Διασχίζοντας τις Ελβετικές Άλπεις
Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Ελβετία.
ΑΝ ρίξετε μια ματιά σ’ ένα χάρτη της Ευρώπης, δεν θα δυσκολευθήτε να βρήτε τις Άλπεις, οι οποίες σχηματίζουν μια καμπύλη ημισελήνου από τη Μεσόγειο Θάλασσα έως την Ελβετία προτού στρίψουν ανατολικά. Με συνολικό μήκος 850 περίπου μιλίων (1.200 χιλιομέτρων), αυτό το συγκρότημα ορέων εκτείνεται από τη Γαλλία κατά μήκος της Ελβετίας, της Ιταλίας και της Αυστρίας και καταλήγει στη Γιουγκοσλαβία. Στην Αυστρία, φθάνει σ’ ένα μέγιστο πλάτος 125 μιλίων (200 χιλιομέτρων).
Αν ο χάρτης σας είναι κάπως λεπτομερής, θα παρατηρήσετε ότι στην Ελβετία μερικές κορυφές αυτού του επιβλητικού, συγκροτήματος ορέων υψώνονται πάνω από 13.000 πόδια (4.000 μέτρα), αν και η υψηλότερη κορυφή, το Λευκόν Όρος, με ύψος 15.770 πόδια (4.807 μέτρα), βρίσκεται στη Γαλλία. Οι Άλπεις καλύπτουν τα τρία και πλέον πέμπτα της επιφανείας της Ελβετίας, και το ένα δέκατον περίπου των Ελβετικών Άλπεων είναι θαμμένο κάτω από πάγο.
Στην καρδιά των Άλπεων βρίσκεται η πανύψηλη οροσειρά του Αγίου Γοτθάρδου, γνωστή ως υδατόπυργος της Ευρώπης επειδή τρεις μεγάλοι, ποταμοί της Ευρώπης πηγάζουν απ’ εκεί: Ο Ρήνος (που ρέει προς τη Βόρειο Θάλασσα), ο Ροδανός (που εκβάλλει στη Μεσόγειο Θάλασσα) και ο Τιτσίνο, ο κύριος παραπόταμος του Πάδου (που εκβάλλει στην Αδριατική Θάλασσα). Αν ακολουθήσετε τον ρουν τους, θα διαπιστώσετε ότι οι Αλπικές κοιλάδες που σχηματίζονται απ’ αυτούς τους ποταμούς διευκολύνουν την επικοινωνία μεταξύ ανατολής και δύσεως. Οι ποταμοί. Ροδανός και Ρήνος χωρίζουν τις Ελβετικές Άλπεις σε τέσσερις κύριες σειρές, δύο σε κάθε πλευρά του Γοτθάρδου. Αλλά οι εγκάρσιες κοιλάδες, που διευκολύνουν το εμπόριο μεταξύ της νοτίου Ευρώπης και της Ιταλίας, είναι οι πιο σπουδαίες, όσον αφορά τις Ελβετικές Άλπεις.
Ένα Σύντομο Σχέδιο των Οδών που Διασχίζουν τις Άλπεις
Πολύ πριν από την Κοινή μας Χρονολογία, ταξιδιώτες, κυρίως έμποροι, διέσχιζαν τις Άλπεις με κατεύθυνσι προς βορράν από την Ιταλία. Αλλά η κατασκευή του οδικού δικτύου της Ελβετίας χρονολογείται από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στην πραγματικότητα, οι Ρωμαίοι, για στρατιωτικούς λόγους, ήσαν οι πρώτοι που έφτιαξαν διεθνείς δρόμους κατά μήκος των Άλπεων. Γι’ αυτούς, το πέρασμα του Μεγάλου Αγίου Βερνάρδου στη δυτική Ελβετία ήταν το Όρος του Διός. Έκτισαν ένα ναό εκεί προς τιμή του θεού τους που είχε αυτό το όνομα.
