Μάτια από τους Ουρανούς σας Παρατηρούν
ΜΠΟΡΕΙ να μην το ξέρετε, αλλά σας παρακολουθούν. Δεν χρειάζεται, όμως, να κοιτάξετε πίσω σας. Ο παρατηρητής σας βρίσκεται ψηλά—920 χιλιόμετρα (570 μίλια) από πάνω σας! Τα μάτια που σας βλέπουν δεν είναι ανθρώπινα, αλλά ηλεκτρονικά. Ανήκουν σ’ ένα δορυφόρο που λέγεται Λάντσατ.
Στην πραγματικότητα, ο δορυφόρος ενδιαφέρεται περισσότερο για τη γη που σας περιβάλλει παρά για σας τον ίδιο. Είσαστε ένας αγρότης; Ο Λάντσατ μπορεί να πει τι καλλιεργείτε και πόσο καλές είναι οι καλλιέργειες. Τα στοιχεία του μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να υπολογισθεί η σοδειά σας, και αυτό συχνά γίνεται με ακρίβεια 90 τοις εκατό. Θα μπορούσε να υπάρχει πετρέλαιο ή ουράνιο στη χώρα σας; Ο Λάντσατ μπορεί να εντοπίσει δυσδιάκριτες γεωλογικές ενδείξεις που βοηθούν στην απάντηση αυτού του ερωτήματος.
Από Πόλο σε Πόλο
Φυσικά, δεν παρακολουθείστε πάντα. Κάθε Λάντσατ (αυτή τη στιγμή υπάρχουν δύο) περνάει ακριβώς από πάνω σας περίπου μια φορά κάθε 18 μέρες, τραβώντας ηλεκτρονικές φωτογραφίες από τη μεσημβρινή τροχιά του. Γιατί μεσημβρινή τροχιά; Υπάρχει ένας σπουδαίος λόγος.
Υποθέστε ότι ταξιδεύατε πάνω από τον ισημερινό της γης μ’ ένα δορυφόρο. Τα πράγματα μπορεί να φαίνονται λίγο μονότονα στις πρώτες λίγες τροχιές, επειδή θα είχατε πάντα την ίδια θέα. Εκείνο που θα βλέπατε από κάτω θα ήταν οι τροπικοί, στη μια τροχιά μετά την άλλη. Τώρα φαντασθείτε ότι βρισκόσαστε σε μια μεσημβρινή τροχιά. Καθώς ταξιδεύετε από το βορρά στο νότο, η γη αργά αργά θα περιστρεφόταν από κάτω σας. Καμιά τροχιά δεν θα έμοιαζε με την άλλη! Αν περνούσατε λοιπόν πάνω από την Αθήνα στην Ελλάδα, η επόμενη τροχιά σας μπορεί να ήταν πάνω από το Λονδίνο στην Αγγλία. Τελικά, θα είχατε μια κάτοψη κάθε μέρους της γης, αυτό ακριβώς που χρειάζεται ο Λάντσατ για να κάνει τη δουλειά του.
Η μεσημβρινή τροχιά έχει κι ένα άλλο πλεονέκτημα επίσης. Λόγω αυτού του πλεονεκτήματος η οπτική γωνία, με την οποία οι φωτογραφίες που παίρνει ο Λάντσατ βλέπουν τον ήλιο, είναι περίπου σταθερή, εκτός απ’ τις εποχιακές βαθμιαίες μεταβολές της. Αυτή η σταθερότητα είναι πολύτιμη στη χαρτογράφηση.
Πρώτες Επιτυχίες
Σύντομα μετά την εκτόξευση του Λάντσατ, οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν τη μεγάλη δυνατότητά του να ανακαλύπτει ορυκτά και να αναγνωρίζει καλλιέργειες. Στη διάρκεια της πρώτης κιόλας βδομάδας, ο Λάντσατ Ι ανακάλυψε πάνω από 30 άγνωστα μέχρι τότε γεωλογικά χαρακτηριστικά σ’ ένα μέρος της Καλιφόρνιας. Το 1977 υπολογίσθηκε ότι ο Λάντσατ είχε ανακαλύψει νέα αποθέματα πετρελαίου αξίας ενός δισεκατομμυρίου δολλαρίων!
