Στριφτό, με Ρόζους και Κόμβους και Όμορφο

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Ισπανία

Τι είναι στριφτό, έχει ρόζους και κόμπους και είναι όμορφο; Τι είναι εκείνο που μπορεί να προμηθεύση καύσιμα για το κρύο του χειμώνα, σκιά για τη ζέστη του καλοκαιριού, συμπλήρωμα για τη σαλάτα σας, βάλσαμο για τις πληγές σας, ακόμη και φως για το σκοτάδι της νύχτας; Είναι το σκληρό, νευρώδες πανάρχαιο ελεαιόδενδρο, που έχει την επίσημη ονομασία «Ευρωπαϊκή Ελαία.»

Έχετε δει ποτέ ελαιόδενδρο; Αν ζήτε κοντά στη Μεσόγειο Θάλασσα, ασφαλώς θα έχετε δει, διότι αυτά τα δένδρα φαίνεται ότι ευδοκιμούν ακόμη και στο πιο ξερό και αφιλόξενο έδαφος. Ένας συγγραφέας το συνώψισε ως εξής: «Η μοναδική σπουδαιότητα αυτού του δένδρου βρίσκεται ιδιαίτερα στη χαρακτηριστική του συνεχή καλλιέργεια, . . . που αποδίδει καρπό ακόμη και με τις πιο δύσκολες συνθήκες. Αντέχει σε μακρές περιόδους σχεδόν πλήρους εγκαταλείψεως και εύκολα συνέρχεται από κρίσιμες περιόδους εξ αιτίας κλιματολογικών συμφορών ή προβλημάτων στην καλλιέργεια.»

Το καλλιεργημένο ελαιόδενδρο έχει πλούσιο φύλλωμα από μακρυά, στενά φύλλα που έχουν ανοιχτό πράσινο χρώμα από τη μια πλευρά και γκριζοπράσινο από την άλλη. Οι ελαιώνες της Ανδαλουσίας, στο νότιο μέρος της Ισπανίας, εκτείνονται πολλά μίλια, με χιλιάδες σειρές καλοδιατηρημένων ελαιόδενδρων. Όταν φυσά το αεράκι, ο διπλός χρωματισμός των φύλλων δημιουργεί ένα όμορφο, αστραφτερό θέαμα.

Μερικά ελαιόδενδρα παίρνουν παράξενα σχήματα. Οι κορμοί φαίνονται να συμπλέκωνται και να συστρέφωνται και δίνουν την εντύπωσι παλαιστών που έχουν συμπλεχθή στον αγώνα, ή ερπετών που συστρέφονται καθώς ανεβαίνουν από τη φωλιά τους. Φυσικά, χρειάζονται πολλά χρόνια για να γίνη αυτό. Αλλά τα ελαιόδενδρα δεν βιάζονται καθόλου.

Μπορεί να χρειασθούν ακόμη και 50 χρόνια για να φθάση ένα ελαιόδενδρο στο ‘μάξιμουμ’ της παραγωγής ελαιών. Πολλά ελαιόδενδρα στην ηπειρωτική Ισπανία είναι πάνω από 400 ετών. Στη Συρία, την Παλαιστίνη και την Τυνησία, μερικοί κορμοί ελαιοδένδρων έχουν ζήσει περισσότερο από 1.000 χρόνια. Η νήσος Μαγιόρκα των Ισπανικών Βαλεαρίδων είναι, επίσης, γνωστή για τα χιλιόχρονα ελαιόδενδρά της με την τεράστια περίμετρο και την ατέλειωτη ποικιλία σχημάτων. Ανάλογα και με τη φαντασία του θεατή, οι κορμοί, φαίνονται να παίρνουν ποικίλα σχήματα.

Τίποτε δεν είναι άχρηστο από το ελαιόδενδρο. Τα φύλλα του χρησιμεύουν ως τροφή για τα ζώα, οι ρίζες του ως καύσιμα ξύλα, και το ξύλο του, μολονότι κομπιασμένο και ροζιασμένο, μπορεί να στιλβωθή και να πάρη ένα όμορφο κεχριμπαρένιο χρώμα και να σχηματίση ‘νερά.’ Φυσικά, το πιο σπουδαίο προϊόν του είναι οι ελιές, που προμηθεύουν στον άνθρωπο το λάδι επί χιλιάδες χρόνια.