Αυτόν το δύσκολο δρόμο, πλούσιο σε ιστορία, ακολούθησαν πολλά στρατεύματα κυρίως επί Ναπολέοντος το έτος 1800. Σήμερα, ένας δρόμος κατάλληλος για κυκλοφορία οχημάτων ανέρχεται σε ύψος 8.100 περίπου ποδών (2.470 μέτρων) και δίδει τη δυνατότητα στους αυτοκινητιστάς να οδηγούν προς την Ιταλία στη διάρκεια της περιόδου από τον Ιούνιο μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου. Για να πάρετε μια ιδέα του ανωμάλου κλίματος σ’ αυτή την επιβλητική περιφέρεια των Άλπεων, σκεφθήτε το γεγονός ότι μια λίμνη κοντά σ’ αυτό το πέρασμα είναι παγωμένη 265 μέρες περίπου το έτος.
Για τους Ελβετούς, ο δρόμος του Γοτθάρδου, στην καρδιά των Άλπεων, είναι πολύ σπουδαίος, διότι συνδέει την κεντρική Ελβετία, η οποία είναι Γερμανόφωνη, με την νότια Ελβετία, όπου ομιλείται η Ιταλική γλώσσα. Η παρούσα διάταξις του δρόμου χρονολογείται κυρίως από το 1830, αν και οι εργασίες για βελτίωσι και διαπλάτυνσι συνεχίζονται. Επειδή είναι ο πιο σύντομος κρίκος μεταξύ της βορείου και νοτίου Ευρώπης, αυτός ο δρόμος είναι εξαιρετικά πολυσύχναστος στη διάρκεια της συντόμου περιόδου που είναι ανοικτός, και συχνά η σειρά των οχημάτων εκτείνεται αρκετά μίλια. Η Σήραγγα του Γοτθάρδου, (ύψους 6.900 ποδών περίπου [2.100 μέτρων]) μολονότι συνήθως είναι αποκλεισμένη από το χιόνι από τον Νοέμβριο μέχρι τον Ιούνιο, ανοίγει την περίοδο των εορτών του Πάσχα με χρήσι ισχυρών μηχανών που καθαρίζουν το χιόνι.
Ο σύγχρονος αυτοκινητιστής ίσως πιστεύει ότι ο δρόμος του Γοτθάρδου διασχίζει μάλλον το σκοτεινό ορεινό σκηνικό, μολονότι διέρχεται από μια κεντρική οροσειρά που έχει οκτώ μεγάλους ογκοπάγους. Απ’ εκεί 17 κοιλάδες εκτείνονται προς όλες τις κατευθύνσεις. Επί αιώνες, αυτή η οροσειρά, την οποίαν οι Ελβετοί έβλεπαν σαν σύμβολο της ελευθερίας και ανεξαρτησίας τους, και η οποία βρίσκεται στην καρδιά των Άλπεων χρωστά το όνομα της σ’ ένα παρεκκλήσι που ανηγέρθη το έτος 1230 περίπου προς τιμήν του «Αγίου» Γοτθάρδου, ο οποίος ήταν επίσκοπος στο Χίλντεσαϊμ της Γερμανίας.
Από πολύ νωρίς από τα τέλη του 13ου αιώνος, ακόμη, ο Γερμανός αυτοκράτωρ είχε αντιληφθή ότι το Πέρασμα του Γοτθάρδου θα έπαιζε ένα σπουδαίο ρόλο στην Ευρωπαϊκή πολιτική και στο εμπόριο μεταξύ του βορρά και του νότου. Ωστόσο, οι Ελβετοί σύντομα κατάλαβαν ότι ήταν προς το συμφέρον της ανεξαρτησίας τους να κρατούν μακρυά τα ξένα στρατεύματα από τη δίοδο. Προσήρτησαν τη νότια κλίσι της σήραγγος το έτος 1331, για να προστατεύσουν τις φάλαγγες από λεηλασία και τους εμπόρους και τους προσκυνητάς από επιθέσεις. Ένα έγγραφο, που χρονολογείται από το 1370, πιστοποιεί ότι οι ξένοι και οι ντόπιοι θα μπορούσαν να πάνε «οι ίδιοι μαζί με εμπορεύματα» από τον Γοτθάρδο στη Ζυρίχη χωρίς να διατρέχουν κανένα κίνδυνο. Σχετικά μ’ αυτό, το 1240, μερικά χρονικά αναφέρουν ότι ο Γοτθάρδος ήταν ο «συνήθης δρόμος για τους προσκυνητάς που πήγαιναν από το βορρά στη Ρώμη.»
