Ζωντανά Έργα Τέχνης

Η ΚΟΡΗ ΜΟΥ ήταν 13 ετών όταν για πρώτη φορά έφερε στο σπίτι ένα μεγάλο βιβλίο και είδα τα μπονσάι. Καθώς μου έδειχνε τις φωτογραφίες στο βιβλίο και μας δημιουργούσαν έκπληξι οι θαυμάσιοι κορμοί και τα καλλιτεχνικά ασύμμετρα σχήματα, το ενδιαφέρον μου αμέσως κεντρίσθηκε. Διαβάσαμε αμέσως όλες τις πληροφορίες και, πριν περάση πολύς καιρός, πήγαμε στο τοπικό φυτώριο για να αγοράσωμε φυτά για μπονσάι. Κόψαμε μαζί ρίζες, κόψαμε κλαδιά, τα δέσαμε, τα στερεώσαμε με σύρμα και τα ξαναβάλαμε σε γλάστρες. Αλλά δεν πέρασε πολύς καιρός από τότε που φυτέψαμε τα δένδρα μας στην αυλή και ήταν φανερό ότι είχαν ξεραθή.

Μετά από χρόνια μετοικήσαμε σε μια περιοχή όπου μπορούσαμε να ξεριζώσουμε μικρά άγρια δένδρα και να τα χρησιμοποιήσουμε για μπονσάι· γι’ αυτό ξαναπροσπάθησα να τα καλλιεργήσω, αυτή τη φορά με κάπως περισσότερη επιτυχία. Η κόρη μου, η οποία είχε πια μεγαλώσει, δεν ζούσε μαζί μου στο σπίτι. Αλλά πρόσφατα είχαμε κάνει μαζί ένα ταξίδι στην Ουάσινγκτον, D.C., κι εκεί επισκεφθήκαμε τον Εθνικό Βοτανικό Κήπο. Τα μάτια μας είχαν προσηλωθή στην Εθνική Συλλογή Μπονσάι. Τα 53 δένδρα που απαρτίζουν τη συλλογή είχαν δωρηθή από τον Ιαπωνικό Σύνδεσμο Μπονσάι. Η συλλογή περιλάμβανε ένα μεγαλοπρεπές Ιαπωνέζικο πεύκο 180 ετών από την αυτοκρατορική οικογένεια. Αυτά τα δένδρα τα περιπιούντο γενεές ειδικών. Ακόμη κι αν ένα άτομο δεν είχε δείξει στο παρελθόν ενδιαφέρον για τα «φυτά σε δοχεία» (αυτό που κατά γράμμα σημαίνει «μπονσάι»), θα γοητευόταν απ’ αυτά τα ζωντανά έργα τέχνης. Άνετα θα μπορούσε κάποιος να αισθανθή σαν τον Γκιούλλιβερ να κοιτά ένα μικρό τοπίο στο Λίλλιπουτ καθώς έβλεπε αυτά τα μπονσάι.

Τι Είναι το Μπονσάι;

Σε μερικούς, αυτό το χόμπυ μπορεί να φαίνεται ότι είναι μια προσπάθεια βασανισμού των δένδρων καθώς τα στρίβουν για να τους δώσουν παράξενα σχήματα. Ωστόσο, για τους Ιαπωνέζους, οι οποίοι δημιούργησαν την τέχνη, είναι ένας τρόπος για να έχουν ένα κομμάτι από τη φύσι κοντά τους ενόσω ζουν σε μια πολυάνθρωπη πόλι. Το να βλέπη κάποιος ένα δένδρο φυτεμένο σ’ ένα ρηχό δοχείο, το οποίο είναι στρωμένο με βρύα και όπου ένας απότομος βράχος έχει τοποθετηθή, φέρνει, στο νου του αναμνήσεις από ένα τοπίο που απόλαυσε κάποτε σε μεγαλογραφία.

Ίσως κάποτε να είχατε πάει για πικ-νικ με την οικογένειά σας ή τους φίλους σας και να περάσατε θαυμάσια σ’ ένα άλσος από δένδρα. Θα μπορούσατε να φωτογραφίσετε το τοπίο σαν ανάμνησι, ή να φυτέψετε μια συστάδα δενδρυλλίων σ’ ένα δοχείο σάικεϊ και να έχετε ένα ζωντανό αντίγραφο του σκηνικού.