Οι ελιές έχουν διάφορα μεγέθη, διαμέτρου από ένα μέχρι τέσσερα εκατοστά (0,4 μέχρι 1,5 ίντσες), ανάλογα με το αν είναι στρογγυλές ή ωοειδείς. Οι ελιές, επίσης, παρουσιάζουν ποικιλία χρωμάτων. Μερικές είναι πράσινες, άλλες μαύρες και μερικές έχουν διάφορες αποχρώσεις κοκκινωπού μωβ. Πού οφείλονται αυτές οι διαφορές; Οι περισσότερες ποικιλίες είναι πράσινες στην αρχή, στη συνέχεια γίνονται κοκκινωπές μωβ και καταλήγουν στο μαύρο όταν είναι πραγματικά ώριμες. Το χρώμα, λοιπόν, εξαρτάται από το πότε μαζεύονται οι ελιές· αυτό βέβαια, επηρεάζει και τη γεύσι καθώς και την περιεκτικότητα σε λάδι.

Αν ταξιδέψετε σε μια περιοχή ελαιώνων, μην μπήτε στον πειρασμό να κόψετε μια ελιά από ένα δένδρο για να τη φάτε. Αν το κάνετε, θα έχετε μια πικρή έκπληξι, επειδή οι ελιές δεν είναι φαγώσιμες προτού υποστούν κάποια επεξεργασία.

Για να εξουδετερωθή η πικρή γεύσις, οι ελιές βυθίζονται σε αραιωμένο αλκαλικό διάλυμα (αλκαλικό διάλυμα, υδροξείδιο του νατρίου) που εισχωρεί στα δύο τρίτα περίπου της σάρκας της ελιάς και αφήνει μόλις ίχνη πικράδας γύρω από το κουκούτσι για περισσότερη νοστιμιά. Όταν στραγγισθή το αλκαλικό διάλυμα, οι ελιές σκεπάζονται με νερό, που το αλλάζουν μερικές φορές σε διάστημα μιας ή δύο ημερών για να ξεπλυθή το αλκαλικό διάλυμα. Εδώ, στην Ισπανία, τις τοποθετούν κατόπιν σε ξυλοβάρελα των 180 γαλλονιών (680 λίτρων) μέσα σε σαλαμούρα, όπου τις αφήνουν από ένα ως έξη μήνες. Το τελικό προϊόν φυλάσσεται με σαλαμούρα σε σφραγισμένα γυάλινα δοχεία ή σε μικρές πλαστικές σακκούλες για πώλησι. Μεγαλύτερες ποσότητες τοποθετούνται σε βαρέλια και μεταλλικά δοχεία για εξαγωγή και πώλησι σε καταστήματα, μπαρ, ξενοδοχεία και εστιατόρια.

Πώς Βγαίνει το Λάδι

Το κύριο προϊόν της ελιάς είναι το λάδι της, που ο άνθρωπος εκτιμά πολύ εδώ και χιλιετηρίδες τώρα. Πώς βγαίνει το λάδι και ποιες είναι οι χρήσεις του;

Το πιο κουραστικό μέρος της συγκομιδής είναι το μάζεμα της ελιάς από τα δένδρα. Υπάρχουν δύο τρόποι γι’ αυτό. Η πιο βραδεία μέθοδος είναι το μάζεμα με τα χέρια, που εξασφαλίζει καλύτερη ποιότητα λαδιού, ενώ η πιο δημοφιλής μέθοδος είναι το vareo στα Ισπανικά, δηλαδή ράβδισμα των κλώνων με μακριά ραβδιά για να πέσουν οι καρποί πάνω σε λεπτά δίχτυα ή πλαστικό που είναι απλωμένα κάτω από τα δένδρα. Αυτό το σύστημα, που εχρησιμοποιείτο και στους Βιβλικούς χρόνους, είναι ταχύτερο, αλλά προκαλεί ζημιές στα δένδρα και στους καρπούς. (Δευτ. 24:20· Ησ. 24:13) Οι ελιές έχουν τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε λάδι όταν είναι μαύρες και ώριμες, τότε η περιεκτικότης τους μπορεί να κυμανθή από 20 μέχρι 30 τοις εκατό του βάρους του φρέσκου καρπού.

Όταν μαζευθούν οι ελιές, πλένονται και κατόπιν περνούν από μύλο για να αλεσθούν. Η πολτώδης μάζα μεταφέρεται κατόπιν σε υδραυλικό πιεστήριο που εξάγει το πολύτιμο λάδι. Αυτό περιέχει ακαθαρσίες και ξένες ύλες που αποχωρίζονται μέσω μιας σειράς βαρελιών αποστραγγισμού. Σήμερα, με τα καλά εξοπλισμένα εργοστάσια, μεγάλο μέρος αυτής της διαδικασίας επιταχύνεται με τη χρήσι συγχρόνων μηχανών όπως είναι οι κεντρόφυλοι διαχωριστές. Το τελικό προϊόν είναι το θαυμάσιο ελαιόλαδο.