Επί αιώνες, οι ταξιδιώτες χρησιμοποιούσαν ημιονικούς δρόμους πλάτους 10 ως 15 ποδών (3 ως 4,5 μέτρα), κατασκευασμένους από επιπέδους λίθους και πλάκες από γρανίτη. Επί πλέον, η διάβασις του Γοτθάρδου περιελάμβανε πολλούς απρόβλεπτους κινδύνους—χιονοπτώσεις χιονοστιβάδες, κατολισθήσεις λίθων, καταιγίδες και θύελλες, και όλα αυτά προκαλούσαν καθυστερήσεις και απώλειες σε ζωές και εμπορεύματα. Στη διάρκεια του χειμώνος, η δίοδος παρέμενε κλειστή για πολλούς μήνες. Πράγματι, το πέρασμα του Γοτθάρδου ήταν το πιο επικίνδυνο απ’ όλα τα Αλπικά περάσματα.
Από το έτος 1831, ταχυδρομικές άμαξες μπορούσαν να διασχίζουν το πέρασμα του Γοτθάρδου, χάρις σ’ ένα δρόμο που χρειάσθηκε 10 χρόνια για να κτισθή. Απαιτούντο 22 ώρες για να διανύση κανείς τα 95 μίλια (153 χιλιόμετρα από το Φλουέλεν μέχρι το Λουγκάνο, «τη χώρα όπου ανθίζει η λεμονιά»). Στις 31 Μαΐου 1882, την ημέρα που εγκαινιάσθηκε ο σιδηρόδρομος του Γοτθάρδου με μια σήραγγα, η ταχυδρομική άμαξα διέσχισε το πέρασμα για τελευταία φορά και, λόγω της σήραγγος, ησυχία σκέπασε τις χιονισμένες κορυφές, μολονότι όχι για πάντα.
Σήμερα οι Αλπικοί, δρόμοι, αν και έχουν βελτιωθή, κατά πολύ, είναι επικίνδυνοι το καλοκαίρι λόγω της πυκνής κυκλοφορίας και των πόλων στροφών που υπάρχουν. Το φθινόπωρο και την άνοιξι, ο κίνδυνος μεγαλώνει από το χιόνι και τον πάγο. Η συγκοινωνία μπορεί να διακοπή απότομα λόγω κατολισθήσεων ή χιονοστιβάδας. Αλλά τώρα έχει ληφθή πρόνοια έτσι ώστε ο αυτοκινητιστής να μπορή να βεβαιώνεται για τις συνθήκες οδηγήσεως λαμβάνοντας πληροφορίες από τους αυτοκινητιστικούς ομίλους ή τηλεφωνώντας απλώς και μόνο σ’ ένα νούμερο. Μόνο πρόσφατα, το 1975, τα Ελβετικά περάσματα παρέμειναν κλειστά περισσότερο απ’ ό,τι τα άλλα χρόνια λόγω των πολλών χιονοπτώσεων τον Μάιο.
Δυτικότερα στον χάρτη των Άλπεων, η σήραγγα του Σεμπλόν ήταν η πρώτη διαλπική λεωφόρος που κατασκευάσθηκε στους συγχρόνους καιρούς. Ο Ναπολέων ήταν εκείνος που έδωσε εντολή ν’ ανοιχθή αυτή η δίοδος ώστε να μπορούν να περνούν απ’ αυτή κανόνια. Το συγκριτικό μικρό ύψος της 6.600 ποδών (2.000 μέτρων) και η σχετικά μικρή ποσότης χιονιού που την σκεπάζει ωδήγησαν στην εκλογή της. Ο δρόμος που έχει πλάτος 26 πόδια (8 μέτρα) είχε μεγίστη κλίσι ενός δεκάτου (με ύψος 1 και βάσι 10). Σήμερα αυτή η δίοδος είναι ανοικτή όλο το έτος, αν και προηγουμένως την απέκλειαν τα χιόνια από τον Δεκέμβριο μέχρι τον Μάιο. Κανείς δεν μένει ασυγκίνητος από την ομορφιά αυτού του δρόμου, που βρίσκεται σε πλήρη αρμονία με την τοπογραφία και είναι πλούσιος σε πανοραμική θέα.
