Ο Απρόβλεπτος Καιρός Μας

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στις Φιλιππίνες

ΕΧΕΤΕ ποτέ βρεθή εκδρομή στην εξοχή ή με συντροφιά σε μια παραλία, όταν ξαφνικά φάνηκε σαν ν’ άνοιξαν οι ουρανοί και περάσατε όλο το απόγευμα σας με καταρρακτώδη βροχή; Στους περισσότερους μάς έχει συμβή αυτό και ίσως να μην εκφραστήκαμε και με καλά λόγια για τον καιρό σ’ εκείνη την περίστασι. Αυτές οι ενοχλήσεις, όμως, είναι μικρές συγκρινόμενες με άλλες που μπορεί να προκαλέση η κακοκαιρία. Χωρίς αμφιβολία, στους συγγενείς των εκατοντάδων ατόμων που σκοτώνονται, κάθε χρόνο από κεραυνούς στις Ηνωμένες Πολιτείες, ή σ’ αυτούς που επιζούν από τυφώνες, που είναι θανατηφόροι σε χιλιάδες άλλους, ο καιρός μπορεί να φαίνεται εχθρός.

Στην πραγματικότητα, όμως, ο καιρός είναι ένας καλός φίλος του ανθρώπου. Με τη λέξι «καιρός,» αναφερόμαστε στην ατμοσφαιρική κατάστασι, ιδιαίτερα μάλιστα του τμήματος της ατμόσφαιρας που βρίσκεται, πλησιέστερα στον τόπο που ζούμε.

Η ατμόσφαιρά μας μοιάζει, με μια τεράστια κουβέρτα που ζυγίζει πέντε εκατομμύρια δισεκατομμύρια τόννους και περιβάλλει τη γη. Μας προστατεύει από τις σκληρές συνθήκες του έξω διαστήματος, καθώς και από την ηλιακή ακτινοβολία που μπορεί να αποβή μοιραία. Ρυθμίζει τη θερμοκρασία του πλανήτη μας και μεταφέρει νερό από τις αχανείς θαλάσσιες δεξαμενές στην ξηρά, καθιστώντας έτσι δυνατή την επιβίωσι του ανθρώπου. Συνεπώς, μπορούμε να είμαστε ευγνώμονες για τον καιρό μας, έστω κι αν αυτός προκαλή ενοχλήσεις ή και κινδύνους κατά καιρούς.

Ένα Εύτακτο Σύστημα

Αν και ο καιρός φαίνεται ότι δεν μπορεί να προβλεφθή, στην πραγματικότητα διαμορφώνεται μ’ έναν εύτακτο τρόπο. Ο μετεωρολόγος Φρέντερικ Τζ. Σούμαν σχολίασε πρόσφατα: «Μια πρώτη τυχαία εξέτασις της ατμόσφαιρας πιθανόν να εντυπωσιάση έναν άσχετο παρατηρητή με τον άτακτο φαινομενικά τρόπο που συμβαίνουν τα καιρικά φαινόμενα . . . Όμως η προσεκτική και άμεση παρατήρησις αποκαλύπτει τάξι σε όλες τις κλίμακες.»

Οι περισσότεροι, από μας πιθανόν να είμαστε «άσχετοι παρατηρητές.» Αλλά μια σύντομη εξέτασις του πώς διαμορφώνεται ο καιρός—όσο τον κατανοούμε βέβαια—θα δείξη πως πράγματι διέπεται από τάξι. Μάλιστα, αποτελεί άλλη μια απόδειξι ότι η γη είναι κατάλληλα σχεδιασμένη για την ανθρώπινη ζωή και άνεσι.

Ένα Δώρο από τον Ήλιο

Ο ήλιος αποτελεί μια καταπληκτική πηγή ενέργειας, ακτινοβολώντας ένα εκατομμύριο θερμίδες το λεπτό σε κάθε τετραγωνικό εκατοστό της τεράστιας επιφανείας του. Ευτυχώς, μόνο μισό δισεκατομμυριοστό αυτής της τεράστιας ακτινοβολίας φθάνει στη γη, και απ’ αυτό, περίπου το ένα τρίτο αντανακλάται πάλι πίσω στο διάστημα και δεν χρησιμοποιείται καθόλου από τον πλανήτη μας. Τα υπόλοιπα δύο τρίτα όμως αποτελούν την αιτία που διαμορφώνει πάντα τον καιρό μας. Συνεπώς, ο καιρός μας είναι δώρο από τον ήλιο. Αυτό αληθεύει για πολλούς λόγους.