Για όσους αγαπούν την ποικιλία των δένδρων, αλλά δεν έχουν χώρο για περισσότερα από ένα ή δύο πλήρους μεγέθους, ένα ακαλλιέργητο μέρος στην πίσω αυλή μπορεί άνετα να χωρέση μια ντουζίνα μικροσκοπικών δένδρων. Η κατάστασις ήταν διαφορετική για ένα φιλικό μου πρόσωπο το οποίο με απληστία καλλιεργούσε μπονσάι. Όταν απέκτησε ένα μεγάλο κτήμα, σταμάτησε το χόμπυ του για μπονσάι και στράφηκε στην καλλιέργεια μεγάλων δένδρων.

Πάντα απολαμβάνομε το φθινόπωρο όταν το φύλλωμα των φυλλοβόλων δένδρων αλλάζει χρώμα. Ένα μπονσάι που έχει, ντυθή τα φθινοπωρινά του χρώματα μπορεί να είναι πολύ γοητευτικό στο σαλόνι ενός σπιτιού. Τα δένδρα που είναι ανθισμένα την άνοιξι είναι πολύ ωραία στον κήπο, αλλά μια ξαφνική κακοκαιρία μπορεί να συντομεύση την ωραιότητα ρίχνοντας κάτω τα άνθη. Ένα ανθισμένο μπονσάι, είτε είναι αζαλέα, είτε κυδωνιά ή πασχαλιά, μπορεί να μεταφερθή μέσα στο σπίτι μακρυά από τον απρόβλεπτο ανοιξιάτικο καιρό και να το απολαύσουν οι άνθρωποι για πολύ περισσότερο χρόνο. Έτσι, λοιπόν, η δυνατότητα μεταφοράς αυτών των φυτών αποτελεί άλλον ένα λόγο που κάνει κάποιον να θέλη να τα καλλιεργήση.

Ουσιαστικά, τα μπονσάι είναι υπαίθρια φυτά, επειδή χρειάζονται το φως του ήλιου, φρέσκο αέρα και την αλλαγή των εποχών για να παραμένουν υγιή. Το απαραίτητο πλούσιο πότισμα και το συχνό ψέκασμα του φυλλώματος δεν θα ήταν εύκολο να γίνη μέσα στο σπίτι. Η έλλειψις υγρασίας στα θερμαινόμενα σπίτια θα επηρέαζε δυσμενώς επίσης πολλά δένδρα, γι’ αυτό πρέπει να μεταφέρωνται μέσα στο σπίτι μόνο για ειδικές περιπτώσεις ή για να συμβάλουν στην καλή υποδοχή ενός τιμώμενου επισκέπτη.

Επιτυγχάνοντας Αποτελέσματα

Αν έχετε κάποια γνώσι των αναγκών που έχουν τα φυτά και τα δένδρα, μπορείτε να απολαύσετε το χόμπυ καλλιέργειας μπονσάι. Τα σχετικά βιβλία πληθαίνουν καθώς μεγαλώνει το ενδιαφέρον στο δυτικό ημισφαίριο. Έχετε ποτέ κλαδέψει δένδρα ή θάμνους για να τους δώσετε κάποιο σχήμα ή για να βγάλετε τα κατεστραμμένα κλαδιά; Χωρίς αμφιβολία χρησιμοποιήσατε κρεμαστά ψαλίδια και χρειάσθηκε ν’ ανεβήτε σε σκάλα για τα ψηλά δένδρα. Με το μπονσάι, όμως, μπορείτε να το κάνετε αυτό από ένα κάθισμα κουζίνας και να χρησιμοποιήσετε νυχοκόπτη. Αν έχετε μεταφυτεύσει δένδρα με επιτυχία, γνωρίζετε ότι σπουδαίο ρόλο παίζει η εποχή του έτους, και σε μερικές περιπτώσεις θα έχετε κλαδέψει τις ρίζες με ένα τσαπί και θ’ αφήσατε χρόνο για να αναπτυχθούν οι μικρές ρίζες προτού κόψετε την ατρακτοειδή ρίζα και μεταφυτέψετε πραγματικά το δένδρο. Αυτή η ίδια γνώσις θα σας βοηθήση να μεταφυτέψετε με επιτυχία ένα άγριο δένδρο σ’ ένα δοχείο. Δεν πρέπει να δοκιμάσετε να κόψετε ένα δένδρο στη διάρκεια των καυτών μηνών του καλοκαιριού διότι το φύλλωμά του θα μαραθή και το δένδρο θα πεθάνη. Ούτε πρέπει να κατακομματιάσετε τη σφαιρική ρίζα ενός δένδρου που έχει αναπτυχθή σε φυτώριο για να τη συμπιέσετε μέσα σ’ ένα δοχείο μπονσάι με μια μόνο κίνησι.