Το 1974, το οδικό δίκτυο των Ελβετικών Άλπεων κάλυπτε ένα σύνολο 682 μιλίων (1.098 χιλιομέτρων). Περίπου το ήμισυ του δικτύου έχει εκσυγχρονισθή. Τα περάσματα είναι πάρα πολλά και δεν μπορεί να τα εξετάση κανείς ατομικά. Ωστόσο, προτού μιλήσωμε για άλλους πιθανούς δρόμους διασχίσεως των Άλπεων, θα μπορούσαμε ν’ αναφέρωμε τα κίτρινα ταχυδρομικά αυτοκίνητα που ελίσσονται κατά μήκος των ορεινών οδών. Η κόρνα τους, με τις διαβαθμίσεις των τριών τόνων, υπενθυμίζει σε όλους ότι αυτά τα αυτοκίνητα έχουν προτεραιότητα.
Σιδηροδρομική Σύνδεσις
Με την εμφάνισι του σιδηροδρόμου, ο Γοτθάρδος σύντομα έγινε η «περιστροφική πλάκα της Ευρώπης.» Η Ιταλία και η Γερμανία ενώθησαν με την Ελβετία το 1869 για να επιτύχουν τη συντομώτερη σιδηροδρομική σύνδεσι μεταξύ βορείου και νοτίου Ευρώπης. Δέκα χρόνια χρειάσθηκαν για ν’ ανοίξη η σιδηροδρομική σήραγγα του Γοτθάρδου, μήκους εννέα μιλίων (15 χιλιομέτρων), η οποία φθάνει σε ύψος 3.790 ποδών (1.155 μέτρων). Τα τραίνα από το 1882 περνούν με θόρυβο μέσα από τη σήραγγα μέρα και νύχτα.
Οι Ελβετοί, είναι υπερήφανοι για τη γραμμή του Γοτθάρδου «των,» η οποία έχει εντελώς εξηλεκτρισθή, όπως και όλο σχεδόν το σιδηροδρομικό δίκτυο της Ελβετίας. Αφ’ ενός, οι ταξιδιώτες θαυμάζουν τα τεχνικά επιτεύγματα και τις πολυάριθμες σήραγγες. Αφ’ ετέρου, ποτέ δεν κουράζονται να βλέπουν το πλούσιο τοπίο που ανακαλύπτουν στη διάρκεια των τεσσάρων ή πέντε ωρών που ταξιδεύουν με άνετα τραίνα. Συχνά ο καιρός είναι μελαγχολικός ή και βροχερός ακόμη στην βόρεια είσοδο της Σήραγγος του Γοτθάρδου. Κατόπιν, τι έκπληξις είναι όταν βγαίνη κανείς από τη σήραγγα και βλέπει ένα λαμπερό μπλε ουρανό! Λίγα μίλια ακόμη, και να! Κλήματα, καστανιές, συκιές και ροδακινιές, όλα επιβεβαιώνουν το ήπιο νότιο κλίμα, που είναι αρκετά άγνωστο στη βόρεια πλευρά του Αλπικού πεδίου. Πράγματι, το να διασχίση κανείς τον Γοτθάρδο με τραίνο αποτελεί μια αξέχαστη ευχαρίστησι.
Το 1906, η Σήραγγα του Γοτθάρδου αντικαταστάθηκε κατά το μεγαλύτερο μέρος από τη Σήραγγα του Σεμπλόν, η οποία είχε σκοπό να προσφέρη μια πιο άμεση σύνδεσι μεταξύ Γαλλίας και Ιταλίας κατά μήκος της Ελβετίας. Η κατασκευή άρχισε το 1898 στην πρώτη στοά, μήκους περίπου 12,3 μίλια (19,8 χιλιόμετρα) και η σιδηροδρομική κίνησις σ’ αυτήν άρχισε το 1906. Η δεύτερη στοά, 20 γυάρδες (18 μέτρα) μακρύτερη, άρχισε το 1912, αλλά εγκαινιάσθηκε το 1922, λόγω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Σήραγγα του Σεμπλόν, που είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο, βρίσκεται σε ύψος 2.300 ποδών (700 μέτρων), και το μεγαλύτερο βάθος του βράχου πάνω από το θόλο της σήραγγος είναι 7.000 πόδια (2.135 μέτρα). Η διάνοιξις αυτής της σήραγγος απαιτούσε μια εξαιρετικά λεπτή εργασία, διότι η διαρροή έκανε τις εργασίες να σταματήσουν αρκετές περιπτώσεις.
