Γιατί να μη Δοκιμάσετε την Υπόγεια Καλλιέργεια;

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στη Νότια Αφρική

«ΝΤΥΘΗΤΕ ζεστά,» μας υπέδειξε ο ξεναγός μας. «Η εξωτερική θερμοκρασία είναι έξη βαθμοί Κελσίου κάτω από το μηδέν [21 βαθμοί, Φαρενάιτ], αλλά ευτυχώς δεν φυσάει πολύ αυτή την εποχή.» Βγήκαμε έξω, αφήνοντας πίσω μας μια θερμή, άνετη φυσική ατμόσφαιρα θερμοκηπίου όπου τόννοι από ώριμες ντομάτες κρέμονται από τις ντοματιές, έτοιμες για συγκομιδή.

Η μεγάλη μεταβολή στη θερμοκρασία, μαζί με το μεγάλο υψόμετρο των 1.800 μέτρων (6.000 ποδών), μας έκοψε την αναπνοή και μας ανάγκασε να σφίξωμε περισσότερο τα παλτά μας, καθώς ο ξεναγός μας έκλεινε τις μεγάλες πύλες πίσω μας.

Είχαμε μόλις δει μια ένδειξι της εφευρετικότητας του ανθρώπου που, σε στενή συνεργασία με τη «φύσι,» παράγει λαχανικά, στα οποία περιλαμβάνονται νόστιμες ντομάτες, σε τεράστιες πλαστικές σήραγγες πάνω από το έδαφος. Η παραγωγή αυτή έλαβε χώρα στην καρδιά του χειμώνα, με ειδικές χωρίς χώμα μεθόδους καλλιέργειας. Παρεμπιπτόντως, κάθε σήραγγα έχει μήκος περίπου 51 μέτρα (167 πόδια), ύψος 3 μέτρα (10 πόδια) και πάχος 7,5 μέτρα (25 πόδια).

Όταν επιστρέψαμε στο γραφείο της φάρμας, ο ξεναγός μας μάς είπε:

«Αυτή η μέθοδος έχει γίνει τόσο δημοφιλής στη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής, ώστε είναι πολύ συνηθισμένο να περνάς με το αυτοκίνητο από επαρχιακές λεωφόρους, καθώς και από αστικούς δρόμους, και να βλέπης τη ζωηρή λάμψι αυτών των πλαστικών σηράγγων σε κήπους και μικρά γεωργικά κτήματα.

«Αυτή η μέθοδος δεν είναι μόνο δημοφιλής σαν χόμπυ για πολλές νοικοκυρές και πολυάσχολους υπαλλήλους γραφείων, που χρειάζονται χαλάρωσι στο τέλος της μέρας, αλλά είναι πολύ επικερδής, αποδίδοντας καθαρές αποδοχές, αν αφαιρεθή το κεφάλαιο, περίπου 60 και 70 τοις εκατό.»a

Ακούγαμε, καθώς ο ξεναγός μας μάς εξηγούσε ότι στις περασμένες δεκαετίες πολλές χιλιάδες οικοδεσπότες στο βόρειο ημισφαίριο έχτιζαν γυάλινα θερμοκήπια και χαίρονταν να εργάζωνται σ’ αυτά, καλλιεργώντας λουλούδια, φτέρες, φυτά σε γλάστρες και μερικά λαχανικά. Στο ηλιόλουστο νότιο ημισφαίριο, δεν φαινόταν να υπήρχε και μεγάλη ανάγκη για τέτοια θερμοκήπια, επειδή υπήρχε άφθονη λιακάδα και παρθένο έδαφος. Επίσης, με σχετικά λίγη προσοχή, το έδαφος παρήγε ό,τι χρειαζόταν ο άνθρωπος.

«Αλλά,» είπε ο ξεναγός μας, «με τις σημερινές αλματωδώς ανερχόμενες τιμές εδαφικών περιοχών, τα μεγάλα εργατικά ημερομίσθια, τις αυξανόμενες δαπάνες ηλεκτρισμού και καυσίμων, και την παγκόσμια πληθυσμιακή έκρηξι, η κατάστασις έχει αλλάξει ριζικά.»

Από την Υδροκαλλιέργεια στην Καλλιέργεια Χωρίς Χώμα

Η θεωρία και η εφαρμογή της υδροκαλλιέργειας (καλλιέργειας φυτών στο νερό) είναι γνωστή εδώ και πολύ καιρό. Έχει βελτιωθή σημαντικά, αλλά υπέστη επίσης και πολλές κάμψεις. Παραδείγματος χάρι, η ανάγκη για επενδεδυμένα με τούβλα κανάλια και οι μεγάλες δαπάνες μεταφοράς από το ποτάμι λίθων, θραυσμένων βράχων και άμμου, υλικά που χρησιμοποιούντο για διύλισι, έκαναν την υδροκαλλιέργεια πολύ ακριβή σαν χόμπυ για τον μέσο εργαζόμενο.