Η Ελιά στους Βιβλικούς Χρόνους

Μια γνωστή εγκυκλοπαιδεία της Βίβλου γράφει ότι «κανένα δένδρο δεν μνημονεύεται πιο συχνά από τους αρχαίους συγγραφείς, ούτε και τιμήθηκε πιο πολύ από τα αρχαία έθνη.» Ασφαλώς, η ελιά έχει εξέχουσα θέσι στη Γραφή μαζί με την άμπελο και τη συκιά. Αυτό είναι λογικό, διότι η Παλαιστίνη βρίσκεται σε γεωγραφικό πλάτος όπου ευδοκιμούν τα ελαιόδενδρα.

Η αρχαιότερη Βιβλική μνεία για την ελιά, βρίσκεται στο βιβλίο της Γενέσεως, όπου αναγράφεται ότι όταν είχαν χαμηλώσει τα νερά του κατακλυσμού των ημερών του Νώε, μια περιστερά επέστρεψε στην κιβωτό «και ιδού, ήτο εν τω στόματι αυτής φύλλον ελαίας, απεσπασμένον.» Αυτό έδειχνε ότι τα νερά είχαν αποσυρθή.—Γεν. 8:11

Μια άλλη πρώιμη μνεία για την ελιά εμφανίζεται στο βιβλίο του Ιώβ, και δίνει μια ενδιαφέρουσα πλευρά των συνηθειών ανθήσεως του ελαιοδένδρου. Ο Ελιφάς ο Θαιμανίτης αναφέρεται ότι είπε: «Θέλει, αποβάλει την άωρον σταφυλήν αυτού ως η άμπελος, και θέλει ρίψει το άνθος αυτού ως η ελαία.» (Ιώβ 15:33) Η ευκολία με την οποίαν τα άνθη της ελιάς πέφτουν από τον κορμό, κάνει τον καλλιεργητή να τρέμη τον δυσμενή άνεμο ή το αεράκι που θα μπορούσε να καταστρέψη την παραγωγικότητα του δένδρου.

Ο Βασιλεύς Δαβίδ εξέφρασε μεγάλη εκτίμησι για το ελαιόδενδρο όταν ανέφερε τα εξής ποιητικά λόγια: «Εγώ δε θέλω είσθαι ως ελαία ακμάζουσα εν τω οίκω του Θεού· ελπίζω επί το έλεος του Θεού εις τον αιώνα του αιώνος.» (Ψαλμ. 52:8.) Αυτή και άλλες συμβολικές χρήσεις του ελαιοδένδρου στην Αγία Γραφή, μας βοηθούν να δούμε ότι ήταν ένα κατάλληλο σύμβολο καρποφορίας, ομορφιάς, αξιοπρέπειας και ευημερίας.

Μια άλλη αξιοσημείωτη Γραφική μνεία για το ελαιόδενδρο βρίσκεται στο παράδειγμα που ανέφερε ο απόστολος Παύλος για μια αγριελιά που κεντρίσθηκε σε ένα καλλιεργημένο ελαιόδενδρο. Αυτό, στην πραγματικότητα είναι εντελώς αντίθετο προς την κανονική συνήθεια που ο Παύλος προφανώς γνώριζε. Για να παραχθή καλός καρπός από ένα άγριο ελαιόδενδρο, πρέπει να κεντρισθή μ’ ένα κλάδο καλλιεργημένης ελιάς. Ωστόσο, μ’ αυτή την παράξενη αλληγορία ο Παύλος έδειξε ότι με τη χάρι του Θεού η «αγριελαία», δηλαδή οι Εθνικοί, εκεντρίσθη στην «καλλιελαίαν.» στους Ιουδαίους, για να σχηματίση τον πνευματικό «Ισραήλ του Θεού.»—Ρωμ. 11:17-24· παράβαλε με Γαλάτας 3:28· 6:16.

Επί αιώνες, η ελιά υπήρξε μέρος του διαιτολογίου του Ισπανικού λαού. Εκτός από τη μαγειρική του χρήσι, το ελαιόλαδο χρησιμοποιείται στην υφαντουργία, στην κατασκευή καλλυντικών προϊόντων, σαν λιπαντικό και για ιατρικούς σκοπούς. Την άλλη φορά που θα δήτε ένα στριφτό, γέρικο ελαιόδενδρο με κόμπους και ρόζους, σκεφθήτε την ομορφιά του, τη μακρόχρονη και ταπεινή υπηρεσία του στους ανθρώπους και ευχαριστήστε τον Θεό που προμήθευσε ένα τόσο χρήσιμο δένδρο.