Μην Αφήνετε την Τηλεόραση να Παρεμποδίζει το Διάβασμα

Η ΔΙΕΙΣΔΥΤΙΚΗ επίδραση της τηλεοράσεως είναι ν’ αφήνει τη διάνοια ακαλλιέργητη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εβδομήντα πέντε σχεδόν εκατομμύρια σπίτια έχουν τηλεόραση, ο μέσος δεκαοχτάχρονος έχει δαπανήσει ως την ηλικία αυτή περισσότερες ώρες (15.000) μπροστά στην τηλεόραση παρά στο σχολείο. Οι συγγραφείς γράφουν τα έργα τους με σκοπό να χρησιμοποιηθούν στην τηλεόραση.

«Όταν η τηλεόραση έγινε το πρώτο δημοφιλές πράγμα, η αίσθηση της λογοτεχνικής παραδόσεως άρχισε να εξαφανίζεται από τους Αμερικανούς συγγραφείς,» κατηγόρησε σ’ ένα συμπόσιο του Πανεπιστημίου Γέιλ ο Νόρμαν Μέιλερ. Γιατί να ασχοληθεί κανείς με τη λογοτεχνική αξία όταν μια καυτή, σεξουαλική υπόθεση, που παρουσιάζεται με φανταχτερό στυλ, θα πουληθεί στην τηλεόραση για περισσότερα χρήματα απ’ όσα θα κερδίζονταν με τη μορφή βιβλίου; Επιπλέον—ποιος διαβάζει πια βιβλία; Δεν είναι σπατάλη χρόνου και προσπάθειας όταν το έργο θα παιχτεί κάποια μέρα στην τηλεόραση;

Επειδή το 70 τα εκατό των Αμερικανών έχει φτάσει να εξαρτάται από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο για τα βραδυνά νέα, τα τελευταία είκοσι χρόνια οι απογευματινές εφημερίδες, μεγάλες και μικρές, έχουν σταματήσει να βγαίνουν. Για παράδειγμα, η Ντέιλη Νιους της Νέας Υόρκης (βραδινή έκδοση) και άλλες καθιερωμένες εφημερίδες όπως η Σταρ της Ουάσιγκτον και Μπούλλετιν της Φιλαδέλφειας σταμάτησαν να εκδίδονται αμέσως η μια κατόπιν της άλλης το 1981.

Αντιλαμβάνεσθε πόσο μπορεί η τηλεόραση να κλέψει από τη διάνοιά μας; Η τηλεόραση, όπως οι κινηματογραφικές ταινίες, φτάνει σε μας μέσω των αυτιών και των ματιών μας. Εξουσιάζει τελείως τις δυο κυριότερες αισθήσεις μας. Παρουσιάζει με εντυπωσιακό τρόπο την πράξη. Αιχμαλωτίζει ολόκληρη την προσοχή. Κατευθύνει εκείνη τις σκέψεις μας. Δεν χρειάζεται να σκεφτούμε ή να ενδιαφερθούμε ή να διερωτηθούμε ή να αμφισβητήσουμε κάτι. Σωριαζόμαστε μπροστά της, σαν διανοητικά ρομπότ, χωρίς να ασκούμε τις δικές μας ικανότητες σκέψεως.

Ωστόσο, η σκέψη, που είναι μια διανοητική δραστηριότητα, χρειάζεται εξάσκηση όπως ο μυς. «Φύλαττε ορθήν βουλήν και φρόνησιν (την ικανότητα σκέψεως, ΜΝΚ)» προτρέπει η Βιβλική προφητεία, «Και θέλει είσθε ζωή εις την ψυχήν σου και χάρις εις τον τράχηλόν σου.»—Παροιμίαι 3:21, 22.

Εκδότες βιβλίων και περιοδικών προσπαθούν μανιωδώς ν’ αντιμετωπίσουν την οπτικοακουστική επιρροή της τηλεοράσεως. Μας δελεάζουν με περισσότερες φωτογραφίες και λιγότερα λόγια. Κυρίως φροντίζουν για την αισθησιακή, την λάγνα, την εντυπωσιακή διασκέδαση ή οτιδήποτε πιστεύουν ότι θα τους δώσει ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για να κερδίσουν αναγνώστες.