Εν τω μεταξύ, άρχισε ένα πειραματικό πρόγραμμα για να διαπιστωθεί αν οι πληροφορίες του Λάντσατ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αναγνώριση καλλιεργειών και την πρόβλεψη του μεγέθους της συγκομιδής. Σε μια ειδική έρευνα αποκλειστικά για το σιτάρι, η ποσότητα της συγκομιδής προλέχθηκε από πολύ πριν, και τα εννέα δέκατα και πλέον αυτών των προβλέψεων αποδείχθηκαν ακριβή και η ακρίβεια ήταν της τάξεως του 90-100 τοις εκατό των πραγματικών ποσοτήτων. Σύντομα δημιουργήθηκαν ιδιωτικές εταιρίες που χρησιμοποιούν τα στοιχεία του Λάντσατ για να δώσουν προβλέψεις της αποδόσεως των καλλιεργειών σε ιδιωτικούς αγοραστές.
Αυτές οι προβλέψεις της αποδόσεως των καλλιεργειών είναι ιδιαίτερα σπουδαίες στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, γιατί τους επιτρέπουν να προλαμβάνουν πιθανές πείνες και να ζητούν βοήθεια έγκαιρα. Αλλά, η ειρωνεία είναι ότι, γενικά οι χώρες δεν χρησιμοποιούν τις πολύτιμες πληροφορίες του Λάντσατ. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Τεχνολογία και Πολιτική
Οι λιγότερο αναπτυγμένες χώρες απλώς δεν έχουν συστήματα υπολογιστών, εκπαιδευμένους ειδικούς και τα αναγκαία χρήματα για να μετατρέψουν τα στοιχεία του Λάντσατ σε αξιόπιστες προβλέψεις για την απόδοση των καλλιεργειών. Γίνονται πειράματα για να ευρεθεί η αναγκαία τεχνική η οποία θα επιτρέψει στις χώρες αυτές να αντλούν τις αναγκαίες πληροφορίες απευθείας από τις φωτογραφίες του Λάντσατ με το ανθρώπινο μάτι, χωρίς την παρεμβολή των υπολογιστών. Αλλά ενώ τέτοιες μέθοδοι μπορεί να είναι αποτελεσματικές, όσον αφορά τις εκτιμήσεις για την απόδοση των καλλιεργειών, ωστόσο χρειάζεται ανάλυση από ηλεκτρονικό υπολογιστή όταν οι φωτογραφίες του Λάντσατ χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό μετάλλων. Αυτό δημιουργεί προβλήματα.
Αν και οι λιγότερο αναπτυγμένες χώρες δεν έχουν τεχνολογία και προσωπικό για τους υπολογιστές για να αξιοποιούν όσο το δυνατόν περισσότερο τις φωτογραφίες της χώρας τους, που παίρνει ο Λάντσατ, κάποιοι άλλοι έχουν αυτές τις δυνατότητες—οι μεγάλες εταιρίες πετρελαίου και μεταλλευμάτων. «Πολλές απ’ αυτές τις επιχειρήσεις διατηρούν καλά εξοπλισμένα εργαστήρια αναλύσεως φωτογραφιών, όπου εξετάζονται προσεκτικά και αδιάκοπα οι φωτογραφίες που παίρνει ο Λάντσατ από τις εδαφικές περιοχές των ΛΑΧ [λιγότερο αναπτυγμένων χωρών]» παρατηρεί το σοβαρό περιοδικό Τεκνόλοτζυ Ρηβιού. Αυτές οι εταιρίες λοιπόν μπορούν να διαπραγματευθούν τα δικαιώματα εκμισθώσεως αφού κατέχουν καλύτερες πληροφορίες για τα αποθέματα των ΛΑΧ από όσο οι ίδιες οι χώρες.» Ποιο είναι το αποτέλεσμα; Αυτή η θλιβερή κατάσταση που δημιουργεί δυσπιστία έχει οδηγήσει μερικές από τις ΛΑΧ να κάνουν κάτι, όπως η εθνικοποίηση της βιομηχανίας.»
Η πολιτική υπεισέρχεται επίσης στο ζήτημα της διακριτικής ικανότητας του Λάντσατ—δηλαδή, πόσες πολλές λεπτομέρειες μπορούν να ληφθούν από τις φωτογραφίες του.
Ακριβώς τώρα οι «κόκκοι» πάνω στο ηλεκτρονικό «φιλμ» του Λάντσατ αντιστοιχούν σε έκταση περίπου 4 στρεμμάτων (ενός έηκερ). Είναι δυνατόν να βελτιωθεί η διακριτική ικανότητα πάρα πολύ. Πράγματι η επόμενη γενιά των Λάντσατ αναμένεται να έχει «κόκκους», που θα αντιστοιχεί ο καθένας σε ένα τετράγωνο επιφάνειας με πλευρά 30 τ. μέτρα (98 τ. πόδια) δηλαδή μόνο 1 στρέμμα περίπου (1/4 του έηκερ). Η Γαλλία σχεδιάζει να εκτοξεύσει ένα δορυφόρο με διακριτική ικανότητα 10 μέτρων (33 ποδών), ο οποίος θα βγάζει «κόκκους» που θα αντιστοιχούν στο 1/40 του έηκερ (100 τετραγωνικά μέτρα).