Πολλοί Ελβετοί θυμούνται με νοσταλγία το «Ανατολικό Εξπρές του Σεμπλόν,» ένα διεθνές τραίνο που ετέθη σε κυκλοφορία το 1919 ως ένα σκέλος του ταξιδιού μεταξύ Λονδίνου και Ινσταμπούλ. Αυτό το τραίνο έτρεχε θορυβωδώς μέσα από τη Σήραγγα του Σεμπλόν και χρειάζετο 60 ώρες για να καλύψη τη μεγαλύτερη σιδηροδρομική απόστασι της Ευρώπης 1.881 μιλίων (3.027 χιλιομέτρων), αρχίζοντας από το Παρίσι, διασχίζοντας τη Γαλλία, την Ελβετία, την Ιταλία, τη Γιουγκοσλαβία και την Βουλγαρία, και τερματίζοντας στην Ινσταμπούλ της Τουρκίας.
Σήραγγες για Δρόμους
Ανάμεσα σε μερικά σχέδια για σήραγγες δρόμων στις Άλπεις δύο έχουν τεθή σε λειτουργία, η Σήραγγα του Μεγάλου Αγίου Βερνάρδου στα δυτικά, που κατασκευάσθηκε ιδιωτικά, και η Σήραγγα του Αγίου Βερναρδίνου στα ανατολικά. Η Σήραγγα του Αγίου Βερνάρδου, που εγκαινιάσθηκε το 1964, είναι μια σήραγγα με διόδια, μήκους 3,6 μιλίων (5,8 χιλιομέτρων). Η Σήραγγα του Αγίου Βερναρδίνου, έχει μήκος πάνω από 4 μίλια (6 χιλιόμετρα περίπου), και εγκαινιάσθηκε την 1η Σεπτεμβρίου του 1967. Επειδή αποτελεί μέρος του εθνικού οδικού δικτύου της Ελβετίας, δεν έχει διόδια.
Προς το παρόν, η εργασία βρίσκεται εν προόδω στην οδική σήραγγα του Γοτθάρδου, κοντά στη σιδηροδρομική σήραγγα. Έχοντας μήκος πάνω από 10 μίλια (16 χιλιόμετρα), αναμένεται να είναι η μεγαλύτερη οδική σήραγγα στον κόσμο. Η εγκαινίασίς της είχε προγραμματισθή για το 1977, αλλά λόγω δυσκολιών, ανεστάλη για 16 έως 18 μήνες.
Μέχρις ότου εγκαινιασθούν άλλες οδικές σήραγγες, οι αυτοκινητισταί μπορούν να διασχίζουν τις Άλπεις βάζοντας τα αυτοκίνητα τους στο τραίνο. Λόγω των ειδικών μεγάλων βαγονιών, οι οδηγοί και οι επιβάτες τους μπορούν να μένουν στα οχήματα τους. Με τους Ελβετικούς ομοσπονδιακούς σιδηροδρόμους θα διασχίσουν τη μεγάλη σιδηροδρομική σήραγγα του Γοτθάρδου σε διάστημα 15 λεπτών.
Φυσικά, αν ο ταξιδιώτης βιάζεται, υπάρχουν σήμερα μερικές δι’ αέρος γραμμές που λειτουργούν και που είναι πολύ πρακτικές για κάθε είδος καιρού. Περισσότερες από 250 πτήσεις γίνονται καθημερινώς. Αλλ’ αν ένα άτομο επιθυμή ένα ταξίδι που πράγματι εμπνέει δέος, θα δη να ικανοποιούνται πλήρως οι υψηλότερες προσδοκίες του ταξιδεύοντας με τραίνο ή αυτοκίνητο.