Μερικές φορές τα παιδιά ρωτούν γιατί συμβαίνει, ώστε, όσο ψηλότερα πηγαίνεις τόσο περισσότερο κρύο κάνει, ενώ θεωρητικά θάπρεπε να κάνη περισσότερη ζέστη, διότι πλησιάζεις πιο κοντά τον ήλιο. Η απάντησις, φυσικά, είναι ότι η ατμόσφαιρα θερμαίνεται πολύ λίγο από τις απ’ ευθείας ακτίνες του ηλίου. Το μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας διαπερνά την ατμόσφαιρα και θερμαίνει την επιφάνεια της γης. Συνεπώς η θέρμανσις της ατμόσφαιρας γίνεται κυρίως εκ των κάτω. Αυτό το γεγονός έχει πολύ σημαντικά αποτελέσματα.

Το 70 τοις εκατό και πλέον της επιφάνειας της γης καλύπτεται από νερό. Μεγάλο μέρος της ηλιακής θερμότητας καταναλίσκεται για να το θερμάνη και να το εξατμίση. Μέρος αυτού του ατμού, όταν ανεβαίνη ψηλότερα, μετατρέπεται πάλι από το ψύχος σε μικρές σταγόνες νερού που σχηματίζουν τα σύννεφα. Χρειάζεται μεγάλη ποσότητα θερμότητας για να εξατμισθή το νερό, και όταν ο ατμός συμπυκνώνεται σε σύννεφα, όλη αυτή η θερμότητα αποδεσμεύεται. Αυτό μπορεί να προκαλέση μια ανισορροπία σ’ αυτά τα ψυχρά μεγάλα ύψη. Ίσως να προκληθή κάποια αναταραχή. Αλλ’ αυτό ακριβώς προκαλεί τη μεταφορά νερού εκεί που χρειάζεται, στην ξηρά.

Τα σύννεφα, φυσικά, επηρεάζουν τον καιρό πάρα πολύ. Όχι μόνο μεταφέρουν βροχή ή χιόνι, αλλά αποκλείουν και την ηλιακή ενέργεια, πράγμα που προκαλεί τον ψυχρό καιρό στη διάρκεια της ημέρας. Τη νύχτα, όμως εμποδίζουν τη θερμότητα της γης να σκορπισθή στο έξω διάστημα. Συνεπώς, μια συννεφιασμένη χειμωνιάτικη νύχτα είναι συνήθως θερμότερη από μια ξάστερη βραδυά.

Μεγάλα Συστήματα Ανέμων

Στα παλιότερα χρόνια, όταν τα πλοία κινούνταν με πανιά, οι ναυτικοί εξαρτιόνταν πολύ απ’ τον καιρό. Μάθαιναν ότι σε ωρισμένα γεωγραφικά πλάτη φυσούσαν συνεχώς και μετά βεβαιότητος ισχυροί άνεμοι και ότι αυτοί οι άνεμοι θα τους κινούσαν επί μεγάλες αποστάσεις στους ωκεανούς του κόσμου. Αυτοί, οι άνεμοι φαίνονται στο διάγραμμα. Ωστόσο, υπήρχαν κι άλλες περιοχές που τους δημιουργούσαν προβλήματα. Κοντά στον ισημερινό, παραδείγματος χάριν, υπήρχαν σημεία άπνοιας, όπου μπορούσαν να περιμένουν εβδομάδες για ευνοϊκό άνεμο. Περίπου 3.200 χιλιόμετρα (2.000 μίλια) μακρυά από τον ισημερινό βρισκόταν μια περιοχή που την ωνόμαζαν «γεωγραφικό πλάτος του αλόγου.» Σύμφωνα με μια πηγή ωνομάσθηκε έτσι διότι οι ναυτικοί εύρισκαν κατά καιρούς άπνοια εκεί τόσο πολύ καιρό ώστε άρχιζαν να πετούν τα άλογα έξω από τα πλοία για να εξοικονομήσουν νερό!

Χωρίς αμφιβολία, οι ναυτικοί, που ταξίδευαν με τους ισχυρούς ανέμους συχνά μιλούσαν ευνοϊκά για τον καιρό, ενώ όσοι εμποδίζονταν από την άπνοια στις ανασφαλείς περιοχές, μιλούσαν με δυσμένεια γι’ αυτόν. Στην πραγματικότητα, όμως, και τα δύο είδη περιοχών, είναι ζωτικά για τον καιρό μας, και προκαλούνται και τα δύο από τον ήλιο.