Σ’ αυτή τη σωρεία της διανοητικής και ηθικής μολύνσεως μήπως πρέπει να πάψουμε ν’ αναζητούμε μια αξιόλογη μόρφωση που μπορεί ν’ ανταμείψει; Αν δεν πρέπει να το κάνουμε αυτό, ποια η ασφαλής πορεία που πρέπει ν’ ακολουθήσουμε; Γίνετε αναγνώστης!

Καλλιεργείτε την Τέχνη της Αναγνώσεως

Θέλετε να ωριμάσουν στην πλήρη έκτασή τους οι διανοητικές σας ικανότητες; Επιδιώκετε τις ύψιστες αξίες της ζωής; Συναισθάνεστε τις πνευματικές σας ανάγκες; Αν θέλετε να βελτιωθείτε σ’ αυτές τις κατευθύνσεις πρέπει να στηριχθείτε κυρίως στο γραπτό λόγο.

Τα γραπτά λόγια, σε αντίθεση με τις σύντομες εικόνες της τηλεοπτικής οθόνης, είναι μόνιμα. Μπορούμε να κοντοσταθούμε καθώς τα διαβάζουμε. Μπορούμε να ξαναγυρίσουμε πίσω σ’ αυτά. Μπορούμε να κάνουμε στοχασμούς, να μελετήσουμε, να βγάλουμε συμπεράσματα απ’ όσα μας λένε, να πάρουμε κάποιο μάθημα, να απλώσουμε και να κάμψουμε τις διανοητικές μας ικανότητες καθώς διαβάζουμε. Αλλά χωρίς να το καταλαβαίνουμε τα διανοητικά μας αντανακλαστικά μπορεί να χαλαρώσουν, ακόμη και να επιβραδυνθούν, με τους μακρούς και συνεχείς αντιπερισπασμούς της τηλεοράσεως. Το χρονοδιάστημα που μπορούμε να συγκρατήσουμε την προσοχή μας μπορεί να συντομευτεί. Η τηλεόραση με τις πολύ συγκεντρωμένες σκηνές της, που διακόπτονται κάθε λίγα λεπτά από διαφημίσεις μπορεί να μας κάνουν να κουραζόμαστε πρόωρα και να μην μπορούμε να συγκεντρωθούμε παρατεταμένα. Η δύναμη της διανοητικής μας παραμονής μπορεί να εξαντληθεί.

Οι εκδότες βιβλίων και περιοδικών το γνωρίζουν αυτό. Ξέρουν ότι οι γεμάτες στήλες χωρίς ποικιλία για το μάτι απωθούν τον μέσο αναγνώστη. Η σύντομη και ζωντανά εικονογραφημένη αφήγηση μπορεί πιο εύκολα να κρατήσει την προσοχή μας αν ένα θέμα είναι μεγάλο και περίπλοκο, και οι πιθανότητες να μας καθηλώσει είναι καλύτερες αν η ύλη έχει διαιρεθεί σε τμήματα. Για παράδειγμα μπορεί να διαιρεθεί σε σχεδιαγράμματα της μιας ή των δύο σελίδων και αυτά τα σχεδιαγράμματα να κυριαρχούνται από ελκυστικούς υποτίτλους και σχετικά αποσπάσματα ή ενδεικτικά πλαισιωμένα στα περιθώρια—μαζί με οπτικά βοηθήματα.

Κάνετε Όρεξη για την Ανάγνωση

Μην επιτρέπετε σε τίποτα να σας εμποδίζει σ’ ένα σταθερό πρόγραμμα αναγνώσεως. Όταν η διάνοιά σας, σας ωθεί να μην διαβάσετε, σπρώχνετέ την με το χέρι σας. Αναγκάστε τα μάτια σας να καταβροχθίζουν τα λόγια όπως κάνει η νοσοκόμα όταν επιμένει ν’ ανοίξει το παιδί το στόμα του για να βάλει μέσα το κουτάλι. Βυθίζετε τις διανοητικές σας μεθόδους στο χείμαρρο των λέξεων μέχρις ότου κολυμπήσει η διάνοιά σας στην κατανόηση.

