή που εξέδωσε το Ανώτατο Δικαστήριο επιτρέποντας σε οποιονδήποτε γιατρό στο νοσοκομείο να επιβάλει στον άντρα της μετάγγιση αίματος. Ο ορθοπεδικός χειρούργος που κατόρθωσε να πάρει αυτή την εντολή του δικαστηρίου δε βρισκόταν στο νοσοκομείο εκείνη τη μέρα. Τηλεφώνησε στον Δρα Μπυρζέ, δίνοντάς του οδηγίες ώστε να εκτελέσει την εντολή του δικαστηρίου. Ωστόσο, ο Μπυρζέ αρνήθηκε, έχοντας ήδη διαβεβαιώσει τον Μάλκολμ ότι θα ενεργούσε σύμφωνα με τις επιθυμίες του.

Στον Μάλκολμ ποτέ δεν έγινε μετάγγιση αίματος. Εκείνη τη μέρα, με τη βοήθεια της συζύγου του, άρχισαν οι νομικές διατυπώσεις για να προστατεύσει τα δικαιώματά του. Την επόμενη μέρα η Εταιρία που εργαζόταν ο Μάλκολμ με καλοσύνη διευθέτησε να τον μεταφέρει αεροπορικώς σε ένα νοσοκομείο πλησιέστερα στο σπίτι του.

Τακτοποίηση Ενός Νομικού Ζητήματος

Το βρίσκετε δύσκολο να πιστέψετε ότι τα δικαιώματα ενός ενήλικου ασθενούς θα μπορούσαν τόσο εύκολα να παραβιαστούν; Μερικές πρόσφατες απόψεις μπορούν να εξηγήσουν τα ζητήματα. Στο τεύχος του Μαρτίου 1982 η ιατρική εφημερίδα Γκενεεσκούντε είχε ένα άρθρο με τίτλο «Μετάγγιση αίματος στους Μάρτυρες του Ιεχωβά». Ανέφερε ότι ένας γιατρός θα μπορούσε να αγνοήσει την άρνηση ενός ασθενούς να δεχθεί μετάγγιση αίματος. Οι συγγραφείς, ο Καθηγητής Τ. Βέρσχουρ και ο Ν. Ι. Γκρόμπλερ, ισχυρίστηκαν επίσης ότι αν κατέληγε σε θάνατο μια τέτοια άρνηση, ο θεράπων γιατρός θα μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνος. Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε ένα μήνα πριν από το δυστύχημα του Μάλκολμ.

Σαν απάντηση, ένα χρόνο περίπου αργότερα ένας εκπρόσωπος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ο Καθηγητής Σμιτ, έγραψε:

«Η αρχή που θεωρήθηκε από τον Γκρόμπλερ και τον Βέρσχουρ πως τάχα υπάρχει στο δίκαιο της Νότιας Αφρικής τελικά δεν είναι παρά η ακόλουθη: Ένας γιατρός έχει το επαγγελματικό καθήκον να θεραπεύσει! . . . Κατ’ αρχήν, μια τέτοια νομική υποχρέωση θα ήταν μια σοβαρή καταπάτηση των ατομικών δικαιωμάτων, δηλαδή, των δικαιωμάτων όσον αφορά τη φυσική ακεραιότητα, το απαραβίαστο της προσωπικότητας κλπ. . . . Δεύτερον, ένα τέτοιο υποθετικό (γιατί δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τίποτε άλλο αλλά απλώς σαν μία υπόθεση) επαγγελματικό καθήκον ενός γιατρού θα είχε εντελώς αβάσιμη και εξωπραγματικές συνέπειες για τα μέλη αυτού του επαγγέλματος. . . . Ο Γκρόμπλερ και ο Βέρσχουρ περιορίζονται στους Μάρτυρες του Ιεχωβά και στις μεταγγίσεις αίματος. . . . Αλλά οι νομικές αρχές δεν εφαρμόζονται μόνο σε ομίλους ατόμων και κάτω από ορισμένες περιστάσεις, αλλά είναι παγκόσμιες. . . . Οι νομικοί θα πρέπει σοβαρά να εξετάσουν το ζήτημα προτού επιβάλουν σχεδόν δρακόντεια και τελείως εξωπραγματικά καθήκοντα σ’ έναν ορισμένο όμιλο ατόμων στην κοινωνία».—Σαουθ Άφρικαν Μέντικαλ Τζώρναλ, 19 Φεβρουαρίου 1983.