Η ατμόσφαιρά μας αποτελεί ένα γιγαντιαίο σύστημα μεταφοράς θερμότητας που παίρνει την ενέργεια που χρειάζεται από τη θέρμανσι του αέρα που βρίσκεται κοντά στην επιφάνεια των τροπικών περιοχών. Αυτός ο θερμός αέρας ανεβαίνει σε ψυχρότερα ύψη και αντικαθίσταται από τον αέρα που έρχεται, από τον Βορρά και τον Νότο. Οι ισχυροί άνεμοι που βλέπετε στο διάγραμμα προκύπτουν από ένα περίπλοκο σύστημα κινήσεων που ακολουθεί αυτή τη βασική γραμμή και τροποποιείται από την περιστροφή της γης. Αυτοί οι άνεμοι είναι μια ευλογία, κατά το ότι ωθούν τους υδρατμούς από τους χώρους πάνω από τη θάλασσα προς την ξηρά.

Αλλά κοιτάξτε την περιοχή όπου συγκλίνουν οι ετήσιοι άνεμοι. Ναι, συγκλίνουν κοντά στον ισημερινό, στη ζώνη νηνεμίας. Όταν όλα αυτά τα εκατομμύρια τόννων αέρα κινούνται μαζί προς το ίδιο γεωγραφικό πλάτος, τότε μπορούν να πάνε μόνο προς τα επάνω. Καθώς ανεβαίνουν τώρα από τη θερμή επιφάνεια της θάλασσας στα ψυχρά ύψη, αναγκάζονται να αποδεσμεύσουν μέρος του φορτίου των υδρατμών τους. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι άνεμοι, τα σύννεφα και η βροχή σ’ αυτή την περιοχή δεν παρουσιάζονται με κάποια κανονικότητα.

Όταν μια αέριος μάζα ανυψώνεται, η περιστροφή της γης την κάνει να στροβιλίζεται σαν μια ανάποδη δίνη. Έτσι σ’ όλη αυτή την περιοχή έχομε αέριες μάζες που σε μερικές περιπτώσεις καλύπτουν χιλιάδες χιλιόμετρα και οι οποίες ανυψώνονται προκαλώντας χαμηλές πιέσεις στην επιφάνεια της θάλασσας, σύννεφα και μερικές φορές ισχυρούς ανέμους. Αυτές ονομάζονται κυκλώνες, και παίζουν σπουδαίο ρόλο στη μετακίνησι νεφών υδρατμών πάνω από την ξηρά. Συνεπώς, μολονότι παραπονούντο οι παλιοί ναυτικοί, εμείς μπορούμε να είμαστε ευγνώμονες γι’ αυτό το σύστημα του καιρού. Παρόμοιες χαμηλές πιέσεις δημιουργούνται εκεί όπου οι ανατολικοί πολικοί άνεμοι συναντούν τους δυτικούς, εκεί όπου δύο αέριες μάζες διαφορετικών θερμοκρασιών αντιδρούν, ή και πάνω από τοπικά θερμαινόμενες περιοχές.

Τρεις χιλιάδες διακόσια χιλιόμετρα (2.000 μίλια) βορείως του Ισημερινού συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Εδώ, μεγάλες αέριες μάζες απομακρύνονται μεταξύ τους—οι ετήσιοι άνεμοι από τους δυτικούς ανέμους. Το αποτέλεσμα είναι ο αέρας να κατεβαίνη ελικοειδώς. Η πίεσις αυτού του αέρα αυξάνεται, θερμαίνεται κι έτσι έχομε έναν αίθριο και ανέφελο καιρό. Αυτός είναι ένας αντικυκλώνας. Ο πασίγνωστος καλός καιρός στη Χαβάη και στις Αζόρες προκαλείται από τις μόνιμες υψηλές πιέσεις που επικρατούν στην περιοχή. Αντικυκλώνες μπορούν επίσης να σχηματισθούν στις πολικές περιοχές. Όταν προέρχωνται από εκεί, φέρουν επίσης καλοκαιρία αλλά είναι ψ-υ-χ-ρ-ο-ί!

Αυτές οι τεράστιες αέριες μάζες, επειδή στροβιλίζονται, τείνουν να παραμένουν ξεχωριστές από την περιβάλλουσα ατμόσφαιρα. Μπορούν να φεύγουν από τον τόπο όπου δημιουργήθηκαν και να επηρεάζουν τον καιρό αλλού. Επίσης μερικές φορές παρουσιάζονται και άλλα κινούμενα συστήματα. Ένας κυκλώνας πάνω από τις τροπικές θάλασσες μπορεί να ενισχυθή και να γίνη τυφώνας («λαίλαπας» στη Δύσι). Αυτός μπορεί να εκτείνεται σε απόστασι εκατοντάδων χιλιομέτρων, και οι άνεμοι στο κέντρο να κινούνται με υψηλές ταχύτητες. Οι θύελλες πάλι είναι μικρότερα κινούμενα συστήματα. Ακόμη μικρότεροι είναι οι ανεμοστρόβιλοι, που σαρώνουν τις κεντρικές Ηνωμένες Πολιτείες κάθε χρόνο.