Αλλά τι θα γίνει αν αυτές οι υψηλής διακριτικής ικανότητας φωτογραφίες χρησιμοποιούνται, όχι από αγρότες και ερευνητές μεταλλευμάτων και πετρελαίου, αλλά από τις υπηρεσίες πληροφοριών μιας εχθρικής χώρας; «Το θέμα του επιπέδου διακριτικής ικανότητας που θα επιτραπεί να έχουν οι δορυφόροι μη στρατιωτικών ερευνών συζητείται έντονα στα Ηνωμένα Έθνη,» λέει το Τεκνόλοτζυ Ρηβιού. Μερικές χώρες έχουν χρησιμοποιήσει τις φωτογραφίες του Λάντσατ «για να ελέγξουν τις φυσικές πλουτοπαραγωγικές πηγές των γειτόνων τους μάλλον παρά για να χρησιμοποιήσουν τα δικά τους φυσικά αποθέματα.»
Τεχνολογία και Σοφία
Είναι ένα ζήτημα που χρονολογείται εδώ και χιλιάδες χρόνια στην ιστορία του ανθρώπου—η ανικανότητά του να χρησιμοποιήσει τα επιτεύγματά του σωστά. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η Γραφή σχολιάζει αυτό το πρόβλημα, το οποίο υπήρχε από τον καιρό της ανοικοδομήσεως του πύργου της Βαβέλ πριν από 4.000 περίπου χρόνια. Αν και ήταν το οικοδομικό θαύμα της εποχής του, αυτός ο πύργος είχε κακοχρησιμοποιηθεί, προφανώς για εσφαλμένους θρησκευτικούς σκοπούς.—Γέν. 11:5-9.
Στην περίπτωση των γεωλογικών δορυφόρων, όπως ο Λάντσατ, υπάρχει μεγάλη δυνατότητα για καλό, αλλά και για κακό επίσης. Θα χρησιμοποιήσουν οι κερδοσκόποι τις προβλέψεις των σιτηρών για να αισχροκερδίσουν από τις διακυμάνσεις των τιμών, ή θα χρησιμοποιηθούν αυτές οι προβλέψεις για τη βοήθεια των λαών που λιμοκτονούν; Οι έρευνες για ορυκτά θ’ ανοίξουν την πόρτα σε συνετές εθνικές μεθόδους χρησιμοποιήσεως των αποθεμάτων, ή στη διεθνή διαρπαγή από τις εταιρίες υψηλής τεχνολογίας; Μήπως ο φόβος της κατασκοπείας θα μειώσει τη χρησιμότητα των μελλοντικών δορυφόρων; Εδώ η ανθρώπινη φύση έχει το λόγο ν’ απαντήσει σ’ αυτά τα ερωτήματα μάλλον παρά η ανθρώπινη τεχνολογία.
[Πλαίσιο στη σελίδα 22]
Η Σύντομη, Θλιβερή Ιστορία του Σήσατ
Τον Ιούνιο του 1978 οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτόξευσαν ένα φιλόδοξο πειραματικό δορυφόρο με το όνομα Σήσατ-Α. Ήταν σαν τον Λάντσατ, με τη μόνη διαφορά ότι χρησιμοποιούσε ραντάρ υψηλής διακριτικής ικανότητας αντί φωτεινών κυμάτων. Έτσι ο Σήσατ-Α μπορούσε να παρατηρεί τις συνθήκες του ωκεανού μέρα-νύχτα, άσχετα με την πυκνότητα των σύννεφων.
«Η κυρία αποστολή του Σήσατ-Α είναι για ένα χρόνο,» δήλωσε η NASA (η Εθνική Υπηρεσία Αεροναυτικής και Διαστήματος), «αλλά εφοδιάζεται με αρκετά καύσιμα και άλλα παρόμοια υλικά, ώστε η πτήση να μπορεί να παραταθεί για άλλα δυο χρόνια.» Δεν πέτυχε όμως.
Στις 9 Οκτωβρίου, λιγότερο από τέσσερις μήνες από τότε που εκτοξεύθηκε, ο δορυφόρος σταμάτησε να λειτουργεί, θύμα των ολοένα και περισσοτέρων βραχυκυκλωμάτων. Τι προξένησε το χαμό αυτού του δορυφόρου που στοίχισε πολλά εκατομμύρια δολλάρια; Ένα συμβούλιο επιθεωρήσεως της NASA κατάληξε στο συμπέρασμα ότι οι μηχανικοί του Σήσατ μπορεί να εξέλαβαν πάρα πολλά πράγματα σαν δεδομένα.