Η ανάγνωση είναι επικοινωνία. Δεν υπάρχουν πολλές μεγάλες διάνοιες με τις οποίες θα θέλατε να επικοινωνήσετε; Μερικά από τα λόγια και τη σοφία των μεγαλυτέρων διανοιών της ανθρώπινης ιστορίας έχουν διατηρηθεί σε γραπτά έργα. Απολαύστε τους. Άγγελοι επίσης είπαν λόγια που τα έγραψαν άνθρωποι. Και το πιο σπουδαίο ακόμη, ο ίδιος ο Θεός έδωσε λόγια ζωής για ανθρώπους κάθε ηλικίας. Έχουν διατηρηθεί στην Αγία Γραφή. Όταν διαβάζετε την Αγία Γραφή μόνος σας καταλαβαίνετε ότι «ο λόγος του Θεού είναι ζων και ενεργός.»—Εβραίους 4:12· Λουκάς 1:19· 9:35· Ιωάννης 8:40· 2 Τιμόθεον 3:16, 17.

Ανασκάπτετε τη Σημασία των Λέξεων

Αν δεν διαβάζετε με ευκολία, μη σταματήσετε τις προσπάθειές σας. Μπορείτε να μάθετε. Χειριστείτε το πρόβλημα με κέφι. Πιθανότατα το πρόβλημά σας να ξεκινάει επειδή δεν είστε εξοικειωμένος με πολλές λέξεις. Αλλά πόσοι από μας είναι; Στην Αγγλική γλώσσα υπάρχουν πάνω από 1.000.000 λέξεις. Περισσότερες από ένα εκατομμύριο λέξεις! Ο μέσος ενήλικος χρησιμοποιεί μόνο 30.000 με 60.000 λέξεις. Φαντασθείτε τι χάνουμε.

Όταν δεν ξέρουμε τη σημασία μιας λέξεως, σκεφθείτε τη σαν ένα πυρήνα που είναι περικλεισμένος σ’ ένα κέλυφος. Σπάζουμε το κέλυφος, βγάζουμε την ψίχα και διαπιστώνουμε ότι είναι πλούσια, νόστιμη και θρεπτική. Μ’ αυτό τον τρόπο οι λέξεις είναι απολαυστικές. Μην αφήνετε καμιά λέξη αν προηγουμένως δεν σπάσετε το μυστήριο της σημασίας της. Η εκμάθηση μιας νέας λέξεως διεγείρει τη φαντασία. Εμπνέει παρομοιώσεις—συλλαμβάνετε τον εαυτό σας να λέει «Αυτό μοιάζει» ή «Είναι σαν κι αυτό—σαν ένα διαμάντι που σπινθηροβολεί φως σε πολλές κατευθύνσεις.» Κάθε νέα λέξη φωτίζει τη διάνοια σε κάποιο τομέα που ποτέ προηγουμένως δεν θα μπορούσε να γίνει αυτό.

Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνετε όταν βλέπετε μια λέξη που δεν ξέρετε; Ένα μέλος του Συμβουλίου Χρησιμοποιήσεως του Αμέρικαν Χέριτατζ Ντιξιόνερυ λέει ότι το πρώτο πράγμα που κάνει είναι να προσπαθεί να μαντεύει τη σημασία από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται. Τι δείχνουν τα συμφραζόμενα αν έλειπε αυτή η λέξη; Τότε έχουμε πάρει κάποια ιδέα.

Αλλά μην προσπαθείτε απλώς να μαντέψετε ή απλώς να διερωτάστε. Δείτε τη λέξη στο βάθος! Κοιτάξτε τη λέξη στο λεξικό.

Ας πούμε ότι συναντάτε τυχαία τη λέξη «καταλύτης»:

«Η αίσθηση χιούμορ του Χάρβεϊ αποδείχθηκε ότι ήταν ο καταλύτης που ανακούφισε την φρίκη εκείνης της νύχτας για όλους μας.»

Από τα συμφραζόμενα παίρνουμε κάποια ιδέα για το τι σημαίνει «καταλύτης.» Αλλά θα μπορούσατε με βεβαιότητα να ξαναχρησιμοποιήσετε αυτή τη λέξη; Ας βρούμε τι σημαίνει ακριβώς «καταλύτης» προτού την προσθέσουμε στο λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε:

‘ΚΑΤΑΛΥΤΗΣ, μια ουσία που είτε επιταχύνει είτε επιβραδύνει μια χημική αντίδραση, αλλά η οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν υπόκειται σε καμιά μόνιμη χημική αλλαγή.’—Ουέμπστερς Νιου Τουέντιθ Σέντσουρυ Ντιξιόνερυ.