Κανένας δεν κατανοεί πλήρως τους τυφώνες, τις θύελλες ή τους ανεμοστρόβιλους. Φαίνεται ότι είναι συστήματα που εκτονώνουν τις δυνάμεις που προκαλούν αστάθεια ή και απομακρύνουν την επί πλέον θερμότητα από την επιφάνεια της θάλασσας. Αλλά παρά τις φοβερές τους δυνατότητες, χωρίς αμφιβολία, παίζουν σπουδαίο ρόλο στην ατμόσφαιρά μας.

Αυτά τα συστήματα ανέμων είναι υπεύθυνα για μεγάλο μέρος των καιρικών μας συνθηκών. Καθώς συναντώνται τα συστήματα υψηλών και χαμηλών πιέσεων και καθώς επηρεάζονται και τα δύο από τους επικρατούντες ανέμους, από τη μορφολογία της γήινης επιφάνειας στα σημεία που περνούν, και από άλλους παράγοντες, προκαλούν μεγάλο μέρος των μεταβολών του καιρού τις οποίες ζούμε καθημερινά.

Στα πρόσφατα χρόνια, ο άνθρωπος προσπάθησε να δημιουργήση δυνατότητες προγνώσεως του καιρού· ο καιρός ακολουθεί νόμους, αλλ’ αυτοί είναι περίπλοκοι. Στις αρχές του αιώνα μας, ο Βρεταννός μετεωρολόγος Λιούις Φράι Ρίτσαρντσον προσπάθησε να χρησιμοποιήση μαθηματικούς τύπους βασισμένους στους νόμους της θερμότητας και της κινηματικής για την πρόγνωσι του καιρού. Οι εξισώσεις του, όμως, ήσαν τόσο μεγάλες που συνήθως τα καιρικά φαινόμενα παρουσιάζονταν πριν τελειώση τους υπολογισμούς του. Οι επιστήμονες σήμερα χρησιμοποιούν κομπιούτερς. Με δορυφόρους, αερόστατα, πυραύλους και άλλα μέσα, παρακολουθούν την ατμόσφαιρα από κοντά, τροφοδοτούν με πληροφορίες τα κομπιούτερς και προσπαθούν έτσι να προείπουν τον καιρό. Οι προβλέψεις τους για τον άμεσο μελλοντικό καιρό είναι συχνά πολύ επιτυχείς, αλλά τους διαφεύγει ακόμη ο μηχανισμός μακροπρόθεσμων προβλέψεων.

Ο άνθρωπος έχει προσπαθήσει επίσης ν’ αλλάξη τον καιρό τροφοδοτώντας τα σύννεφα με ουσίες που προκαλούν βροχή, διαλύοντας την ομίχλη στα αεροδρόμια, προσπαθώντας ν’ αναχαιτίση τους τυφώνες, περιορίζοντας τα πλήγματα των κεραυνών και καταστέλλοντας το χαλάζι. Τα αποτελέσματα μέχρι τώρα δεν παρουσίασαν κάποια διαφορά, και ίσως είναι καλύτερα έτσι. Μπορείτε να φαντασθήτε τις μηνύσεις που θα προκαλούσε μια πλημμύρα από τεχνητή βροχή με θύελλα;

Πιο προβληματικές είναι οι μεταβολές του καιρού που προκαλεί ο άνθρωπος ακούσια. Επί χρόνια, το διοξείδιο του άνθρακα από τις βιομηχανίες του φαίνεται να αυξάνη τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας, ενώ οι φθοριοάνθρακές του και τα οξείδια του αζώτου να καταστρέφουν ίσως το στρώμα του όζοντος που μας προστατεύει από την επιβλαβή υπεριώδη ακτινοβολία. Κανένας δεν μπορεί να προβλέψη ποια θα είναι τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα αυτών των μεταβολών.