Το συμβούλιο διαπίστωσε ότι «ένας έλεγχος είχε παραμερισθεί χωρίς την απαιτούμενη έγκριση, η ελαττωματική λειτουργία σπουδαίων οργάνων δεν αναφέρθηκε στους υπευθύνους του προγράμματος, δεν υπήρχε πλήρης συμμόρφωση με τις οδηγίες, και οι ελεγκτές της πτήσεως ήταν ανεπαρκώς προετοιμασμένοι για την εργασία τους.»
Η τεχνολογία δεν λειτουργεί καλύτερα από τους ανθρώπους που είναι υπεύθυνοι να την κάνουν να λειτουργήσει.
[Πλαίσιο στη σελίδα 23]
Φωτογράφηση από το Διάστημα
Αν και ο Λάντσατ είναι εφοδιασμένος με μια τηλεοπτική μηχανή λήψεως, οι υψηλής διακριτικής ικανότητας φωτογραφίες παίρνονται, όχι από την κάμερα, αλλά από ένα μηχάνημα που λέγεται πολυφασματικός διερευνητής. Πώς λειτουργεί;
Ο δορυφόρος έχει έναν καθρέφτη που κινείται μπρος πίσω, «παρατηρώντας» μια λωρίδα εδάφους στη γη. Το φως από το έδαφος ανακλάται στον καθρέφτη και μπαίνει σ’ ένα τηλεσκόπιο, όπου εστιάζει σε τέσσερις συσκευές φωρατών (ανιχνευτών), που παίζουν τον ρόλο του φιλμ σε αυτό το ηλεκτρονικό υποκατάστατο της φωτογραφικής μηχανής. Κάθε μια από τις τέσσερις συσκευές φωρατών είναι ευαίσθητη σε διαφορετικό είδος φωτός. Η μία βλέπει μόνο το πράσινο φως, η άλλη το κόκκινο φως, και οι άλλες δύο διαφορετικές συχνότητες της υπέρυθρης ακτινοβολίας.
Καθεμιά από τις τέσσερις συσκευές ανιχνευτών βλέπει το φως από το ίδιο μικρό τετράγωνο εδάφους, μα επειδή κάθε ανιχνευτής κοιτάζει σε διαφορετικό είδος φωτός, οι ανιχνευτές αντιδρούν διαφορετικά. Παραδείγματος χάρη, το νερό απορροφά το υπέρυθρο φως αμέσως. Έτσι, όταν ο Λάντσατ κοιτάζει ένα μικρό τετράγωνο νερού κάτω, οι υπέρυθροι ανιχνευτές δεν βλέπουν πολλά. Το νερό φαίνεται μαύρο στον ανιχνευτή του υπέρυθρου. Αυτό δεν συμβαίνει όμως με τον ανιχνευτή του πράσινου! Αυτός βλέπει άφθονο πράσινο φως ν’ ανακλάται από το νερό, κι έτσι το νερό είναι πολύ φωτεινό. Στην πραγματικότητα, ο ανιχνευτής του πράσινου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη για να μετρήσει το βάθος του νερού μέχρι 20 περίπου μέτρα (65 πόδια), με μεγάλη ακρίβεια.
Αυτά τα μικρά τετράγωνα κάτω, περίπου ενός έηκερ (4 στρέμματα) σε μέγεθος, είναι τα πιο μικρά πράγματα που μπορεί να δει ο Λάντσατ. Αντιστοιχούν με ένα «κόκκο» στο κοινό φιλμ. Άσχετα με το πόσο πολύ μπορεί να μεγεθυνθεί μια φωτογραφία του Λάντσατ, η διακριτική του ικανότητα περιορίζεται από τις μικρές κηλίδες που λέγονται «πίξελς». Κάθε πίξελ έχει έναν αριθμό που δείχνει πόση φωτοδιαύγεια παρουσιάζει στον κάθε ένα φωρατή. Αυτοί οι τέσσερις αριθμοί μοιάζουν με δακτυλικό αποτύπωμα, που επιτρέπει στον παρατηρητή να προσδιορίσει αν βλέπει μια λιμνούλα, ένα δρόμο, ή μια παράνομη καλλιέργεια μαριχουάνας.
Έτσι εκείνο που «βλέπει» πραγματικά ο Λάντσατ είναι αριθμοί! Απ’ αυτούς μπορεί να μάθει κανείς πολύ περισσότερα από όσα από ένα συνηθισμένο φωτογραφικό στιγμιότυπο.