Αν τα φυτά του σπιτιού έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για σας, μερικά είδη μπορούν να καλλιεργηθούν σε μπονσάι σπιτιού. Μεταξύ αυτών η αζαλέα, το ξύλο πύξου, και η Πυρόκανθα. Μερικοί που έχουν σαν χόμπυ το μπονσάι χρησιμοποιούν επίσης το Φίκο τον εξωτικό και τα Πολύσιας φρωϊτικόζα (αρωματικά βότανα «μινγκ»). Όταν καλλιεργούμε σπιτικά φυτά συχνά μεταφέρομε τα τροπικά μας φυτά σε προοδευτικά μεγαλύτερες γλάστρες καθώς αυξάνουν σε μέγεθος. Σ’ αυτό το σημείο, η καλλιέργεια των μπονσάι διαφέρει, διότι οι ρίζες είναι κλαδεμένες βάσει υπολογισμών όχι μόνο για να χωράνε στην ίδια γλάστρα συνέχεια, αλλά για να αναπτυχθούν οι νεώτερες ρίζες πιο κοντά στην κορυφή. Το φύλλωμα αντίστοιχα κλαδεύεται, με αποτέλεσμα και ο κορμός να φαίνεται ανάλογα παχύτερος.

Δεν πρέπει να ελπίζη κανείς ότι ο αρχάριος θα επιτύχη πολλά πράγματα τα πρώτα χρόνια. Θυμάμαι ακόμα το άτονο, συνεσταλμένο χαμόγελο στο πρόσωπο ενός επαγγελματία καλλιεργητή όταν του έδειξα τις πρώτες μου προσπάθειες. Δεν ήθελε να με αποθαρρύνη, αλλά δεν μπορούσε ειλικρινά να με κολακεύση. Μετά από λίγο διάστημα θα αρχίσετε να αισθάνεσθε ότι μερικά από τα δένδρα σας είναι αρκετά καλά, μόνο και μόνο για να δήτε μια επίδειξι μπονσάι και να καταλάβετε ότι, σε σύγκρισι με τα έργα ειδικών τα δικά σας είναι ασήμαντα. Μη σας απογοητεύση αυτό.

Αν είσθε άτομο που διαθέτει λίγο χρόνο σε ακαλλιέργητο περιβάλλον, είναι πιθανόν να βρήτε έναν φυσικό ‘νάνο’—ένα θησαυρό γι’ αυτούς που τους ενθουσιάζουν τα μπονσάι. Ή σ’ ένα δενδροκήπιο μπορεί να παρουσιασθή ένας σκάρτος θάμνος που δεν πωλήθηκε επειδή ήταν ασύμμετρος.

Μολονότι μερικοί πιστεύουν ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα μπορούν ν’ αποκτήσουν ένα μπονσάι, άλλοι επιμένουν ότι χρειάζονται τουλάχιστον 10 χρόνια για ν’ αποκτήση κάποιος ένα μπονσάι πραγματικής ομορφιάς. Και οι δύο ομολογούν, όμως, ότι η ηλικία ενός «μπονσάι» είναι κάτι το φαινομενικό, μια εντύπωσις που δημιουργείται απ’ αυτόν που καλλιεργεί το μπονσάι—και όχι πάντα από το πέρασμα του χρόνου. Έτσι με υπομονή μπορείτε κι εσείς ν’ αποκτήσετε ένα ζωντανό έργο τέχνης,—Από συνεργάτη.