Σ’ αυτό το σημείο, ρωτήσαμε: «Τι προκάλεσε την επέκτασι σ’ αυτή τη μέθοδο καλλιεργείας;»

Ο ξεναγός μας απάντησε: «Πιθανώς οι πιο σημαντικοί λόγοι είναι η αυξανόμενη ζήτησις για καρπούς καλής ποιότητας, σε συνδυασμό με μια παγκόσμια ζήτησι για περισσότερα φρέσκα λαχανικά κατ’ άτομο. Επίσης, επειδή οι αποδοχές είναι πολύ καλές, είναι δυνατόν για τον μέσο εργαζόμενο να κάνη επενδύσεις εφαρμόζοντας αυτή τη νέα ιδέα.»

Ο ξεναγός κατόπιν μάς έδειξε τις χιλιάδες καλές ντομάτες που είχαν ήδη συσκευασθή όμορφα σε χαρτοκιβώτια και ήσαν έτοιμες για αποστολή στα καταστήματα του Γουιτγουώτερσραντ. Ασφαλώς το μέγεθος και το σχήμα τους ήσαν ομοιόμορφα. Η νοικοκυρά δεν θ’ αναγκαζόταν να πιάση με τα χέρια της τη ντομάτα για να δη αν ήταν αυτή που χρειαζόταν. Το ωραίο, ελκυστικό σχήμα και η εμφάνισις διαβεβαίωναν τη νοικοκυρά για τα καλύτερα αποτελέσματα στο τραπέζι.

Ρωτήσαμε τον ξεναγό μας: «Μπορεί κανείς να καλλιεργήση μόνο ντομάτες στις πλαστικές σήραγγες; Και, πώς είναι δυνατόν να επιτευχθούν τέτοια αποτελέσματα χωρίς να χρησιμοποιηθή καθόλου χώμα και όταν η εξωτερική θερμοκρασία είναι κάτω από το μηδέν;»

Εκείνος σχολίασε: «Όχι μόνο οι ντομάτες, αλλά στην πραγματικότητα κάθε αναρριχητικό φυτό μπορεί να καλλιεργηθή με επιτυχία στις πλαστικές σήραγγες. Σ’ αυτές, μπορούμε να καλλιεργήσωμε επίσης αγγούρια, πράσινες πιπεριές, κουκκιά, φράουλες και γλυκοπέπονα, καθώς επίσης λευκά και κίτρινα αραποσίτια. Μερικά απ’ αυτά τα λαχανικά, όμως, δεν είναι επικερδή λόγω του μεγάλου όγκου φυλλώματός τους. Πιθανώς οι πιο επικερδείς σοδειές μέχρι σήμερα ήσαν οι ντομάτες, οι φράουλες, οι πράσινες πιπεριές και τα αγγούρια.»

«Απαντώντας στο δεύτερο σκέλος του ερωτήματός σας,» συνέχισε, «διαπιστώσαμε ότι το χειμώνα, στη διάρκεια της μέρας, μπορούμε ν’ αφήσωμε πραγματικά τις πύλες της σήραγγας ανοιχτές, υπό τον όρο να τοποθετήσωμε πάνω από την είσοδο ένα ειδικό δίχτυ με σκιά περίπου 40 ως 50 τοις εκατό. Αυτό το δίχτυ ελέγχει και την εισροή του κρύου αέρα και την απώλεια της παγιδευμένης θερμότητας του ήλιου και των φυτών. Η θερμοκρασία στη σήραγγα το μεσημέρι κυμαίνεται γύρω στους 25 βαθμούς Κελσίου [77 βαθμούς Φαρενάιτ]. Έτσι, αν κλείσωμε τις πόρτες περίπου στις 4 μ.μ. η ‘παγιδευμένη’ ζέστη θα βοηθήση τα φυτά να περάσουν την κρύα νύχτα χωρίς να εμποδισθή καθόλου η ανάπτυξί τους.»