Από τον άνθρωπο προκαλείται, επίσης, το καυσαέριο που δημιουργεί ασφυξία σε πολλές πόλεις. Προβλήματα δημιουργεί και η όξινη βροχή—που προκαλείται από τις μολυσματικές ουσίες που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος—σκοτώνει ψάρια και καταστρέφει κτίρια. Ακόμη και η μακρά ξηρασία που προκάλεσε καταστροφική πείνα στη Βόρεια Αφρική το 1972, συνέβη, σύμφωνα με μια πηγή, εξ αιτίας μιας «μακροχρόνιας διαδικασίας κλιματικών αλλαγών, οικολογικών παραβιάσεων και κακών χειρισμών της πολιτικής.»

Ο Καιρός σαν Φίλος

Παρά τις ανθρώπινες καταστροφές στο περιβάλλον, όμως, ο καιρός είναι ένας καλός φίλος του ανθρώπου. Αποτελεί ένα θαυμάσιο σύστημα για τη ρύθμισι της θερμοκρασίας και την ύδρευσι της ξηράς. Μη ξεχνάτε ότι η βροχή, που σας χάλασε την εκδρομή, ήταν απαραίτητη για την παραγωγή των τροφίμων και την προμήθεια ποσίμου νερού. Και ο κυκλώνας που την προκάλεσε ήταν μέρος του μεγάλου ατμοσφαιρικού συστήματος μεταφοράς της θερμότητος.

Ακόμη και οι λαίλαπες και οι ανεμοστρόβιλοι παίζουν το ρόλο τους αν και αυτός ο ρόλος προς το παρόν δεν έχει κατανοηθή εντελώς. Και μάλιστα, αυτά τα καιρικά φαινόμενα δεν είναι απαραίτητο, να στοιχίζουν ζωές. Το βιβλίο Συμφορά! (που έγραψαν οι εκδότες της Βρεταννικής Εγκυκλοπαιδείας) υπογραμμίζει: «Μεγάλο μέρος των απωλειών σε ζωές από τροπικές θύελλες και ανεμοστρόβιλους μπορεί ν’ αποφευχθή.» Εξηγεί ότι, αν δοθή προσοχή σε έγκαιρες προειδοποιήσεις και αν χρησιμοποιηθή η απλή κοινή λογική στην αναζήτησι προστασίας από τη θύελλα, θα ήταν δυνατόν ν’ αποφευχθούν οι περισσότεροι θάνατοι. Σχετικά με τις θύελλες με κεραυνούς λέει: «Ο ετήσιος, όμως μέσος όρος των εκατό και πλέον νεκρών στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται πολύ πιο κάτω από τον ετήσιο μέσο όρο των τετρακοσίων και πλέον νεκρών που υπήρχε στις πρώτες δεκαετίες αυτού του αιώνα. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι οι θάνατοι μπορούν να μειωθούν πολύ περισσότερο.» Χωρίς αμφιβολία, αν ο άνθρωπος είχε υπακούσει από την αρχή στο Δημιουργό του και εξακολουθούσε ν’ ακούη προσεκτικά τις συμβουλές του, δεν θα αντιμετώπιζε καθόλου συμφορές από τέτοια φαινόμενα.—Γέν. 1:28.

Ναι, ο καιρός είναι ένας φίλος του ανθρώπου. Ας είμαστε ευγνώμονες που παρ’ όσα έχει κάμει ο άνθρωπος στη γη, αυτή λειτουργεί τόσο καλά, και που λόγω της ατμοσφαίρας μας η ζωή είναι τόσο άνετη στον πλανήτη που ζούμε.

[Διαγράμματα στη σελίδα 27]

(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)

ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΙ ΑΝΕΜΟΙ

ΥΠΟΠΟΛΙΚΟΙ ΧΑΜΗΛΟΙ

ΔΥΤΙΚΟΙ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΙ ΠΛΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΛΟΓΟΥ

ΕΤΗΣΙΟΙ ΑΝΕΜΟΙ

ΠΕΡΙΟΧΗ ΝΗΝΕΜΙΑΣ

ΕΤΗΣΙΟΙ ΑΝΕΜΟΙ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΙ ΠΛΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΛΟΓΟΥ

ΔΥΤΙΚΟΙ

60°

30°

0°

30°

[Διάγραμμα]

ΨΥΧΡΟΣ ΑΕΡΑΣ

ΧΑΜΗΛΗ ΠΙΕΣΙΣ

ΘΕΡΜΟΣ ΑΕΡΑΣ

ΑΝΕΡΧΟΜΕΝΟΣ ΘΕΡΜΟΣ ΑΕΡΑΣ

ΨΥΧΡΟΣ ΑΕΡΑΣ

ΘΕΡΜΟΣ ΑΕΡΑΣ