Σε συμφωνία μ’ αυτό, πολλοί άνθρωποι, ανάμεσα στους οποίους γιατροί και δικηγόροι, είχαν τη γνώμη ότι είχε λάβει χώρα ένα σοβαρό νομικό λάθος στην περίπτωση του Μάλκολμ Φίλλιπς. Έτσι δεν προκαλεί έκπληξη που μόλις ανέρρωσε ικανοποιητικά, ο Μάλκολμ άρχισε νομικές διαδικασίες στο Ανώτατο Δικαστήριο ώστε να ακυρωθεί η εντολή του Δικαστηρίου. Όταν εξετάστηκε η υπόθεση στις 9 Μαρτίου 1983, ο χειρούργος που έκανε την αρχική «επείγουσα» αίτηση δεν έκανε αντιδικία. Την υπεράσπιση του Μάλκολμ ανέλαβε ο Καθηγητής Στράους, συγγραφέας του βιβλίου ο Γιατρός, ο Ασθενής και το Δίκαιο. Το υπόμνημα που επέδωσε στο δικαστήριο περιλάμβανε τις ακόλουθες έξοχες αρχές:

«Ο Ενάγων [Μάλκολμ Φίλλιπς] ήταν πλήρως ικανός να εκφράσει τη θέλησή του και να αρνηθεί να του χορηγηθεί αίμα παρά το γεγονός ότι ήταν σοβαρά τραυματισμένος σ’ ένα δυστύχημα. Δεν υπάρχει αρχή στο δίκαιό μας που να επιτρέπει σ’ ένα Δικαστήριο να αγνοήσει τη θέληση ενός ασθενούς σ’ αυτές τις περιστάσεις. . . . Το να γίνει εγχείρηση ή θεραπεία σ’ ένα άτομο εναντίον της θέλησής του ή ακόμη χωρίς τη συγκατάθεσή του ισοδυναμεί με βιαιοπραγία, για την οποία ο γιατρός θα μπορούσε να διωχθεί ποινικά . . . Υποστηρίζεται ότι αφού ο γιατρός έχει εύλογες αιτίες να πιστεύει ότι ο ασθενής είναι Μάρτυρας του Ιεχωβά και έχει από πριν κάνει γνωστή την άποψή του και έχει εκφράσει τη σταθερή του άρνηση να του γίνει μετάγγιση αίματος αν θα προέκυπτε μια τέτοια εξέλιξη στο μέλλον, τότε ο γιατρός δεν έχει κανένα δικαίωμα να αγνοήσει τη θέληση του ασθενούς, ούτε, ακόμη και το δικαστήριο θα μπορούσε να έχει το δικαίωμα να το κάνει αυτό».—Τα πλάγια γράμματα δικά μας.

Ο δικαστής είπε ότι ήταν ικανοποιημένος που ο Μάλκολμ Φίλλιπς ήταν διανοητικά υγιής τον καιρό που έκανε τη δήλωση και ότι είχε κάθε δικαίωμα να αρνηθεί τη μετάγγιση. Η εντολή που δόθηκε προηγουμένως ήταν εσφαλμένη, είπε ο δικαστής, και σύμφωνα μ’ αυτό απεφάνθη ότι έπρεπε να ακυρωθεί.

Η Ευτυχισμένη Έκβαση

Αυτοί που αγαπούν τη δικαιοσύνη στη Νότια Αφρική χάρηκαν με την έκβαση. Επικυρώθηκε το δικαίωμα ενός ασθενούς να δεχθεί ή να αρνηθεί μια ορισμένη θεραπεία. Ο Μάλκολμ Φίλλιπς δεν πέθανε μέσα στις έξι ώρες που ισχυρίστηκαν. Όπως είπε ο Δρ Μπυρζέ, ο οποίος τον παρακολουθούσε: «Αν και η κατάσταση του ασθενούς ήταν σοβαρή και ανησυχητική, δεν ήταν κρίσιμη.» Οι Μάρτυρες του Ιεχωβά εκτιμούν πάρα πολύ τις υπηρεσίες τέτοιων γιατρών, που βλέπουν τον ασθενή από όλες τις απόψεις και σέβονται τη συνείδησή του που έχει διαμορφωθεί με βάση την Αγία Γραφή.a

Αν και η ανάρρωση του Μάλκολμ ήταν αργή, τελικά μπόρεσε να ξαναχρησιμοποιήσει τα πόδια του. Τώρα, πάνω από ένα χρόνο μετά από το δυστύχημα, είναι χαρούμενος που έχει επιστρέψει στην εργασία του. Σαν οικογενειάρχης και πρεσβύτερος στην τοπική εκκλησία των Μαρτύρων του Ιεχωβά, είναι αρκετά πολυάσχολος. Και χαίρεται ιδιαίτερα που συμμετέχει και πάλι στη μαρτυρία από σπίτι σε σπίτι, μιλώντας στους άλλους για τα καλά νέα της Βασιλείας του Θεού.

[Υποσημειώσεις]

[Πρόταση που τονίζεται στη σελίδα 25]

Πολλοί άνθρωποι είχαν τη γνώμη ότι είχε γίνει κάποιο σοβαρό νομικό λάθος

[Εικόνα στη σελίδα 26]

Ο Μάλκολμ Φίλλιπς μελετάει τη Βίβλο με την οικογένειά του ένα χρόνο μετά το δυστύχημα