«Φυσικά,» πρόσθεσε, «σε πιο κρύα κλίματα, σε μεγαλύτερα υψώματα και σε χαμηλότερες ζώνες ηλιοφάνειας, θα ήταν απαραίτητη η εσωτερική θέρμανσις. Κάνομε πειράματα με νερό θερμαινόμενο από τον ήλιο, που διοχετεύεται με υπόγειες σωλήνες και διατρέχει το πλήρες μήκος κάθε σήραγγας. Μολονότι το κεφάλαιο που διατίθεται για τα ηλιακά φατνώματα είναι μεγάλο, δεν γίνεται καμμιά άλλη δαπάνη, αφού δεν χρειάζονται καύσιμα· ούτε υπάρχει καθόλου καπνός από κάρβουνα και μόλυνσι του αέρα.»

Φυτά που Αναπτύσσονται Πάνω από το Έδαφος

Τα όσα είδαμε στις γιγαντιαίες σήραγγες ήσαν ασφαλώς διαφωτιστικά. Κάθε σήραγγα περιείχε 1.200 γερές, ακμαίες ντοματιές, τοποθετημένες σε ελμινθουργήματα (δοχεία από εκραγέντα μαρμαρυγία), οι οποίες τρέφονται με νερό που περιέχει θρεπτικές ουσίες, από μικρούς σωλήνες που βρίσκονται μέσα στον κύριο πλαστικό αγωγό προμήθειας, πάχους 50 χιλιοστών (2 ιντσών).

Κάθε φυτό ήταν τοποθετημένο χωριστά σ’ ένα πλαστικό φυλάκιο που ήταν γεμάτο κατά τα τρία τέταρτα από ελμινθούργημα. Ένας μικροσκοπικός σωλήνας για κάθε φυτό επιτρέπει αρκετή σταγονομετρική τροφοδότησι νερού με θρεπτικές ουσίες για τη διατροφή των ριζών επί 24 ώρες. Κάτω από τα πλαστικά θυλάκια, ακριβώς πάνω από μια τελείως επίπεδη επιφάνεια άμμου ή εδάφους, ένα μαύρο πλαστικό φύλλο τελείως απλωμένο χρησιμεύει σαν μονωτικό, κρατώντας τα ζιζάνια κάτω από έλεγχο και απομονώνοντας τα δοχεία από τις ψυχρότερες θερμοκρασίες του εδάφους από κάτω. Μ’ αυτό τον τρόπο, τα συστήματα των ριζών προστατεύονται, επίσης, τελείως από την ασθένεια που είναι γνωστή ως σκουλήκι του ξυδιού.

Έξω από κάθε σήραγγα, ένα γαλβανισμένο τεπόζιτο περιεκτικότητας 500 γαλλονιών νερού, τοποθετημένο πάνω σ’ ένα στήριγμα από τούβλα, χρησιμεύει σαν ‘πηγή’ για την κύρια ροή και τους μικροσκοπικούς σωλήνες. Απ’ αυτό το ένα τεπόζιτο, όπου βρίσκονται αναμεμιγμένα απ’ ευθείας με το νερό, θρεπτικά στοιχεία σε σκόνη, παρέχεται περίπου μισό γαλλόνι νερό, το οποίο μεταφέρει όλα τα ουσιώδη στοιχεία, σε κάθε φυτό κάθε μέρα. Για να εμποδισθή η διαρροή, αυτό διοχετεύεται στον κύριο πλαστικό αγωγό μέσω μιας βαλβίδας που υπάρχει στην πύλη.

Κάθε πλαστικό θυλάκιο έχει τρύπες στο ύψος κάθε επιπέδου του νερού. Μόλις αρχίση το νερό να βγαίνη απ’ αυτές τις τρύπες, η βαλβίδα της πύλης κλείνει. Το πότισμα γίνεται δυο φορές τη μέρα, και διαρκεί συνολικά μόνο 10 λεπτά τη μέρα—και ασφαλώς μ’ αυτό τον τρόπο εξοικονομείται πολλή εργασία.

Ελάχιστη Εργασία Απαιτείται

Η απλότητα της διευθετήσεως ήταν καταπληκτική, αλλά θέλαμε να μάθωμε περισσότερα. Έτσι, ρωτήσαμε τον υπομονητικό ξεναγό μας, που ήταν επίσης και ιδιοκτήτης αυτής της μονάδας καλλιέργειας: «Πόσοι άνθρωποι χρειάζονται να εργασθούν σ’ αυτές τις σήραγγες;»

«Για ν’ απαντήσωμε σ’ αυτό,» απάντησε, «πρέπει να εξετάσωμε τι δεν χρειάζεται να γίνη. Παραδείγματος χάρι, δεν έχομε ν’ αντιμετωπίσωμε ζιζάνια, λόγω του μαύρου πλαστικού μονωτικού μας. Ένας άλλος παράγων είναι ότι οι σωλήνες του νερού βρίσκονται μόνιμα στη θέσι τους. Έτσι, δεν χρειάζεται να μεταφέρωμε τον εξοπλισμό της αρδεύσεως από το ένα σημείο στο άλλο. Απλώς ανοίγομε τη βρύση.