Εκτός από τη βασική αυτή χημική συνεκδοχή, «καταλύτης» είναι μια κατάλληλη λέξη για να περιγράψει πώς το χιούμορ του Χάρβεϊ ‘κατέστειλε’ ή έκανε πιο εύκολο ή ανακούφισε ένα δυσάρεστο επεισόδιο. Αλλά τι βρίσκεται πίσω από τη σημασία; Ποιες είναι οι ρίζες της λέξεως αυτής;

Τον «καταλύτη» τον βρίσκουμε στη μέση μιας ολόκληρης οικογένειας συγγενών λέξεων. Ακριβώς από πάνω στο λεξικό υπάρχει το ουσιαστικό «κατάλυση.» Μεταξύ άλλων το λεξικό μας λέει ότι σχηματίζεται από την πρόθεση κατά και το ρήμα λύειν.

Αυτό το σκάψιμο μέχρι τις ρίζες μιας λέξεως μας μορφώνει με πολλούς τρόπους. Μας βοηθάει να θυμόμαστε λέξεις. Βαθαίνει την κατανόησή μας για λέξεις που ήδη ξέρουμε. Μονομιάς διανοίγει μπροστά μας ολόκληρες νέες οικογένειες λέξεων. Αυθεντίες του λόγου μας λένε ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη αμοιβή από τη χρησιμοποίηση του λεξικού, το να μαθαίνεις την πιο βαθιά έννοια της λέξεως.

Και πάνω και κάτω από τη λέξη «καταλύτης» βρίσκουμε στήλες λέξεων που όλες αρχίζουν με την πρόθεση «κατά». Εδώ υπάρχουν μερικές:

«Κατάχρηση,» από την πρόθεση κατά και το ρήμα χράεσθαι, η κακή χρήση μιας λέξεως—κάτι από το οποίο πρέπει να φυλαγόμαστε.

«Κατακλυσμός,» από την πρόθεση κατά και το ρήμα κλύζειν, μια πλημμύρα.

«Καταστροφή,» από την πρόθεση κατά και το ρήμα στρέφειν, όλεθρος, συμφορά, αφανισμός . . . Ένας κόσμος από λέξεις διανοίγεται από μια και μόνο ρίζα.

Εδώ αρχίζει η δύναμη της λέξεως. Πάρα πολλές σημασίες αποκτούμε προσθέτοντας προθέματα, τα πρώτα συνδετικά, και επιθέματα, τα τελευταία συνδετικά. Κοιτάξτε τι συμβαίνει στη λέξη «μορφώνω» όταν προσθέσουμε ένα πρόθεμα όπως «παρά» ή «συν» ή «μετά» ή «ανά» ή «δια» ή όταν προσθέσουμε επιθέματα όπως «μένος» ή «οντας» ή «τικός» ή «ση».

Όταν διαθέτουμε χρόνο μελετώντας την εισαγωγική ύλη που βρίσκεται σ’ ένα καλό λεξικό αυτό καθεαυτό είναι μια μόρφωση. Και είτε πηγαίνετε ακόμη σχολείο είτε όχι, μπορείτε να μάθετε να διαβάζετε αν συνηθίζετε να τρέχετε στο λεξικό, με τον τρόπο που παρουσιάσαμε εδώ.

Ποια Αξία Υπάρχει στην Ανάγνωση;

Ανάμεσα σ’ όλα τα τιποτένια βιβλία που συνωστίζουν τα βιβλιοπωλεία υπάρχει πάντα κάτι αξιόλογο για να το ψάξει κανείς και να το διαβάσει. Αλλά ποιος είναι ασφαλής οδηγός για την κατάλληλη ύλη αναγνώσεως; Ένας από τους καλύτερους οδηγούς για το τι να διαβάζουμε ή να συζητούμε, αναγράφτηκε πριν από δύο χιλιάδες σχεδόν χρόνια: «Όσα είναι αληθή, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα καθαρά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, αν υπάρχει τις αρετή και εάν τις έπαινος, ταύτα συλλογίζεσθε.»—Φιλιππησίους 4:8.