«Από την άλλη πλευρά, αυτό που κάνομε καθημερινά είναι, πρώτον, μια γρήγορη επιθεώρησι των φυτών για να δούμε μήπως έχουν κατσαρώσει τα φύλλα, μήπως έχουν σαπίσει ή καταστραφή, κατόπιν κόβομε τα ανεπιθύμητα βλαστάρια για να έχωμε καλής ποιότητας καρπούς και αερισμό. Μετά, συλλέγομε τους ώριμους καρπούς και τους μεταφέρομε στο συσκευαστήριο.

«Κατόπιν, φτιάχνομε το μίγμα του νερού και των θρεπτικών ουσιών σε κάθε εξωτερικό τεπόζιτο, και αρχίζει το πρώτο πότισμα της μέρας. Έπειτα, ανοίγομε τις πόρτες και τοποθετούμε τα δίχτυα, αν χρειάζεται. Ίσως να χρειασθή, επίσης, ν’ αερίσωμε τις πλευρές όταν κάνη πολλή ζέστη το καλοκαίρι. Αυτό γίνεται απλώς με το ν’ ανοίξωμε την οροφή των πλαστικών καλυμμάτων, ή, στα πιο πολύπλοκα πρότυπα σήραγγας, τυλίγοντας προς τα πάνω τα κάτω άκρα στα μηχανικά ρολά. Έτσι, μπορείτε να δήτε πώς μπορεί κανείς εύκολα να περιποιήται δυο μεγάλες σήραγγες χωρίς να εργάζεται υπερβολικά.»

Σχετικά με την αποδοτικότητα της καλλιέργειας στις σήραγγες, ο ξεναγός μας δεν είχε καμμιά αμφιβολία. Τόνισε ότι, μολονότι το κεφάλαιο ήταν μεγάλο, η σχετική δαπάνη αγοράς κατάλληλης καλλιεργήσιμης γης, περιφράξεως, εργαλείων και εντομοκτόνων, καθώς επίσης και οι δαπάνες για την κατασκευή δρόμου, ήσαν πολύ μεγαλύτερες από τη δαπάνη για την κατασκευή της σήραγγας ανά τόννο παραγωγής. Σε οποιαδήποτε περίπτωσι, το περισσότερο από το χώμα θα έπρεπε να λιπανθή αρκετά και να φροντισθή κατάλληλα πριν από τη φύτευσι.

Σήραγγες μπορούν να κτισθούν σε εδαφική επιφάνεια κάθε είδους και υφής. Εκείνο που χρειάζεται κανείς είναι μια σταθερή επιφάνεια πάνω στην οποία να τοποθετήση τα πλαστικά κιβώτια και τους αγωγούς νερού.

Λόγω του τοξοειδούς σχεδίου των σηράγγων, η σωληνοειδής κατασκευή τους απορροφά ανέμους ταχύτητας μέχρι 120 χιλιόμετρα ανά ώρα (75 μίλια την ώρα), χωρίς να προκαλήται καμμιά βλάβη στη σήραγγα ή στα φυτά. Όταν χτίζεται μια σήραγγα με πύλες που βλέπουν προς το βορρά και το νότο, οι ακτίνες του ήλιου απορροφούνται όλες μέσα στο κατασκεύασμα, από την ανατολή του ήλιου ως τη δύσι.

Επικερδές σαν Χόμπυ—ή σαν Επάγγελμα

Επειδή η καλλιέργεια σε σήραγγα γίνεται δυνατή κοντά σε κέντρα μεγάλου πληθυσμού, τα έξοδα μεταφοράς και οι απώλειες από την υποτίμησι των καρπών στην αγορά μειώνονται.

Εκτός από την καλή ποιότητα και τους παράγοντες χαμηλής απώλειας, μέσω της καλλιέργειας σε σήραγγα είναι δυνατόν να δοθή φροντίδα σε μεθόδους αυξήσεως παραγωγής ανά φυτό, καθώς επίσης και της μαζικής παραγωγής ανά καρπό χωριστά. Παραδείγματος χάρι, κάτω από φυσιολογικές συνθήκες αναπτύξεως και με μέση φροντίδα, η παραγωγή ανά φυτό μπορεί να ποικίλλη μεταξύ πέντε και οχτώ κιλών (11 και 18 λιβρών) ανά φυτό. Με συνετή αραίωσι και περιορισμό 10 καρπών σε κάθε μάτι του βλαστού, και περιορισμό 10 ματιών με καρπούς σε κάθε φυτό, η παραγωγή μπορεί ν’ αυξηθή μέχρι 12 κιλά (26 λίβρες)! Επίσης, η ποιότητα των καρπών και η σάρκα τους βελτιώνονται.

Η καλλιέργεια σε σήραγγα ή υπόγεια καλλιέργεια δίνει τη δυνατότητα σε νοικοκυρές, σε γιατρούς, σε επιχειρηματίες και σε παιδιά ν’ αποκτήσουν μια καινούργια άποψι. Αισθάνεται κανείς χαρά και ικανοποίησι όταν βρίσκεται κοντά στη φυτική ζωή, που ανθούσε τόσο άφθονα στον αρχικό παραδεισένιο κήπο που ο Θεός έκανε για το ανθρώπινο γένος. (Γέν. 2:8) Όπως είπε ένας γιατρός: «Μετά από μια μέρα που έχω περάσει βλέποντας αρρώστους, αδιάθετους, ακρωτηριασμένους και καταθλιμμένους ανθρώπους, επιστρέψω στα φυτά μέσα στη σήραγγα και βλέπω τη χαρά και τη ζωή στο μεγαλείο της. Μπορώ πραγματικά να ‘δω’ το Δημιουργό στα φυτά που με περιβάλλουν!»

Θέσαμε κι’ άλλο ένα ερώτημα στον ξεναγό μας: «Αν θελήσωμε να φτιάξωμε μια σήραγγα και να εργασθούμε σ’ αυτήν σαν οικογένεια, τι δαπάνες πρέπει να προγραμματίσωμε;»

«Για ν’ απαντήσωμε σ’ αυτό,» είπε, «πρέπει να δούμε τα ζητήματα από μια ωρισμένη σοδειά—τις ντομάτες, παραδείγματος χάρι. Τα μικτά κέρδη ανά κιλό κυμαίνονται γύρω στις 16 δρχ. [40 σεντς Η.Π.]. Εργαζόμενοι με βάσι δυο ετήσιες σοδειές από 1.200 φυτά η κάθε μια και έξη κιλά καρπών για κάθε φυτό, τα κέρδη θα ανέλθουν σ’ ένα υπολογίσιμο ποσόν.

«Από την άλλη πλευρά, η σήραγγα είναι μια ακριβή επιχείρησις, και κοστίζει όταν είναι έτοιμη 125.000 δρχ. [3.400 δολλάρια Η.Π.], τιμή στην οποία περιλαμβάνονται όλες οι σωληνώσεις, τα πλαστικά, τα θυλάκια, τα θρεπτικά συστατικά και τα ελμινθουργήματα. Μια υποτίμησις 15 τοις εκατό το χρόνο, συν τη δαπάνη αντικαταστάσεως των πλαστικών, καθώς επίσης και την αγορά σπόρων, εντομοκτόνων, επί πλέον θρεπτικών ουσιών ελμινθουργημάτων, μαζί με τις δαπάνες για νερό, συσκευασία και μεταφορά, τα έξοδα θα αυξηθούν σημαντικά.

«Αν πρόκειται να εργασθήτε στη σήραγγα σαν οικογένεια, μπορεί να πληρώνεσθε, ή και όχι, για την εργασία σας. Αλλ’ αν πρόκειται να μισθώσετε έναν εργάτη για μερικές ώρες, αυτό θ’ ανεβάση τις δαπάνες σας σε 85.000 δρχ. [2.300 δολλάρια Η.Π.] το χρόνο. Αν αφαιρέσωμε τις αρχικές σας δαπάνες εκείνο που σας μένει είναι ένα αξιοσημείωτο κέρδος, ιδιαίτερα αν θέλετε να είσθε ανεξάρτητος από ‘αφεντικό’ ή την παρούσα εργασία σας.»

Οι πρακτικές και καθησυχαστικές απαντήσεις του ξεναγού μας σε όλα τα ερωτήματά μας δεν μας άφησαν καμμιά αμφιβολία στο ότι η υπόγεια καλλιέργεια είναι πλέον γεγονός. Οικονομικά, σωματικά και διανοητικά, επίσης, η υπόγεια καλλιέργεια μπορεί να είναι πολύ ικανοποιητική για τον καθένα.

[Υποσημειώσεις]